# Κλάσματα με διαφορετικούς παρονομαστές

> Βρίσκεις κοινό παρονομαστή και οι πράξεις ξεκλειδώνουν.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/fractions-operations

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις κοινό παρονομαστή για δύο κλάσματα.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς κλάσματα με διαφορετικούς παρονομαστές.
- Να διαλέγεις το μικρότερο κοινό πολλαπλάσιο όταν βολεύει.
- Να απλοποιείς το αποτέλεσμα και να το ελέγχεις με εκτίμηση.

## Το πρόβλημα, σε μία πρόταση

$$
\frac{2}{3} + \frac{1}{4}
$$

Τρίτα και τέταρτα είναι **διαφορετικού μεγέθους** κομμάτια. Δεν προστίθενται, όπως δεν προσθέτεις μέτρα με κιλά.

Η λύση είναι πάντα η ίδια: **ξανακόψε** και τα δύο στα ίδια κομμάτια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κοινός παρονομαστής, βήμα-βήμα*

> **Κλειδί**
>
> Ο **σίγουρος** κοινός παρονομαστής είναι το γινόμενο των δύο:
>
> $$
> \frac{2}{3} + \frac{1}{4} \to 3 \times 4 = 12
> $$
>
> $$
> \frac{2}{3} = \frac{8}{12} \qquad \frac{1}{4} = \frac{3}{12}
> $$
>
> $$
> \frac{8}{12} + \frac{3}{12} = \frac{11}{12}
> $$
>
> Δουλεύει **πάντα**. Δεν είναι πάντα ο μικρότερος, αλλά ποτέ δεν σε αφήνει.

## Τρία βήματα, κάθε φορά τα ίδια

1. **Βρες** κοινό παρονομαστή.
2. **Μετέτρεψε** και τα δύο κλάσματα σε αυτόν.
3. **Πρόσθεσε ή αφαίρεσε** μόνο τους αριθμητές.

Και μετά, αν γίνεται, **απλοποίησε**.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο βήμα $2$, ό,τι κάνεις στον παρονομαστή **πρέπει** να το κάνεις και στον αριθμητή.
>
> $\frac{2}{3} = \frac{2}{12}$ ✗ — εδώ άλλαξε μόνο ο παρονομαστής, και το κλάσμα μίκρυνε τέσσερις φορές.
>
> $\frac{2}{3} = \frac{8}{12}$ ✓

## Όταν υπάρχει μικρότερος κοινός παρονομαστής

$$
\frac{1}{6} + \frac{3}{4}
$$

Το γινόμενο είναι $24$ και δουλεύει. Αλλά υπάρχει και μικρότερος: το $12$.

Πώς τον βρίσκεις; Γράφε τα πολλαπλάσια του μεγαλύτερου μέχρι να πετύχεις πολλαπλάσιο και του άλλου:

$$
6, \quad 12 \ \checkmark
$$

Το $12$ διαιρείται και με $6$ και με $4$. Είναι το **ΕΚΠ** — ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο.

$$
\frac{1}{6} = \frac{2}{12} \qquad \frac{3}{4} = \frac{9}{12} \qquad \frac{2}{12} + \frac{9}{12} = \frac{11}{12}
$$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Με το ΕΚΠ*

> **Θυμήσου**
>
> Το ΕΚΠ δίνει μικρότερους αριθμούς και λιγότερη απλοποίηση στο τέλος.
>
> Αλλά αν δεν το βρίσκεις γρήγορα, **μη χάνεις χρόνο**: πάρε το γινόμενο και απλοποίησε στο τέλος. Ίδια απάντηση.

## Έλεγχος με εκτίμηση

Πριν πιστέψεις το αποτέλεσμα, σκέψου χοντρικά:

$\frac{2}{3}$ είναι λίγο πάνω από μισό. $\frac{1}{4}$ είναι ένα τέταρτο. Μαζί, κάτι κοντά στο $0{,}9$.

Το $\frac{11}{12}$ είναι $0{,}91\ldots$ ✓

Αν είχες βγάλει $\frac{3}{7}$, ο έλεγχος θα το έπιανε αμέσως: είναι μικρότερο από το ένα από τα δύο κομμάτια.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο κάνει 3/4 + 1/6;

1. Ψάχνω ΕΚΠ: πολλαπλάσια του $6$ → $6, 12$. Το $12$ διαιρείται και με $4$ ✓
2. $\frac{3}{4} = \frac{9}{12} \qquad \frac{1}{6} = \frac{2}{12}$
3. $\frac{9}{12} + \frac{2}{12} = \frac{11}{12}$
4. Δεν απλοποιείται ($11$ πρώτος).

   **Έλεγχος:** $0{,}75 + 0{,}17 \approx 0{,}92$, και $\frac{11}{12} \approx 0{,}92$ ✓

### Παράδειγμα 2: Πόσο κάνει 5/6 − 1/2;

1. Το $6$ είναι ήδη πολλαπλάσιο του $2$, άρα ο κοινός παρονομαστής είναι το $6$.
2. $\frac{1}{2} = \frac{3}{6}$
3. $\frac{5}{6} - \frac{3}{6} = \frac{2}{6}$
4. Απλοποιώ: $\frac{2}{6} = \frac{1}{3}$.

   **Έλεγχος:** $0{,}83 - 0{,}5 = 0{,}33$, και $\frac{1}{3} = 0{,}33\ldots$ ✓

### Παράδειγμα 3: Έφαγες 1/3 μιας πίτσας και ο φίλος σου 2/5. Πόση έμεινε;

1. Πρώτα πόση φαγώθηκε: $\frac{1}{3} + \frac{2}{5}$.

   Κοινός παρονομαστής: $3 \times 5 = 15$ (το $3$ και το $5$ δεν έχουν κοινό διαιρέτη, άρα αυτό είναι και το ΕΚΠ).
2. $\frac{1}{3} = \frac{5}{15} \qquad \frac{2}{5} = \frac{6}{15}$

   $\frac{5}{15} + \frac{6}{15} = \frac{11}{15}$
3. Ολόκληρη η πίτσα είναι $\frac{15}{15}$.

   $\frac{15}{15} - \frac{11}{15} = \frac{4}{15}$
4. Έμεινε $\frac{4}{15}$ της πίτσας — λίγο πάνω από το ένα τέταρτο.

   **Έλεγχος:** $0{,}33 + 0{,}4 = 0{,}73$ φαγώθηκε, άρα $0{,}27$ έμεινε. Και $\frac{4}{15} = 0{,}266\ldots$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο **μικρότερος** κοινός παρονομαστής για τα $\frac{1}{4}$ και $\frac{5}{6}$;
   - $12$
   - $24$
   - $10$
   - $6$
2. Πόσο κάνει $\frac{1}{2} + \frac{1}{3}$;
   - $\frac{5}{6}$
   - $\frac{2}{5}$
   - $\frac{2}{6}$
   - $\frac{1}{6}$
3. Μετατρέπεις το $\frac{3}{5}$ σε δέκατα πέμπτα. Τι γίνεται;
   - $\frac{9}{15}$
   - $\frac{3}{15}$
   - $\frac{6}{15}$
   - $\frac{15}{3}$
4. Πόσο κάνει $\frac{3}{4} - \frac{1}{3}$;
   - $\frac{5}{12}$
   - $\frac{2}{1}$
   - $\frac{2}{12}$
   - $\frac{13}{12}$
5. Κάποιος υπολόγισε $\frac{4}{5} + \frac{1}{2} = \frac{5}{7}$. Τι λέει ο έλεγχος με εκτίμηση;
   - Λάθος — το άθροισμα πρέπει να ξεπερνά το $1$
   - Σωστό, το $\frac{5}{7}$ είναι λογικό
   - Λάθος — περίμενα κάτι κοντά στο $0{,}4$
   - Δεν ελέγχεται χωρίς κοινό παρονομαστή
6. Ποιος είναι ο **μικρότερος** κοινός παρονομαστής για τα $\frac{1}{6}$ και $\frac{3}{8}$;
   - $24$
   - $48$
   - $14$
   - $12$
7. Πόσο κάνει $\frac{2}{3} + \frac{1}{4}$;
   - $\frac{11}{12}$
   - $\frac{3}{7}$
   - $\frac{3}{12}$
   - $\frac{2}{12}$
8. Κάποιος υπολόγισε $\frac{5}{6} - \frac{1}{3} = \frac{4}{3}$. Τι λέει ο έλεγχος με εκτίμηση;
   - Λάθος — βγήκε μεγαλύτερο από το $\frac{5}{6}$
   - Σωστό, το $\frac{4}{3}$ είναι λογικό
   - Θέλει μόνο απλοποίηση
   - Δεν κρίνεται χωρίς να ξαναγίνει η πράξη

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $\frac{1}{2} + \frac{1}{5}$;
2. Πόσο κάνει $\frac{7}{10} - \frac{1}{2}$;
3. Ένα βαρέλι για το πότισμα ήταν άδειο. Τη Δευτέρα η βροχή το γέμισε κατά το $\frac{1}{6}$, και την Τρίτη κατά τα $\frac{4}{9}$.
   α) Τι μέρος του βαρελιού είναι ακόμα άδειο;
   β) Την Τετάρτη η βροχή φέρνει νερό για μισό βαρέλι. Χωράει όλο;
4. Μια τάξη ψήφισε πού θα πάει εκδρομή. Τα $\frac{3}{8}$ των παιδιών ψήφισαν θάλασσα, το $\frac{1}{4}$ ψήφισε βουνό, και τα υπόλοιπα $9$ παιδιά ψήφισαν μουσείο.
   α) Τι μέρος της τάξης ψήφισε μουσείο;
   β) Πόσα παιδιά έχει η τάξη;
   γ) Πόσα παιδιά ψήφισαν θάλασσα;
5. Κοίτα τις αφαιρέσεις $\frac{1}{2} - \frac{1}{3}$ και $\frac{1}{3} - \frac{1}{4}$.
   α) Πόσο κάνει η καθεμία;
   β) Πόσο κάνει $\frac{1}{2} + \frac{1}{6} + \frac{1}{12} + \frac{1}{20} + \frac{1}{30}$;
   γ) Συνεχίζεις το άθροισμα με τον ίδιο κανόνα. Ο επόμενος όρος είναι $\frac{1}{42}$, γιατί $42 = 6 \times 7$. Πόσους όρους χρειάζεσαι για να βγει $\frac{9}{10}$, και ποιος είναι ο τελευταίος;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/fractions-operations
