# Πολλαπλασιασμός και διαίρεση κλασμάτων

> Γιατί ο πολλαπλασιασμός μικραίνει το αποτέλεσμα εδώ.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/multiply-divide-fractions

## Τι θα μάθεις

- Να πολλαπλασιάζεις κλάσματα πολλαπλασιάζοντας πάνω με πάνω και κάτω με κάτω.
- Να εξηγείς γιατί ο πολλαπλασιασμός εδώ μπορεί να μικραίνει το αποτέλεσμα.
- Να διαιρείς με κλάσμα αντιστρέφοντας και πολλαπλασιάζοντας.
- Να διαβάζεις το «του» σε προβλήματα ως πολλαπλασιασμό.

## Ο πολλαπλασιασμός: χωρίς κοινό παρονομαστή

Καμία εύρεση κοινού παρονομαστή. Καμία μετατροπή.

$$
\frac{1}{2} \times \frac{2}{3} = \frac{1 \times 2}{2 \times 3} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}
$$

**Πάνω με πάνω, κάτω με κάτω.** Τέλος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο κοψίματα στο ίδιο τετράγωνο*

> **Κλειδί**
>
> Το τετράγωνο εξηγεί το «γιατί».
>
> Το $\frac{1}{2}$ παίρνει το μισό **πλάτος**. Το $\frac{2}{3}$ παίρνει τα δύο τρίτα του **ύψους**.
>
> Το κομμάτι που ανήκει **και στα δύο** είναι το γινόμενο — και είναι μικρότερο από καθένα χωριστά, γιατί είναι «κομμάτι ενός κομματιού».

## Γιατί μικραίνει;

> **Πρόσεχε**
>
> Με ακέραιους μεγαλύτερους από $1$, ο πολλαπλασιασμός μεγαλώνει: $6 \times 3 = 18$.
>
> Με κλάσματα **μικρότερα από $1$**, μικραίνει: $\frac{1}{2} \times \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$.
>
> Δεν είναι αντίφαση. Πολλαπλασιάζοντας με $\frac{1}{2}$ **παίρνεις το μισό** — και το μισό είναι λιγότερο.
>
> Ο κανόνας: πολλαπλασιασμός με κάτι μικρότερο από $1$ μικραίνει, με κάτι μεγαλύτερο από $1$ μεγαλώνει.

## Η λέξη «του» σημαίνει «επί»

Αυτό ξεκλειδώνει τα μισά προβλήματα κλασμάτων.

- «Τα $\frac{3}{4}$ **του** $20$» → $\frac{3}{4} \times 20 = 15$
- «Το μισό **του** μισού» → $\frac{1}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{4}$

Και ένας ακέραιος γράφεται πάντα ως κλάσμα με παρονομαστή $1$:

$$
20 = \frac{20}{1} \quad\Rightarrow\quad \frac{3}{4} \times \frac{20}{1} = \frac{60}{4} = 15
$$

## Η διαίρεση: αντιστρέφεις και πολλαπλασιάζεις

$$
\frac{3}{4} : \frac{1}{2} = \frac{3}{4} \times \frac{2}{1} = \frac{6}{4} = \frac{3}{2}
$$

Γιατί; Η ερώτηση «$\frac{3}{4} : \frac{1}{2}$» σημαίνει: **πόσα μισά χωράνε στα τρία τέταρτα;**

Σε ένα ολόκληρο χωράνε δύο μισά. Στα $\frac{3}{4}$ χωράει ένα μισό ($\frac{2}{4}$) και περισσεύει $\frac{1}{4}$, που είναι το μισό ενός μισού. Συνολικά: ενάμισι μισό, δηλαδή $\frac{3}{2}$.

> **Θυμήσου**
>
> **Αντίστροφο** ενός κλάσματος: το γυρίζεις ανάποδα.
>
> Το αντίστροφο του $\frac{2}{5}$ είναι το $\frac{5}{2}$. Το αντίστροφο του $4 = \frac{4}{1}$ είναι το $\frac{1}{4}$.
>
> Διαίρεση με κλάσμα $=$ πολλαπλασιασμός με το αντίστροφό του. Πάντα.

Και προσοχή: διαιρώντας με κάτι **μικρότερο από $1$**, το αποτέλεσμα **μεγαλώνει**. Ακριβώς το αντίθετο από τον πολλαπλασιασμό.

## Απλοποίησε πριν πολλαπλασιάσεις

$$
\frac{4}{9} \times \frac{3}{8}
$$

Θα μπορούσες να βγάλεις $\frac{12}{72}$ και μετά να απλοποιήσεις. Πιο έξυπνα:

- Το $4$ (πάνω) και το $8$ (κάτω) διαιρούνται με $4$ → $1$ και $2$
- Το $3$ (πάνω) και το $9$ (κάτω) διαιρούνται με $3$ → $1$ και $3$

$$
\frac{1}{3} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{6}
$$

Μικρότεροι αριθμοί, λιγότερα λάθη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο κάνει 2/3 × 3/5;

1. Πάνω με πάνω: $2 \times 3 = 6$.
2. Κάτω με κάτω: $3 \times 5 = 15$.
3. $\frac{6}{15}$
4. Απλοποιώ με $3$: $\frac{2}{5}$.

   **Έλεγχος:** $0{,}67 \times 0{,}6 \approx 0{,}4$, και $\frac{2}{5} = 0{,}4$ ✓ Και είναι μικρότερο από τα δύο κλάσματα, όπως περιμέναμε.

### Παράδειγμα 2: Πόσα είναι τα 3/8 των 40 ευρώ;

1. Η λέξη «των» σημαίνει πολλαπλασιασμό.

   $\frac{3}{8} \times 40$
2. Γράφω το $40$ ως $\frac{40}{1}$ και απλοποιώ πριν: το $40$ και το $8$ διαιρούνται με $8$ → $5$ και $1$.
3. $\frac{3}{1} \times \frac{5}{1} = 15$
4. $15$ ευρώ.

   **Άλλος δρόμος:** το $\frac{1}{8}$ των $40$ είναι $5$, άρα τα $\frac{3}{8}$ είναι $3 \times 5 = 15$ ✓

### Παράδειγμα 3: Πόσα ποτήρια του 1/4 λίτρου γεμίζεις από 3/2 λίτρα;

1. Η ερώτηση είναι «πόσα τέταρτα χωράνε στο $\frac{3}{2}$», δηλαδή διαίρεση.

   $\frac{3}{2} : \frac{1}{4}$
2. Αντιστρέφω το δεύτερο και πολλαπλασιάζω:

   $\frac{3}{2} \times \frac{4}{1}$
3. $\frac{12}{2} = 6$
4. **$6$ ποτήρια.**

   Πρόσεξε: διαίρεσα με κάτι μικρότερο από $1$ και το αποτέλεσμα **μεγάλωσε** — από $1{,}5$ σε $6$. Λογικό: μικρά ποτήρια, πολλά ποτήρια.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει $\frac{2}{5} \times \frac{3}{4}$;
   - $\frac{3}{10}$
   - $\frac{5}{9}$
   - $\frac{8}{15}$
   - $\frac{6}{9}$
2. Γιατί το $\frac{1}{2} \times \frac{1}{3}$ βγαίνει μικρότερο και από τα δύο;
   - Γιατί παίρνεις το μισό του ενός τρίτου
   - Γιατί ο πολλαπλασιασμός πάντα μικραίνει
   - Γιατί οι αριθμητές είναι $1$
   - Είναι λάθος — δεν μικραίνει
3. Πόσα είναι τα $\frac{2}{3}$ των $18$;
   - $12$
   - $27$
   - $6$
   - $9$
4. Πόσο κάνει $\frac{1}{2} : \frac{1}{4}$;
   - $2$
   - $\frac{1}{8}$
   - $\frac{1}{2}$
   - $\frac{2}{6}$
5. Διαιρείς το $6$ με το $\frac{1}{3}$. Το αποτέλεσμα θα είναι...
   - Μεγαλύτερο από $6$ — συγκεκριμένα $18$
   - Μικρότερο από $6$, γιατί η διαίρεση μικραίνει
   - Ίσο με $2$
   - Ίσο με $6$
6. Πόσο κάνει $\frac{3}{5} \times \frac{2}{7}$;
   - $\frac{6}{35}$
   - $\frac{5}{12}$
   - $\frac{6}{7}$
   - $\frac{21}{10}$
7. Διαιρείς το $8$ με το $\frac{1}{4}$. Το αποτέλεσμα είναι:
   - $32$
   - $2$
   - $\frac{1}{32}$
   - $12$
8. Γιατί το $\frac{2}{3} \times \frac{1}{2}$ βγαίνει μικρότερο και από τα δύο;
   - Γιατί παίρνεις ένα κομμάτι ενός κομματιού
   - Γιατί ο πολλαπλασιασμός πάντα μικραίνει
   - Γιατί το αποτέλεσμα απλοποιήθηκε
   - Γιατί οι παρονομαστές προστίθενται

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $\frac{3}{4} \times \frac{2}{9}$;
2. Μια τάξη έχει $28$ παιδιά. Τα $\frac{3}{7}$ από αυτά είναι αγόρια. Πόσα κορίτσια έχει η τάξη;
3. Έχεις $\frac{3}{4}$ του κιλού ρύζι και το μοιράζεις σε σακουλάκια.
   α) Πόσα σακουλάκια του $\frac{1}{8}$ του κιλού γεμίζεις;
   β) Αν τα σακουλάκια ήταν του $\frac{1}{5}$ του κιλού, πόσα θα γέμιζες, και πόσο ρύζι θα περίσσευε;
4. Την πρώτη μέρα διάβασες τα $\frac{3}{5}$ ενός βιβλίου, και σου έμειναν $48$ σελίδες.
   α) Πόσες σελίδες έχει όλο το βιβλίο;
   β) Τη δεύτερη μέρα διάβασες τα $\frac{3}{4}$ από τις σελίδες που είχαν μείνει. Πόσες σελίδες μένουν ακόμα;
   γ) Τι μέρος όλου του βιβλίου είναι αυτές οι σελίδες;
5. Αφήνεις ένα μπαλάκι να πέσει. Κάθε φορά που χτυπά στο πάτωμα, αναπηδά στα $\frac{2}{3}$ του ύψους από το οποίο έπεσε. Μετά την τρίτη αναπήδηση φτάνει σε ύψος $32$ εκ.
   α) Από πόσο ψηλά το άφησες;
   β) Μετά από ποια αναπήδηση ανεβαίνει για πρώτη φορά κάτω από $20$ εκ.;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/multiply-divide-fractions
