# Δεκαδικοί: αξία θέσης, σύγκριση, στρογγυλοποίηση

> Δέκατα, εκατοστά, χιλιοστά — και γιατί το 0,5 είναι μεγαλύτερο από το 0,45.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/decimal-place-value

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις δεκαδικά κλάσματα ως δεκαδικούς αριθμούς και το ανάποδο, ως τα χιλιοστά.
- Να λες την αξία κάθε ψηφίου ενός δεκαδικού και να τον αναλύεις.
- Να συγκρίνεις και να βάζεις σε σειρά δεκαδικούς αριθμούς.
- Να στρογγυλοποιείς δεκαδικούς στη μονάδα, στο δέκατο ή στο εκατοστό.

## Δέκατα, εκατοστά, χιλιοστά

Πάρε την ακέραιη μονάδα και κόψ' τη σε $10$ ίσα κομμάτια: κάθε κομμάτι είναι ένα **δέκατο**. Κόψε κάθε δέκατο ξανά σε $10$: παίρνεις **εκατοστά**. Κόψε κάθε εκατοστό σε $10$: παίρνεις **χιλιοστά**.

| Όνομα        | Ως κλάσμα         | Ως δεκαδικός |
| ------------ | ----------------- | ------------ |
| ένα δέκατο   | $\frac{1}{10}$    | $0{,}1$      |
| ένα εκατοστό | $\frac{1}{100}$   | $0{,}01$     |
| ένα χιλιοστό | $\frac{1}{1.000}$ | $0{,}001$    |

Άρα η μονάδα είναι $10$ δέκατα, ή $100$ εκατοστά, ή $1.000$ χιλιοστά.

Τα κλάσματα με παρονομαστή $10$, $100$, $1.000$ λέγονται **δεκαδικά κλάσματα**, και γράφονται και ως δεκαδικοί αριθμοί:

$$
\frac{4}{10} = 0{,}4 \qquad \frac{32}{100} = 0{,}32 \qquad \frac{583}{100} = 5{,}83 \qquad \frac{7}{1.000} = 0{,}007
$$

> **Κλειδί**
>
> Όσα **μηδενικά** έχει ο παρονομαστής, τόσα **ψηφία** μετά την υποδιαστολή.
>
> $\frac{543}{1.000}$: τρία μηδενικά, τρία δεκαδικά ψηφία → $0{,}543$.
>
> Αν τα ψηφία δεν φτάνουν, συμπληρώνεις μηδενικά **αμέσως μετά την υποδιαστολή**: $\frac{7}{1.000} = 0{,}007$.

Τα εκατοστά τα βλέπεις σε ένα τετράγωνο κομμένο σε εκατό κουτάκια:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εκατό κουτάκια, ένα ολόκληρο*

## Κάθε ψηφίο έχει την αξία της θέσης του

Ένας δεκαδικός έχει δύο μέρη, χωρισμένα με την **υποδιαστολή**: το **ακέραιο μέρος** μετράει ολόκληρες μονάδες, το **δεκαδικό μέρος** κομμάτια της μονάδας.

| Δεκάδες | Μονάδες | , | δέκατα | εκατοστά | χιλιοστά |
| ------- | ------- | - | ------ | -------- | -------- |
| $1$     | $5$     | , | $2$    | $5$      | $8$      |

Το ίδιο ψηφίο $5$ εμφανίζεται δύο φορές, με πολύ διαφορετική αξία: στις μονάδες αξίζει $5$, στα εκατοστά μόλις $0{,}05$. Γι' αυτό ο αριθμός **αναλύεται** θέση θέση:

$$
15{,}258 = 10 + 5 + 0{,}2 + 0{,}05 + 0{,}008
$$

Διαβάζεται «δεκαπέντε **και** διακόσια πενήντα οκτώ χιλιοστά». Το «και» μπαίνει στη θέση της υποδιαστολής, και το τελευταίο ψηφίο λέει το όνομα: εδώ τελειώνει στα χιλιοστά.

> **Θυμήσου**
>
> Μηδενικά **στο τέλος** του δεκαδικού μέρους δεν αλλάζουν τίποτα:
>
> $$
> 1{,}4 = 1{,}40 = 1{,}400
> $$
>
> Τέσσερα δέκατα, σαράντα εκατοστά και τετρακόσια χιλιοστά είναι το ίδιο κομμάτι, κομμένο σε πιο ψιλά κομμάτια. Ένα μηδενικό **ανάμεσα** όμως κρατάει θέση: το $32{,}006$ («τριάντα δύο και έξι χιλιοστά») δεν είναι $32{,}6$.

## Σύγκριση και σειρά

Για να συγκρίνεις δύο δεκαδικούς:

1. Κοιτάς πρώτα το **ακέραιο μέρος**. Μεγαλύτερο ακέραιο μέρος, μεγαλύτερος αριθμός: $26{,}5 > 24{,}998$.
2. Αν είναι ίδιο, συγκρίνεις τα **δέκατα**, μετά τα **εκατοστά**, μετά τα **χιλιοστά**, ώσπου να βρεις διαφορά.

> **Πρόσεχε**
>
> Περισσότερα ψηφία **δεν** σημαίνει μεγαλύτερος αριθμός.
>
> $0{,}5 > 0{,}45$, γιατί $5$ δέκατα είναι περισσότερα από $4$ δέκατα. Δεν συγκρίνεις το $5$ με το $45$.
>
> Αν σε μπερδεύει, δώσε και στους δύο τον ίδιο αριθμό ψηφίων: $0{,}50$ και $0{,}45$. Τώρα είναι πενήντα εκατοστά και σαράντα πέντε εκατοστά, και το $0{,}50$ κερδίζει φανερά.

## Στρογγυλοποίηση

Στρογγυλοποιείς όπως και στους φυσικούς αριθμούς:

1. Βρίσκεις το ψηφίο της θέσης όπου κόβεις.
2. Κοιτάς το ψηφίο **αμέσως δεξιά** του.
3. Αν είναι $0$, $1$, $2$, $3$ ή $4$, το ψηφίο σου μένει ίδιο. Αν είναι $5$ ή μεγαλύτερο, ανεβαίνει κατά ένα.
4. Ό,τι είναι δεξιά από τη θέση σου φεύγει.

Στο δέκατο: το $23{,}846$ γίνεται $23{,}8$ (δεξιά από το $8$ είναι $4$), ενώ το $23{,}876$ γίνεται $23{,}9$ (δεξιά είναι $7$).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού πέφτει ο αριθμός;*

Το $9{,}5$ βρίσκεται ακριβώς στη μέση ανάμεσα στο $9$ και στο $10$. Η συμφωνία είναι ότι η μέση **ανεβαίνει**: στρογγυλοποιείται σε $10$.

> **Εκτίμηση**
>
> Υπολογισμός «περίπου», για να πάρεις γρήγορα μια ιδέα: ένα μολύβι είναι περίπου $8$ εκατοστά, ένα ταξίδι περίπου $2{,}5$ ώρες. Η στρογγυλοποίηση είναι το εργαλείο της.

Η στρογγυλοποίηση σου δίνει μια γρήγορη **εκτίμηση** εκεί που η ακριβής πράξη δεν χρειάζεται. Το σχολείο θέλει $5$ μπάλες των $19{,}87$ ευρώ και έχει $100$ ευρώ. Φτάνουν; Το $19{,}87$ είναι περίπου $20$, και $5 \times 20 = 100$. Αφού στρογγυλοποίησες **προς τα πάνω** και βγήκε ακριβώς $100$, τα πραγματικά χρήματα είναι λίγο λιγότερα: φτάνουν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε ως δεκαδικούς το 125/100 και το 38/1.000.

1. Το $\frac{125}{100}$ έχει παρονομαστή με **δύο** μηδενικά, άρα δύο δεκαδικά ψηφία: $1{,}25$.
2. Το $\frac{38}{1.000}$ θέλει **τρία** δεκαδικά ψηφία, αλλά το $38$ έχει μόνο δύο.
3. Συμπληρώνω ένα μηδενικό μπροστά, αμέσως μετά την υποδιαστολή: $0{,}038$.

   **Έλεγχος:** το $0{,}038$ διαβάζεται «τριάντα οκτώ χιλιοστά» ✓

### Παράδειγμα 2: Βάλε σε σειρά από τον μικρότερο στον μεγαλύτερο: 3,4 — 3,04 — 3,404 — 3,44.

1. Όλοι έχουν ακέραιο μέρος $3$, άρα κοιτάζω το δεκαδικό. Τους γράφω με τρία δεκαδικά ψηφία ο καθένας:

   $3{,}400 \quad 3{,}040 \quad 3{,}404 \quad 3{,}440$
2. Τώρα συγκρίνω τα χιλιοστά σαν φυσικούς αριθμούς: $40 < 400 < 404 < 440$.
3. $3{,}04 < 3{,}4 < 3{,}404 < 3{,}44$

   Ο πιο «μακρύς», το $3{,}404$, δεν βγήκε ούτε ο μεγαλύτερος ούτε ο μικρότερος.

### Παράδειγμα 3: Στρογγυλοποίησε το 12,395 στο εκατοστό, στο δέκατο και στη μονάδα.

1. **Στο εκατοστό:** το ψηφίο των εκατοστών είναι $9$, δεξιά του είναι $5$. Ανεβαίνει: το $9$ γίνεται $10$, που σημαίνει $0$ εκατοστά και ένα δέκατο ακόμα.

   $12{,}395 \to 12{,}40$
2. **Στο δέκατο:** το ψηφίο των δεκάτων είναι $3$, δεξιά του είναι $9$. Ανεβαίνει:

   $12{,}395 \to 12{,}4$
3. **Στη μονάδα:** οι μονάδες είναι $2$, δεξιά τους είναι $3$. Μένει:

   $12{,}395 \to 12$
4. Στο πρώτο αποτέλεσμα κρατάω το $12{,}40$ και όχι $12{,}4$: το μηδενικό λέει ότι στρογγυλοποίησα στο **εκατοστό**, και ότι τα εκατοστά βγήκαν ακριβώς μηδέν.

## Ερωτήσεις

1. Πώς γράφεται το $\frac{9}{1.000}$ ως δεκαδικός;
   - $0{,}009$
   - $0{,}9$
   - $0{,}09$
   - $9{,}000$
2. Στον αριθμό $46{,}173$, πόσο αξίζει το ψηφίο $7$;
   - $7$ εκατοστά, δηλαδή $0{,}07$
   - $7$ δέκατα, δηλαδή $0{,}7$
   - $7$ χιλιοστά, δηλαδή $0{,}007$
   - $7$ μονάδες, δηλαδή $7$
3. Ποιο είναι σωστό;
   - $0{,}6 > 0{,}58$
   - $0{,}6 < 0{,}58$
   - $0{,}6 = 0{,}58$
   - Δεν συγκρίνονται, έχουν άλλο πλήθος ψηφίων
4. Ποιος αριθμός είναι ίσος με το $2{,}7$;
   - $2{,}700$
   - $2{,}07$
   - $2{,}007$
   - $27{,}0$
5. Πόσο κάνει το $8{,}463$ στρογγυλοποιημένο στο δέκατο;
   - $8{,}5$
   - $8{,}4$
   - $8{,}46$
   - $8$
6. Ποιο είναι το $5{,}996$ στρογγυλοποιημένο στο εκατοστό;
   - $6{,}00$
   - $5{,}10$
   - $5{,}99$
   - $5{,}9910$
7. Ποιος αριθμός είναι ο $3 + 0{,}4 + 0{,}008$;
   - $3{,}408$
   - $3{,}48$
   - $3{,}0408$
   - $3{,}412$
8. Ποιος είναι ο μικρότερος αριθμός;
   - $1{,}099$
   - $1{,}1$
   - $1{,}11$
   - $1{,}101$

## Ασκήσεις

1. Γράψε ως δεκαδικό: «είκοσι και πέντε χιλιοστά».
2. Γράψε όλους τους δεκαδικούς με δύο δεκαδικά ψηφία που είναι μεγαλύτεροι από το $4{,}7$ και μικρότεροι από το $4{,}75$.
3. Η ζυγαριά του μανάβη δείχνει μόνο δέκατα του κιλού, και στρογγυλοποιεί. Για μια σακούλα μήλα έδειξε $2{,}6$ κιλά.
   α) Ποια από αυτά μπορεί να είναι το πραγματικό βάρος: $2{,}549$, $2{,}65$, $2{,}604$, $2{,}56$ κιλά;
   β) Ποιο είναι το μικρότερο βάρος, σε ολόκληρα γραμμάρια, που θα έδειχνε $2{,}6$; Γράψ' το σε κιλά, με τρία δεκαδικά ψηφία.
4. Έχεις τέσσερις κάρτες με τα ψηφία $2$, $5$, $0$ και $8$. Φτιάχνεις δεκαδικούς με ένα ψηφίο πριν από την υποδιαστολή και τρία μετά, και κάθε κάρτα μπαίνει μία φορά.
   α) Ποιος είναι ο μεγαλύτερος αριθμός που μπορείς να φτιάξεις;
   β) Ποιος είναι ο μικρότερος;
   γ) Ποιος είναι ο μεγαλύτερος που, στρογγυλοποιημένος στη μονάδα, κάνει $5$;
5. Γράφεις δεκαδικούς της μορφής $3{,}\square\square$, με ένα ψηφίο από το $0$ ως το $9$ σε κάθε κουτάκι.
   α) Πόσοι από αυτούς, στρογγυλοποιημένοι στο δέκατο, κάνουν $3{,}5$;
   β) Από αυτούς τους $10$, πόσοι κάνουν $3$, αν τους στρογγυλοποιήσεις στη μονάδα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/decimal-place-value
