# Θετικοί και αρνητικοί αριθμοί

> Η αριθμογραμμή επεκτείνεται αριστερά από το μηδέν.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/negative-numbers

## Τι θα μάθεις

- Να τοποθετείς θετικούς και αρνητικούς στην αριθμογραμμή.
- Να συγκρίνεις αρνητικούς σωστά.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς με πρόσημα ως κίνηση στη γραμμή.
- Να διαβάζεις αρνητικούς αριθμούς σε πραγματικά συμφραζόμενα.

## Η αριθμογραμμή συνεχίζει αριστερά

Ως τώρα το $0$ ήταν το τέρμα. Δεν είναι — είναι απλώς **το σημείο αναφοράς**.

$$
\ldots, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, \ldots
$$

Αρνητικοί αριθμοί υπάρχουν παντού:

| Πού                    | Τι σημαίνει το μηδέν     | Τι σημαίνει το αρνητικό |
| ---------------------- | ------------------------ | ----------------------- |
| Θερμόμετρο             | σημείο πήξης νερού       | κάτω από το μηδέν       |
| Ασανσέρ                | ισόγειο                  | υπόγειο                 |
| Τραπεζικός λογαριασμός | ούτε χρέος ούτε κατάθεση | χρωστάς                 |
| Υψόμετρο               | επιφάνεια θάλασσας       | κάτω από τη θάλασσα     |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κινήσου στη γραμμή*

## Σύγκριση: η θέση αποφασίζει, όχι το μέγεθος

> **Πρόσεχε**
>
> Το $-7$ είναι **μικρότερο** από το $-3$.
>
> Το $7$ είναι μεγαλύτερο από το $3$ — αλλά με το μείον μπροστά η σχέση **αντιστρέφεται**.
>
> Γιατί; Στη γραμμή, το $-7$ βρίσκεται **πιο αριστερά**. Και πιο αριστερά σημαίνει πάντα μικρότερο.
>
> Σκέψου θερμοκρασίες: οι $-7°C$ είναι πιο κρύο από τους $-3°C$.

*Αριθμογραμμή από το −8 ως το 8 με σημειωμένα τα −7, −3, 3 και 7: το −7 είναι πιο αριστερά από το −3, ενώ το 7 είναι πιο δεξιά από το 3.*

> **Κλειδί**
>
> **Ό,τι βρίσκεται πιο δεξιά είναι μεγαλύτερο.** Πάντα, χωρίς εξαίρεση.
>
> Άρα:
>
> - Κάθε θετικός > κάθε αρνητικός
> - Το $0$ είναι μεγαλύτερο από κάθε αρνητικό
> - Ανάμεσα σε δύο αρνητικούς, μεγαλύτερος είναι αυτός που είναι **πιο κοντά** στο μηδέν

## Πράξεις ως κίνηση

Όταν προσθέτεις ή αφαιρείς έναν θετικό αριθμό, δύο κανόνες αρκούν:

- **Προσθέτω** → κινούμαι **δεξιά**
- **Αφαιρώ** → κινούμαι **αριστερά**

$$
3 - 7 = -4
$$

Ξεκίνα στο $3$, κάνε $7$ βήματα αριστερά. Περνάς το μηδέν και σταματάς στο $-4$.

$$
-5 + 8 = 3
$$

Ξεκίνα στο $-5$, κάνε $8$ βήματα δεξιά.

$$
-2 - 3 = -5
$$

Ξεκίνα στο $-2$, κάνε $3$ βήματα αριστερά — απομακρύνεσαι κι άλλο από το μηδέν.

> **Θυμήσου**
>
> Δεν χρειάζεται να μάθεις τέσσερις κανόνες προσήμων.
>
> Χρειάζεται **μία γραμμή** και δύο κατευθύνσεις. Ζωγράφισέ την στο πρόχειρο μέχρι να τη βλέπεις στο μυαλό σου.

## Απόλυτη τιμή: η απόσταση από το μηδέν

$$
|{-7}| = 7 \qquad |7| = 7
$$

Η απόλυτη τιμή αγνοεί την κατεύθυνση και κρατάει μόνο **πόσο μακριά** είσαι.

Γι' αυτό το $-7$ και το $7$ έχουν την ίδια απόλυτη τιμή αλλά είναι διαφορετικοί αριθμοί: ίδια απόσταση, αντίθετες πλευρές.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βάλε σε σειρά από τον μικρότερο: 3, −5, 0, −1, 2

1. Πρώτα οι αρνητικοί, γιατί είναι όλοι αριστερά από το μηδέν.
2. Ανάμεσα σε $-5$ και $-1$: το $-5$ είναι πιο αριστερά, άρα **μικρότερο**.
3. Μετά το $0$, και τέλος οι θετικοί σε κανονική σειρά.
4. $-5 < -1 < 0 < 2 < 3$

   **Έλεγχος:** διάβασέ τους από αριστερά προς δεξιά στη γραμμή — με αυτή τη σειρά εμφανίζονται ✓

### Παράδειγμα 2: Η θερμοκρασία είναι −4°C και πέφτει άλλους 6 βαθμούς. Πόση γίνεται;

1. «Πέφτει» σημαίνει κίνηση **αριστερά**:

   $-4 - 6$
2. Ξεκινώ στο $-4$ και κάνω $6$ βήματα αριστερά.
3. $-4 - 6 = -10$
4. **$-10°C$.**

   Πρόσεξε: ξεκίνησα από αρνητικό και αφαίρεσα, άρα **απομακρύνθηκα** κι άλλο από το μηδέν. Οι δύο αριθμοί «μαζεύτηκαν» σε μέγεθος ($4 + 6 = 10$) αλλά το πρόσημο έμεινε αρνητικό.

### Παράδειγμα 3: Ένας δύτης είναι στα −18 μέτρα και ανεβαίνει 7 μέτρα. Πού βρίσκεται;

1. «Ανεβαίνει» σημαίνει κίνηση **δεξιά** (προς το μηδέν):

   $-18 + 7$
2. Από το $-18$, επτά βήματα δεξιά.
3. $-18 + 7 = -11$
4. **Στα $-11$ μέτρα** — δηλαδή ακόμα $11$ μέτρα κάτω από την επιφάνεια.

   **Έλεγχος λογικής:** ανέβηκε, άρα πρέπει να είναι **πιο κοντά** στο μηδέν. Το $-11$ είναι πιο κοντά από το $-18$ ✓

   Πόσο ακόμα για την επιφάνεια; $11$ μέτρα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος αριθμός είναι μεγαλύτερος: $-8$ ή $-3$;
   - $-3$
   - $-8$
   - Είναι ίσοι
   - Δεν συγκρίνονται
2. Πόσο κάνει $-6 + 9$;
   - $3$
   - $-3$
   - $-15$
   - $15$
3. Πόσο κάνει $2 - 7$;
   - $-5$
   - $5$
   - $-9$
   - $9$
4. Η θερμοκρασία είναι $-2°C$ και ανεβαίνει $5$ βαθμούς. Πόση γίνεται;
   - $3°C$
   - $-7°C$
   - $7°C$
   - $-3°C$
5. Πόσο είναι η απόλυτη τιμή $|-9|$;
   - $9$
   - $-9$
   - $0$
   - $18$
6. Βάλε σε σειρά από τον μικρότερο: $4$, $-6$, $0$, $-2$.
   - $-6$, $-2$, $0$, $4$
   - $0$, $-2$, $-6$, $4$
   - $-2$, $-6$, $0$, $4$
   - $4$, $0$, $-2$, $-6$
7. Πόσο κάνει $-3 - 5$;
   - $-8$
   - $2$
   - $-2$
   - $8$
8. Ποιοι αριθμοί έχουν απόλυτη τιμή $6$;
   - Το $6$ και το $-6$
   - Μόνο το $6$
   - Μόνο το $-6$
   - Το $0$ και το $6$

## Ασκήσεις

1. Ποιος είναι μικρότερος, το $-5$ ή το $-11$;
2. Ένα πρωί του Ιανουαρίου η θερμοκρασία ήταν $9°C$ στο Ηράκλειο, $-2°C$ στη Λάρισα και $-8°C$ στο Μέτσοβο. Πόσους βαθμούς διαφέρει η πιο ζεστή από την πιο κρύα πόλη;
3. Στις $8$ το βράδυ το θερμόμετρο δείχνει $-2°C$ στο Μέτσοβο και $3°C$ στην Καστοριά. Ως το πρωί η θερμοκρασία πέφτει κάθε ώρα $1$ βαθμό στο Μέτσοβο και $2$ βαθμούς στην Καστοριά.
   α) Κοιτάς τα θερμόμετρα κάθε ώρα ακριβώς. Τι ώρα βλέπεις για πρώτη φορά την Καστοριά πιο κρύα από το Μέτσοβο, και τι δείχνουν τότε;
   β) Πόσους βαθμούς διαφέρουν οι δύο πόλεις στις $4$ το πρωί;
4. Σκέφτεσαι δύο ακέραιους αριθμούς που απέχουν μεταξύ τους $12$ θέσεις στην αριθμογραμμή. Ο ένας απέχει από το $0$ τριπλάσια απόσταση από τον άλλον. Βρες όλα τα ζευγάρια τέτοιων αριθμών.
5. Ένα πιόνι ξεκινά από το $0$ της αριθμογραμμής. Κάνει με τη σειρά ένα άλμα $4$ θέσεις δεξιά, ένα άλμα $6$ θέσεις αριστερά, πάλι $4$ δεξιά, πάλι $6$ αριστερά, και συνεχίζει έτσι.
   α) Πού βρίσκεται μετά από $10$ άλματα;
   β) Στα πρώτα $10$ άλματα, σε ποιους αριθμούς προσγειώθηκε δύο φορές; Την αφετηρία, το $0$, δεν τη μετράς.
   γ) Αν συνεχίσει για πάντα, θα πατήσει ποτέ στο $-9$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/negative-numbers
