# Προβλήματα με πολλά βήματα

> Σπας το πρόβλημα σε κομμάτια που ξέρεις ήδη να λύνεις.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/multi-step-problems

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τι ζητάει το πρόβλημα από τα δεδομένα που σου δίνει.
- Να σπας ένα πρόβλημα σε ενδιάμεσα ερωτήματα που ξέρεις ήδη να απαντάς.
- Να γράφεις τη λύση ως μία παράσταση με παρενθέσεις.
- Να ελέγχεις το αποτέλεσμα με εκτίμηση πριν το γράψεις ως απάντηση.

## Το δύσκολο δεν είναι οι πράξεις

Στην Ε΄ τάξη ξέρεις ήδη να προσθέτεις κλάσματα, να πολλαπλασιάζεις δεκαδικούς
και να βρίσκεις ποσοστά. Κι όμως, τα προβλήματα συνεχίζουν να δυσκολεύουν.

Ο λόγος είναι απλός: **το πρόβλημα δεν σου λέει ποια πράξη να κάνεις**. Σου
λέει μια ιστορία και περιμένει να τη μεταφράσεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Διάλεξε τη σωστή μετάφραση*

> **Κλειδί**
>
> Τα προβλήματα πολλών βημάτων λύνονται **από το τέλος προς την αρχή**.
>
> Ξεκίνα από την ερώτηση: *τι ακριβώς μου ζητάει;* Μετά ρώτα: *τι θα χρειαζόμουν
> για να το βρω;* Συνέχισε να ρωτάς μέχρι να φτάσεις σε κάτι που **σου δίνεται**.
>
> Τότε γύρνα ανάποδα και κάνε τις πράξεις με τη σειρά.

## Τα ενδιάμεσα αποτελέσματα θέλουν όνομα

Το πιο συχνό λάθος δεν είναι πράξη. Είναι ότι ο μαθητής ξεχνάει **τι σημαίνει ο
αριθμός που μόλις βρήκε**.

Γράψε το δίπλα, με λέξεις:

| Βήμα | Πράξη                  | Τι είναι το αποτέλεσμα           |
| ---- | ---------------------- | -------------------------------- |
| 1    | $4 \times 2{,}50 = 10$ | το κόστος των τετραδίων, σε ευρώ |
| 2    | $20 - 10 = 10$         | τα ρέστα, σε ευρώ                |

Δύο δεκάρια, δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Όποιος δεν τα ονομάσει, κάποια
στιγμή θα τα μπερδέψει.

> **Πρόσεχε**
>
> Πρόσεξε τα δεδομένα που **δεν χρειάζονται**.
>
> «Ο Γιάννης έχει $3$ αδέρφια. Αγόρασε $5$ πακέτα με $8$ καραμέλες. Πόσες
> καραμέλες έχει;»
>
> Τα αδέρφια δεν συμμετέχουν πουθενά. Πολλά προβλήματα βάζουν επίτηδες έναν
> αριθμό παραπάνω, γιατί η δουλειά σου δεν είναι να χρησιμοποιήσεις όλους τους
> αριθμούς — είναι να απαντήσεις στην ερώτηση.

## Ο έλεγχος με εκτίμηση

Πριν γράψεις την απάντηση, κάνε τη χοντρικά στο μυαλό σου.

- Τετράδια προς $2{,}50$ €, τέσσερα → «περίπου $10$ ευρώ».
- Από τα $20$ → «περίπου $10$ πίσω».

Αν το χαρτί σου λέει $85$ € ρέστα ή $0{,}40$ €, κάτι πήγε στραβά — και το
έπιασες χωρίς να ξαναλύσεις τίποτα.

> **Θυμήσου**
>
> Η απάντηση ενός προβλήματος είναι **πρόταση**, όχι αριθμός.
>
> Όχι «$10$». Αλλά «Η Έλενα παίρνει $10$ € ρέστα.»
>
> Αν η πρόταση δεν βγάζει νόημα όταν τη διαβάσεις δυνατά, η λύση έχει λάθος
> κάπου πιο πάνω.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα σχολείο αγοράζει 3 κιβώτια με 24 χαρτοφύλακες. Μοιράζει 60. Πόσοι έμειναν;

1. **Τι ζητάει;** Πόσοι χαρτοφύλακες έμειναν.
2. **Τι χρειάζομαι;** Πόσοι ήταν συνολικά. Αυτό δεν μου δίνεται — το φτιάχνω.

   $3 \times 24 = 72$ χαρτοφύλακες συνολικά.
3. Τώρα αφαιρώ όσους μοιράστηκαν.

   $72 - 60 = 12$
4. **Ως μία παράσταση:** $3 \times 24 - 60 = 12$.

   Απάντηση: έμειναν $12$ χαρτοφύλακες.

### Παράδειγμα 2: Η Μαρία διαβάζει τα 2/5 ενός βιβλίου 200 σελίδων τη Δευτέρα και 30 σελίδες την Τρίτη. Πόσες της μένουν;

1. **Τι ζητάει;** Πόσες σελίδες μένουν αδιάβαστες.
2. Δευτέρα: τα $\frac{2}{5}$ των $200$.

   $200 : 5 = 40$ και $40 \times 2 = 80$ σελίδες.
3. Σύνολο διαβασμένων: $80 + 30 = 110$ σελίδες.
4. $200 - 110 = 90$

   Απάντηση: της μένουν $90$ σελίδες.

   **Εκτίμηση:** διάβασε λίγο πάνω από το μισό, άρα πρέπει να μένουν λίγο κάτω από $100$ ✓

### Παράδειγμα 3: Ένας κήπος 12 m × 8 m έχει πλακόστρωτο 20 τετραγωνικά μέτρα. Πόσο γρασίδι χρειάζεται;

1. **Τι ζητάει;** Το εμβαδόν που θα καλυφθεί με γρασίδι.
2. Ολόκληρος ο κήπος: $12 \times 8 = 96$ τετραγωνικά μέτρα.
3. Το πλακόστρωτο δεν θέλει γρασίδι, άρα φεύγει.

   $96 - 20 = 76$
4. Απάντηση: χρειάζονται $76$ τετραγωνικά μέτρα γρασίδι.

   Πρόσεξε ότι το πρόβλημα είχε **τρεις** αριθμούς και η λύση χρειάστηκε **δύο** πράξεις. Κάθε πράξη ενώνει δύο αριθμούς σε έναν, ώσπου να μείνει μόνο η απάντηση.

### Παράδειγμα 4: Τρεις φίλοι μοιράζονται εξίσου τον λογαριασμό: 4 σουβλάκια προς 3,30 € και 3 αναψυκτικά προς 1,80 €. Πόσα πληρώνει ο καθένας;

1. **Τι ζητάει;** Το μερίδιο ενός ατόμου. Χρειάζομαι πρώτα το σύνολο.
2. Σουβλάκια: $4 \times 3{,}30 = 13{,}20$ €.

   Αναψυκτικά: $3 \times 1{,}80 = 5{,}40$ €.
3. Λογαριασμός: $13{,}20 + 5{,}40 = 18{,}60$ €.
4. $18{,}60 : 3 = 6{,}20$

   Απάντηση: ο καθένας πληρώνει $6{,}20$ €.

   **Ως μία παράσταση:** $(4 \times 3{,}30 + 3 \times 1{,}80) : 3$. Οι παρενθέσεις εδώ δεν είναι διακόσμηση — χωρίς αυτές η διαίρεση θα έπιανε μόνο τα αναψυκτικά.

## Ερωτήσεις

1. Ο Πέτρος αγοράζει $6$ μπλοκ προς $1{,}50$ € και πληρώνει με $10$ €. Ποια παράσταση δίνει τα ρέστα;
   - $10 - 6 \times 1{,}50$
   - $(10 - 6) \times 1{,}50$
   - $10 - 6 - 1{,}50$
   - $6 \times 1{,}50 - 10$
2. «Η τάξη έχει $22$ μαθητές. Η δασκάλα φέρνει $4$ κουτιά με $12$ μαρκαδόρους. Πόσοι μαρκαδόροι είναι;» Ποιος αριθμός δεν χρειάζεται;
   - Το $22$
   - Το $4$
   - Το $12$
   - Κανένας — όλοι χρειάζονται
3. Σε ένα πρόβλημα βρίσκεις πρώτα $5 \times 8 = 40$ και μετά $40 - 12 = 28$. Τι είναι το $40$;
   - Ένα ενδιάμεσο αποτέλεσμα, όχι η απάντηση
   - Η τελική απάντηση
   - Ένα δεδομένο του προβλήματος
   - Λάθος, γιατί δεν εμφανίζεται στην εκφώνηση
4. Τρεις φίλοι μοιράζονται λογαριασμό $12$ € φαγητό και $6$ € ποτά. Ποια παράσταση δίνει το μερίδιο του καθενός;
   - $(12 + 6) : 3$
   - $12 + 6 : 3$
   - $12 : 3 + 6$
   - $(12 - 6) : 3$
5. Ένα βιβλίο έχει $180$ σελίδες. Ο Άρης διάβασε το $\frac{1}{3}$. Πόσες σελίδες του μένουν;
   - $120$ σελίδες
   - $60$ σελίδες
   - $177$ σελίδες
   - $540$ σελίδες
6. Ένα παιδί υπολόγισε ότι $4$ παγωτά προς $2{,}20$ € κοστίζουν $88$ €. Πώς το πιάνεις αμέσως;
   - Με εκτίμηση: περίπου $4 \times 2 = 8$ €
   - Ξαναλύνοντας ολόκληρο το πρόβλημα από την αρχή
   - Δεν φαίνεται — χρειάζεται υπολογιστής
   - Προσθέτοντας $4 + 2{,}20$
7. Ένα ποδήλατο κοστίζει $200$ € με έκπτωση $15\%$. Πόσα πληρώνεις;
   - $170$ €
   - $30$ €
   - $185$ €
   - $230$ €
8. Ποια είναι η σωστά διατυπωμένη απάντηση σε ένα πρόβλημα;
   - «Έμειναν $12$ χαρτοφύλακες.»
   - «$12$»
   - «$72 - 60$»
   - «Περίπου $12$, ίσως και $13$.»

## Ασκήσεις

1. Πέντε κουτιά με $9$ μπάλες. Δίνονται οι $14$. Πόσες έμειναν;
2. Αγοράζεις $3$ μπλουζάκια προς $7{,}50$ € και πληρώνεις με $30$ €. Πόσα ρέστα παίρνεις;
3. Ένα βιβλίο έχει $240$ σελίδες. Τη Δευτέρα διάβασες τα $\frac{3}{8}$ του. Από την Τρίτη διαβάζεις $40$ σελίδες τη μέρα. Ποια μέρα το τελειώνεις, και πόσες σελίδες διαβάζεις εκείνη τη μέρα;
4. Ένας κήπος είναι $15$ m επί $10$ m. Στη μέση έχει πισίνα $6$ m επί $4$ m, και γύρω γύρω από την πισίνα πλακόστρωτο πλάτους $1$ m. Όλο το υπόλοιπο θα γίνει γρασίδι. Ένα σακί σπόρος φτάνει για $20$ τετραγωνικά μέτρα. Πόσα σακιά πρέπει να αγοράσεις;
5. Στον κινηματογράφο, το εισιτήριο του παιδιού κοστίζει $5$ € και του ενήλικα $8$ €. Μια παρέα $7$ ατόμων πλήρωσε συνολικά $44$ €. Πόσοι ήταν ενήλικες και πόσα παιδιά;
6. Ο Σπύρος μπήκε σε ένα βιβλιοπωλείο και ξόδεψε τα μισά του χρήματα και άλλα $2$ €. Μετά μπήκε σε έναν φούρνο και ξόδεψε τα μισά από όσα του είχαν μείνει και άλλα $2$ €. Στο τέλος του έμειναν $3$ €.
   α) Πόσα χρήματα είχε στην αρχή;
   β) Η αδερφή του έκανε ακριβώς το ίδιο σε τρία μαγαζιά, και της έμειναν κι αυτής $3$ €. Πόσα είχε στην αρχή;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/multi-step-problems
