# Πράξεις με δεκαδικούς

> Πού μπαίνει η υποδιαστολή, και γιατί εκεί.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/decimal-operations

## Τι θα μάθεις

- Να στοιχίζεις τις υποδιαστολές πριν προσθέσεις ή αφαιρέσεις.
- Να συμπληρώνεις μηδενικά ώστε οι δύο αριθμοί να έχουν ίδιες θέσεις.
- Να τοποθετείς την υποδιαστολή στον πολλαπλασιασμό μετρώντας δεκαδικά ψηφία.
- Να διαιρείς με δεκαδικό μετακινώντας την υποδιαστολή και στους δύο.

## Πρόσθεση: στοίχισε τις υποδιαστολές

$$
3{,}5 + 0{,}47
$$

Το πιο συχνό λάθος εδώ: στοιχίζεις τα **ψηφία δεξιά**, όπως στους ακέραιους. Δεν είναι ακέραιοι.

Στοιχίζεις τις **υποδιαστολές**, και συμπληρώνεις μηδενικά στα κενά:

$$
\begin{array}{r}
3{,}50 \\
+\ 0{,}47 \\
\hline
3{,}97
\end{array}
$$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στοίχισε και πρόσθεσε*

> **Πρόσεχε**
>
> $3{,}5 + 0{,}47 \neq 0{,}82$
>
> Αυτό βγαίνει αν στοιχίσεις τα ψηφία δεξιά: το $5$ πέφτει κάτω από το $7$. Αλλά το $5$ είναι **δέκατα** και το $7$ **εκατοστά** — δεν προστίθενται μεταξύ τους. Το $5$ πάει με το $4$, που είναι κι αυτό δέκατα.
>
> Και ο έλεγχος μεγέθους το πιάνει: πρόσθεσες κάτι στο $3{,}5$ και βγήκε **λιγότερο** από $1$.
>
> Το συμπλήρωμα με μηδενικά κάνει το λάθος αδύνατο: γράψε $3{,}50$ και δεν υπάρχει περιθώριο.

## Πολλαπλασιασμός: μέτρα τα δεκαδικά ψηφία

Εδώ **δεν** στοιχίζεις τίποτα. Κάνεις την πράξη σαν να μην υπάρχουν υποδιαστολές, και τη βάζεις στο τέλος.

$$
1{,}2 \times 0{,}3
$$

1. Αγνοώ τις υποδιαστολές: $12 \times 3 = 36$.
2. **Μετράω** δεκαδικά ψηφία: το $1{,}2$ έχει ένα, το $0{,}3$ έχει ένα. Σύνολο **δύο**.
3. Βάζω την υποδιαστολή ώστε το αποτέλεσμα να έχει δύο δεκαδικά ψηφία: $0{,}36$.

> **Κλειδί**
>
> **Τα δεκαδικά ψηφία του γινομένου είναι το άθροισμα των δεκαδικών ψηφίων των παραγόντων.**
>
> $1{,}25 \times 0{,}4$ → $2 + 1 = 3$ δεκαδικά ψηφία.
>
> $125 \times 4 = 500$ → $0{,}500 = 0{,}5$.
>
> Αν χρειάζονται περισσότερες θέσεις απ' όσα ψηφία έχεις, συμπλήρωσε μηδενικά **μπροστά**.

## Διαίρεση: διώξε την υποδιαστολή από τον διαιρέτη

$$
4{,}8 : 0{,}6
$$

Τη διαίρεση με ακέραιο διαιρέτη την ξέρεις ήδη. Άρα κάνουμε τον διαιρέτη ακέραιο.

**Πολλαπλασιάζω και τους δύο** με $10$:

$$
4{,}8 : 0{,}6 = 48 : 6 = 8
$$

Γιατί επιτρέπεται; Γιατί η διαίρεση είναι κλάσμα, και πολλαπλασιάζοντας πάνω και κάτω με τον ίδιο αριθμό δεν αλλάζει τίποτα — ακριβώς όπως στα ισοδύναμα κλάσματα.

> **Θυμήσου**
>
> Μετακινείς την υποδιαστολή **και στους δύο** αριθμούς, τις ίδιες θέσεις.
>
> $$
> 1{,}44 : 1{,}2 \to 14{,}4 : 12 = 1{,}2
> $$
>
> Μία θέση αρκούσε εδώ, γιατί ο διαιρέτης είχε ένα δεκαδικό ψηφίο.

## Ο έλεγχος με στρογγυλοποίηση, ξανά

Είναι το ίδιο εργαλείο, και εδώ πιάνει το πιο συχνό λάθος: **λάθος θέση υποδιαστολής**.

$4{,}8 : 0{,}6$ → περίπου $5 : 0{,}5 = 10$. Άρα η απάντηση είναι μονοψήφια ή γύρω στο $10$ — το $8$ ταιριάζει ✓

Αν είχες βγάλει $0{,}8$ ή $80$, ο έλεγχος το πιάνει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο κάνει 12,6 + 4,75;

1. Συμπληρώνω μηδενικά ώστε και οι δύο να έχουν δύο δεκαδικά ψηφία: $12{,}60$ και $4{,}75$.
2. Στοιχίζω τις υποδιαστολές και προσθέτω κανονικά:

   $60 + 75 = 135$ εκατοστά, δηλαδή $1{,}35$ → γράφω $35$ μετά την υποδιαστολή και κρατάω $1$ στις μονάδες.
3. $12 + 4 + 1 = 17$
4. $12{,}6 + 4{,}75 = 17{,}35$

   **Έλεγχος:** περίπου $13 + 5 = 18$. Το $17{,}35$ ταιριάζει ✓

### Παράδειγμα 2: Πόσο κάνει 2,5 × 1,4;

1. Αγνοώ υποδιαστολές: $25 \times 14 = 350$.
2. Μετράω δεκαδικά ψηφία: $2{,}5$ έχει ένα, $1{,}4$ έχει ένα. Σύνολο δύο.
3. Δύο δεκαδικά ψηφία στο $350$:

   $3{,}50 = 3{,}5$
4. **Έλεγχος:** περίπου $2{,}5 \times 1{,}5 \approx 3{,}75$. Το $3{,}5$ είναι σωστού μεγέθους ✓

   Αν είχες βγάλει $35$ ή $0{,}35$, ο έλεγχος θα το έπιανε αμέσως.

### Παράδειγμα 3: Ένα ύφασμα 7,5 μέτρων κόβεται σε κομμάτια των 0,25 μ. Πόσα κομμάτια;

1. $7{,}5 : 0{,}25$. Ο διαιρέτης έχει **δύο** δεκαδικά ψηφία.
2. Μετακινώ δύο θέσεις και στους δύο:

   $750 : 25$
3. $25 \times 10 = 250$, $25 \times 30 = 750$ ✓

   $750 : 25 = 30$
4. **$30$ κομμάτια.**

   **Έλεγχος:** διαίρεσα με κάτι πολύ μικρότερο από $1$, άρα το αποτέλεσμα έπρεπε να είναι πολύ μεγαλύτερο από $7{,}5$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει $6{,}4 + 0{,}85$;
   - $7{,}25$
   - $6{,}89$
   - $1{,}49$
   - $14{,}9$
2. Πόσα δεκαδικά ψηφία θα έχει το γινόμενο $0{,}25 \times 0{,}3$;
   - Τρία
   - Δύο
   - Ένα
   - Τέσσερα
3. Πόσο κάνει $1{,}5 \times 0{,}2$;
   - $0{,}3$
   - $3$
   - $0{,}03$
   - $1{,}7$
4. Πόσο κάνει $3{,}6 : 0{,}4$;
   - $9$
   - $0{,}9$
   - $1{,}44$
   - $90$
5. Υπολόγισες $4{,}9 \times 3{,}1 = 1{,}519$. Τι λέει ο έλεγχος;
   - Λάθος — περίμενα κάτι κοντά στο $15$
   - Σωστό
   - Λάθος — περίμενα κάτι κοντά στο $8$
   - Λάθος — τα ψηφία $1519$ είναι λάθος
6. Πόσο κάνει $5{,}3 - 1{,}45$;
   - $3{,}85$
   - $4{,}15$
   - $3{,}95$
   - $6{,}75$
7. Πόσα δεκαδικά ψηφία θα έχει το γινόμενο $0{,}12 \times 0{,}7$;
   - $3$
   - $2$
   - $1$
   - $4$
8. Γιατί στο $3{,}6 : 0{,}4$ μετακινούμε την υποδιαστολή;
   - Για να γίνει ακέραιος ο διαιρέτης
   - Για να γίνει ακέραιος ο διαιρετέος
   - Για να μικρύνει το αποτέλεσμα
   - Δεν χρειάζεται

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $8{,}35 + 5{,}7$;
2. Τα μήλα κοστίζουν $1{,}80$ € το κιλό. Αγοράζεις $2{,}5$ κιλά και πληρώνεις με ένα χαρτονόμισμα των $5$ €. Πόσα ρέστα παίρνεις;
3. Ένα σχοινί $9{,}6$ μ. κόβεται σε κομμάτια των $0{,}75$ μ. Πόσα ολόκληρα κομμάτια βγαίνουν, και πόσο σχοινί περισσεύει;
4. Στο κυλικείο, ένα μπουκάλι χυμός του $1{,}5$ λίτρου κοστίζει $2{,}10$ €, και ένα κουτάκι του $0{,}25$ λίτρου κοστίζει $0{,}40$ €.
   α) Πόσα κουτάκια χρειάζεσαι για να έχεις όσο χυμό έχει ένα μπουκάλι;
   β) Πόσο κοστίζουν αυτά τα κουτάκια;
   γ) Για τον ίδιο χυμό, πόσα χρήματα γλιτώνεις αν πάρεις το μπουκάλι;
5. Ένας μαθητής έπρεπε να διαιρέσει έναν αριθμό με το $0{,}4$. Κατά λάθος τον πολλαπλασίασε με το $0{,}4$ και βρήκε $1{,}6$.
   α) Ποιος ήταν ο αριθμός;
   β) Ποιο είναι το σωστό αποτέλεσμα;
   γ) Μια μαθήτρια έκανε το ίδιο λάθος με έναν άλλο αριθμό. Πόσες φορές μεγαλύτερο από το δικό της λάθος αποτέλεσμα είναι το σωστό;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/decimal-operations
