# Μονάδες μέτρησης: μήκος, επιφάνεια, μάζα, χρόνος

> Πότε πολλαπλασιάζεις και πότε διαιρείς όταν αλλάζεις μονάδα — και γιατί ο χρόνος δεν πάει με το 10.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/measurement-units

## Τι θα μάθεις

- Να μετατρέπεις μονάδες μήκους, επιφάνειας και μάζας, ξέροντας αν πολλαπλασιάζεις ή διαιρείς.
- Να εξηγείς γιατί στην επιφάνεια κάθε σκαλί είναι επί 100 και όχι επί 10.
- Να χρησιμοποιείς το στρέμμα και τον τόνο σε προβλήματα.
- Να μετατρέπεις μονάδες χρόνου, όπου το βήμα δεν είναι το 10.

## Μία ερώτηση, τέσσερις σκάλες

Κάθε μέγεθος έχει μια **βασική μονάδα** και μια σκάλα με μικρότερες και μεγαλύτερες. Για να ανέβεις ή να κατέβεις, ρωτάς πάντα το ίδιο:

> **Πηγαίνω σε μικρότερη ή σε μεγαλύτερη μονάδα;**

- Σε **μικρότερη**, χρειάζονται περισσότερα κομμάτια: **πολλαπλασιάζω**.
- Σε **μεγαλύτερη**, χρειάζονται λιγότερα: **διαιρώ**.

Αυτό δεν αλλάζει ποτέ. Αυτό που αλλάζει από σκάλα σε σκάλα είναι **με πόσο** πολλαπλασιάζεις σε κάθε σκαλί.

## Μήκος: κάθε σκαλί επί 10

Βασική μονάδα είναι το **μέτρο** (μ. ή m).

| Μονάδα                 | Σύμβολο   | Πόσο είναι   |
| ---------------------- | --------- | ------------ |
| χιλιόμετρο             | χμ. ή km  | $1.000$ μ.   |
| **μέτρο**              | μ. ή m    | η βασική     |
| δεκατόμετρο (παλάμη)   | δεκ. ή dm | $0{,}1$ μ.   |
| εκατοστόμετρο (πόντος) | εκ. ή cm  | $0{,}01$ μ.  |
| χιλιοστόμετρο          | χιλ. ή mm | $0{,}001$ μ. |

Από το μέτρο ως το χιλιοστό, κάθε σκαλί είναι **επί $10$**: $1$ μ. $= 10$ δεκ., $1$ δεκ. $= 10$ εκ., $1$ εκ. $= 10$ χιλ. Το χιλιόμετρο πηδάει τρία σκαλιά μαζί: $1$ χμ. $= 1.000$ μ.

> **Ναυτικό μίλι**
>
> Μονάδα μήκους των πλοίων: $1$ ναυτικό μίλι $= 1.852$ μ.

Γι' αυτό το ίδιο μήκος γράφεται με πολλούς τρόπους. Ένα ράφι $1{,}06$ μ. είναι και $1$ μ. και $6$ εκ., και $106$ εκ., και $10{,}6$ δεκ. Τέσσερα ονόματα, ένα μήκος.

## Επιφάνεια: κάθε σκαλί επί 100

Βασική μονάδα είναι το **τετραγωνικό μέτρο** (τ.μ. ή m²): ένα τετράγωνο με πλευρά $1$ μέτρο.

Πόσα τετραγωνικά εκατοστά χωράνε σε ένα τετραγωνικό δεκατόμετρο; Το τ.δεκ. είναι τετράγωνο με πλευρά $10$ εκ. Χωράει **δέκα σειρές** των **δέκα** τετραγωνάκια:

$$
10 \times 10 = 100
$$

> **Κλειδί**
>
> Στο μήκος, κάθε σκαλί είναι **επί $10$**. Στην επιφάνεια είναι **επί $100$**, γιατί η επιφάνεια έχει **δύο** διαστάσεις και το $10$ μπαίνει μία φορά για το μήκος και μία για το πλάτος.
>
> | Σκάλα                          | Κάθε σκαλί   |
> | ------------------------------ | ------------ |
> | τ.μ. → τ.δεκ. → τ.εκ. → τ.χιλ. | $\times 100$ |

> **Πρόσεχε**
>
> $1$ μ. $= 100$ εκ., αλλά $1$ τ.μ. **δεν** είναι $100$ τ.εκ.
>
> Από τ.μ. σε τ.εκ. κατεβαίνεις **δύο** σκαλιά, και το καθένα είναι επί $100$:
>
> $1$ τ.μ. $= 100$ τ.δεκ. $= 10.000$ τ.εκ.
>
> Ένα πάτωμα $1$ τ.μ. θέλει δέκα χιλιάδες πλακάκια του $1$ τ.εκ., όχι εκατό.

Για χωράφια και οικόπεδα το τ.μ. είναι πολύ μικρό. Εκεί μετράμε σε **στρέμματα**, και για χώρες σε **τετραγωνικά χιλιόμετρα**:

- $1$ στρέμμα $= 1.000$ τ.μ.
- $1$ τ.χμ. $= 1.000$ στρέμματα $= 1.000.000$ τ.μ.

## Μάζα: κάθε σκαλί επί 1.000

Η **μάζα** λέει πόση ύλη έχει ένα σώμα. Τη μετράμε με ζυγαριά, και βασική μονάδα είναι το **κιλό** (κ. ή kg), που λέγεται και χιλιόγραμμο.

| Από       | Σε                  | Πράξη          |
| --------- | ------------------- | -------------- |
| τόνος     | κιλά                | $\times 1.000$ |
| κιλό      | γραμμάρια           | $\times 1.000$ |
| γραμμάριο | χιλιοστόγραμμα (mg) | $\times 1.000$ |

Επειδή το κιλό έχει $1.000$ γραμμάρια, τα $250$ γρ. είναι $\frac{250}{1.000} = \frac{1}{4}$ του κιλού, και τα $500$ γρ. το μισό κιλό.

> **Θυμήσου**
>
> Στην καθημερινή ζωή λέμε «ζυγίζω $40$ κιλά», αλλά αυτό είναι η **μάζα** σου. Το **βάρος** είναι κάτι άλλο: η δύναμη με την οποία σε τραβάει η Γη.
>
> Η μάζα σου είναι ίδια στην παραλία και στην κορυφή του Ολύμπου, ακόμα και στη Σελήνη. Το βάρος σου αλλάζει: στη Σελήνη θα ήταν περίπου έξι φορές μικρότερο.

## Χρόνος: η σκάλα που δεν πάει με το 10

Βασική μονάδα είναι το **δευτερόλεπτο**. Οι μεγαλύτερες μονάδες όμως δεν φτιάχτηκαν με δεκάδες. Φτιάχτηκαν από τον ουρανό: η μέρα είναι μία περιστροφή της Γης, το έτος ένας γύρος γύρω από τον Ήλιο.

| Μονάδα       | Πόσο είναι               |
| ------------ | ------------------------ |
| $1$ λεπτό    | $60$ δευτερόλεπτα        |
| $1$ ώρα      | $60$ λεπτά               |
| $1$ ημέρα    | $24$ ώρες                |
| $1$ εβδομάδα | $7$ ημέρες               |
| $1$ έτος     | $12$ μήνες, $365$ ημέρες |
| $1$ αιώνας   | $100$ έτη                |
| $1$ χιλιετία | $1.000$ έτη              |

Ο μήνας έχει $30$ ή $31$ ημέρες, και ο Φεβρουάριος $28$ ή $29$. Στα προβλήματα, για να βγαίνουν οι λογαριασμοί, παίρνουμε συνήθως $1$ μήνα $= 30$ ημέρες και $1$ έτος $= 360$ ημέρες, εκτός αν το πρόβλημα λέει αλλιώς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια ποσότητα, σε άλλες μονάδες*

> **Πρόσεχε**
>
> Το $2$ ώρες και $45$ λεπτά **δεν** γράφεται $2{,}45$ ώρες.
>
> Τα $45$ λεπτά είναι $\frac{45}{60} = \frac{3}{4}$ της ώρας, άρα $2{,}75$ ώρες. Και ανάποδα: $1{,}5$ ώρες είναι μία ώρα και **μισή**, δηλαδή $1$ ώρα και $30$ λεπτά, όχι $1$ ώρα και $50$ λεπτά.
>
> Η υποδιαστολή μετράει δέκατα και εκατοστά. Το ρολόι μετράει εξηκοστά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα χωράφι είναι 3,5 στρέμματα. Πόσα οικόπεδα των 500 τ.μ. χωράνε;

1. Πρώτα ίδια μονάδα. Από στρέμματα σε τ.μ. πάω σε **μικρότερη**, άρα πολλαπλασιάζω με $1.000$:

   $3{,}5 \times 1.000 = 3.500$

   Το χωράφι είναι $3.500$ τ.μ.
2. Τώρα μοιράζω: $3.500 : 500 = 7$.
3. Χωράνε **$7$ οικόπεδα**.

   **Έλεγχος:** $2$ οικόπεδα των $500$ τ.μ. κάνουν $1.000$ τ.μ., δηλαδή ένα στρέμμα. Τα $3{,}5$ στρέμματα δίνουν $3{,}5 \times 2 = 7$ ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα φορτηγό μεταφέρει 2,4 τόνους αλεύρι σε σακιά των 40 κιλών. Πόσα σακιά είναι;

1. Από τόνους σε κιλά: σε **μικρότερη**, άρα επί $1.000$:

   $2{,}4 \times 1.000 = 2.400$

   Το φορτίο είναι $2.400$ κιλά.
2. $2.400 : 40 = 60$.
3. **$60$ σακιά.**

   **Έλεγχος:** $60 \times 40 = 2.400$ κιλά, δηλαδή $2{,}4$ τόνοι ✓

### Παράδειγμα 3: Μια ταινία κρατάει 135 λεπτά. Πόσες ώρες και λεπτά είναι; Και πόσες ώρες, ως δεκαδικός;

1. Από λεπτά σε ώρες: σε **μεγαλύτερη**, άρα διαιρώ, αλλά με το $60$, όχι με το $100$.
2. $135 : 60 = 2$ με υπόλοιπο $15$. Δύο ολόκληρες ώρες και $15$ λεπτά που περισσεύουν: **$2$ ώρες και $15$ λεπτά**.
3. Τα $15$ λεπτά είναι $\frac{15}{60} = \frac{1}{4}$ της ώρας, δηλαδή $0{,}25$. Άρα **$2{,}25$ ώρες**.
4. Και οι δύο γραφές είναι σωστές. Το λάθος θα ήταν να γράψεις $2{,}15$ ώρες, που είναι $2$ ώρες και μόλις $9$ λεπτά.

## Ερωτήσεις

1. Μετατρέπεις $4{,}2$ μέτρα σε εκατοστά. Τι κάνεις;
   - Πολλαπλασιάζω με $100$
   - Διαιρώ με $100$
   - Πολλαπλασιάζω με $10$
   - Πολλαπλασιάζω με $1.000$
2. Πόσα τετραγωνικά εκατοστά είναι $1$ τετραγωνικό μέτρο;
   - $10.000$
   - $100$
   - $1.000$
   - $200$
3. Ένα οικόπεδο είναι $2$ στρέμματα. Πόσα τετραγωνικά μέτρα είναι;
   - $2.000$ τ.μ.
   - $200$ τ.μ.
   - $20.000$ τ.μ.
   - $0{,}002$ τ.μ.
4. Πόσα κιλά είναι $750$ γραμμάρια;
   - $0{,}75$ κ.
   - $7{,}5$ κ.
   - $750.000$ κ.
   - $75$ κ.
5. Ένας ορειβάτης ανεβαίνει από την παραλία στην κορυφή του Ολύμπου. Τι συμβαίνει με τη μάζα του;
   - Μένει ακριβώς ίδια
   - Γίνεται πολύ μεγαλύτερη
   - Γίνεται πολύ μικρότερη
   - Χάνεται εντελώς
6. Πόσο είναι $3{,}5$ ώρες;
   - $3$ ώρες και $30$ λεπτά
   - $3$ ώρες και $50$ λεπτά
   - $3$ ώρες και $5$ λεπτά
   - $35$ λεπτά
7. Πόσα λεπτά είναι $2$ ώρες και $10$ λεπτά;
   - $130$ λεπτά
   - $210$ λεπτά
   - $120$ λεπτά
   - $12$ λεπτά
8. Ο Παρθενώνας χτίστηκε πριν από περίπου $2.500$ χρόνια. Πόσοι αιώνες είναι αυτό;
   - $25$ αιώνες
   - $250$ αιώνες
   - $2{,}5$ αιώνες
   - $12$ αιώνες

## Ασκήσεις

1. Πόσα μέτρα είναι $3$ χιλιόμετρα και $75$ μέτρα;
2. Η επιφάνεια ενός τραπεζιού είναι ορθογώνιο $150$ εκ. επί $60$ εκ. Πόσα τετραγωνικά μέτρα είναι;
3. Υπολόγισε περίπου: πόσο μεγάλο είναι ένα γήπεδο ποδοσφαίρου; Διάλεξε λογικές τιμές για το μήκος και το πλάτος του, σε μέτρα.
   α) Πόσα στρέμματα είναι, περίπου;
   β) Πόσα τέτοια γήπεδα χωράνε σε $1$ τ.χμ.;
4. Ένα δωμάτιο έχει πάτωμα $12$ τ.μ. Πόσα τετράγωνα πλακάκια με πλευρά $20$ εκ. χρειάζονται για να το καλύψουν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/measurement-units
