# Ο κύκλος: ακτίνα, διάμετρος και μήκος

> Κέντρο, ακτίνα, διάμετρος, και γιατί το μήκος κάθε κύκλου είναι π × δ.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/circle-circumference

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις το κέντρο, την ακτίνα και τη διάμετρο ενός κύκλου.
- Να βρίσκεις τη διάμετρο από την ακτίνα και την ακτίνα από τη διάμετρο.
- Να εξηγείς από πού βγαίνει ο αριθμός π ≈ 3,14.
- Να υπολογίζεις το μήκος του κύκλου, και ανάποδα τη διάμετρο από το μήκος.

## Ένα σχήμα χωρίς γωνίες

Το τρίγωνο, το τετράγωνο και το ορθογώνιο έχουν πλευρές. Για να βρεις την περίμετρό τους, προσθέτεις τις πλευρές. Ο κύκλος δεν έχει ούτε πλευρές ούτε γωνίες. Πώς μετράς λοιπόν τον γύρο του;

Πρώτα χρειάζεσαι τρεις λέξεις.

- **Κέντρο:** το σημείο στη μέση του κύκλου. Κάθε σημείο του κύκλου απέχει από αυτό **το ίδιο**.
- **Ακτίνα** ($\rho$): ένα ευθύγραμμο τμήμα από το κέντρο ως τον κύκλο. Όλες οι ακτίνες ενός κύκλου είναι ίσες.
- **Διάμετρος** ($\delta$): ένα ευθύγραμμο τμήμα από τη μία άκρη του κύκλου ως την άλλη, που **περνά από το κέντρο**. Είναι δύο ακτίνες στη σειρά.

$$
\delta = 2 \times \rho \qquad \rho = \delta : 2
$$

Όταν ανοίγεις τον διαβήτη για να ζωγραφίσεις έναν κύκλο, το άνοιγμά του είναι η **ακτίνα**. Η μύτη μένει στο κέντρο, και το μολύβι γράφει όλα τα σημεία που απέχουν από αυτό ακριβώς τόσο.

> **Θυμήσου**
>
> Η ίδια η γραμμή λέγεται **κύκλος**. Η επιφάνεια μέσα της λέγεται **κυκλικός δίσκος**. Στην ενότητα αυτή μετράμε τη γραμμή: πόσο μακριά είναι, αν την ξετυλίξεις σε ευθεία.

## Πόσες διάμετροι χωράνε στον γύρο;

Πάρε ένα κυκλικό αντικείμενο και τύλιξε γύρω του μια μεζούρα ή έναν σπάγκο. Το μήκος που μετράς λέγεται **μήκος του κύκλου**. Μέτρα μετά και τη διάμετρο, και διαίρεσε το μήκος με τη διάμετρο.

Στον πίνακα είναι μετρήσεις που μπορείς να κάνεις κι εσύ, στρογγυλεμένες:

| Αντικείμενο         | Διάμετρος   | Μήκος κύκλου | Μήκος $:$ διάμετρος |
| ------------------- | ----------- | ------------ | ------------------- |
| κέρμα των 2 ευρώ    | $2{,}6$ εκ. | $8{,}2$ εκ.  | περίπου $3{,}1$     |
| ρολόι τοίχου        | $30$ εκ.    | $94$ εκ.     | περίπου $3{,}1$     |
| στεφάνι γυμναστικής | $80$ εκ.    | $251$ εκ.    | περίπου $3{,}1$     |

Ο κύκλος μπορεί να είναι μικρός σαν κέρμα ή μεγάλος σαν στεφάνι. Η διάμετρος χωράει πάντα στο μήκος του **λίγο πάνω από τρεις φορές**. Όσο πιο προσεκτικά μετράς, τόσο πιο κοντά πλησιάζεις στο $3{,}14$.

Αυτός ο αριθμός έχει δικό του όνομα: **π** (διαβάζεται «πι»). Τα δεκαδικά του ψηφία δεν τελειώνουν ποτέ, γι' αυτό στις πράξεις παίρνουμε $\pi \approx 3{,}14$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ξετύλιξε τον κύκλο*

> **Κλειδί**
>
> Το μήκος κάθε κύκλου είναι η διάμετρός του **π φορές**:
>
> **Μήκος κύκλου** $= \pi \times \delta \approx 3{,}14 \times \delta$
>
> Αφού $\delta = 2 \times \rho$, μπορείς να το γράψεις και με την ακτίνα: $2 \times \pi \times \rho$.

> Ο Αρχιμήδης, στις Συρακούσες του 3ου αιώνα π.Χ., έκλεισε τον κύκλο ανάμεσα σε δύο πολύγωνα με 96 πλευρές το καθένα. Έτσι απέδειξε ότι ο λόγος είναι λίγο μεγαλύτερος από $3\frac{10}{71}$ και λίγο μικρότερος από $3\frac{1}{7}$, δηλαδή περίπου $3{,}14$. Το σύμβολο π μπήκε πολύ αργότερα, τον 18ο αιώνα, από το πρώτο γράμμα της λέξης «περιφέρεια».

## Ακτίνα ή διάμετρος;

> **Πρόσεχε**
>
> Ο τύπος $3{,}14 \times \delta$ θέλει τη **διάμετρο**. Αν σου δίνουν την ακτίνα, πρώτα τη διπλασιάζεις.
>
> Αν πολλαπλασιάσεις κατευθείαν την ακτίνα με $3{,}14$, βρίσκεις το **μισό** μήκος, δηλαδή τον γύρο ενός μισού κύκλου (χωρίς τη διάμετρο που τον κλείνει).
>
> Έλεγχος με το μάτι: το μήκος του κύκλου είναι **λίγο πάνω από τρεις διαμέτρους**, άρα περίπου **έξι ακτίνες**.

## Και ανάποδα

Αν ξέρεις το μήκος του κύκλου, βρίσκεις τη διάμετρο με την αντίστροφη πράξη, τη διαίρεση:

**Διάμετρος** $=$ μήκος κύκλου $: 3{,}14$

Έτσι μετρούν οι δασολόγοι τη διάμετρο ενός κορμού: τυλίγουν γύρω του μια μεζούρα και διαιρούν. Δεν χρειάζεται να κόψουν το δέντρο για να μετρήσουν από μέσα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια ρόδα ποδηλάτου έχει ακτίνα 30 εκ. Πόσο προχωράει το ποδήλατο σε έναν γύρο της ρόδας;

1. Σε έναν γύρο, η ρόδα «ξετυλίγει» στο έδαφος όλο το μήκος του κύκλου της.
2. Ο τύπος θέλει διάμετρο. $\delta = 2 \times 30 = 60$ εκ.
3. $3{,}14 \times 60 = 188{,}4$
4. Περίπου $188{,}4$ εκ., δηλαδή σχεδόν δύο μέτρα.

   **Έλεγχος:** έξι ακτίνες είναι $6 \times 30 = 180$ εκ. Το $188{,}4$ είναι λίγο παραπάνω ✓

### Παράδειγμα 2: Ο κορμός ενός πλατάνου έχει γύρο 157 εκ. Πόση είναι η διάμετρός του;

1. Ξέρω το μήκος του κύκλου και ψάχνω τη διάμετρο. Κάνω την αντίστροφη πράξη:

   $\delta = 157 : 3{,}14$
2. Για να φύγει η υποδιαστολή από τον διαιρέτη, πολλαπλασιάζω και τους δύο αριθμούς με $100$:

   $15.700 : 314 = 50$
3. Η διάμετρος είναι $50$ εκ.

   **Έλεγχος:** $3{,}14 \times 50 = 157$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Ένας κύκλος έχει ακτίνα $7$ εκ. Πόση είναι η διάμετρός του;
   - $14$ εκ.
   - $3{,}5$ εκ.
   - $49$ εκ.
   - $22$ εκ.
2. Τι μας λέει ο αριθμός π ≈ $3{,}14$;
   - Πόσες διάμετροι χωράνε στο μήκος του κύκλου
   - Πόσες ακτίνες χωράνε μέσα στη διάμετρο
   - Πόσα εκατοστά είναι η ακτίνα κάθε κύκλου
   - Πόσες ακτίνες χωράνε στο μήκος του κύκλου
3. Ένα καπάκι έχει διάμετρο $10$ εκ. Πόσο είναι το μήκος του κύκλου του;
   - $31{,}4$ εκ.
   - $15{,}7$ εκ.
   - $13{,}14$ εκ.
   - $62{,}8$ εκ.
4. Ένας κύκλος έχει ακτίνα $5$ εκ. Πόσο είναι το μήκος του;
   - $31{,}4$ εκ.
   - $15{,}7$ εκ.
   - $78{,}5$ εκ.
   - $10$ εκ.
5. Πώς λέγεται το ευθύγραμμο τμήμα που ενώνει δύο σημεία του κύκλου και περνά από το κέντρο;
   - Διάμετρος
   - Ακτίνα
   - Μήκος κύκλου
   - Κυκλικός δίσκος
6. Το μήκος ενός κύκλου είναι $62{,}8$ εκ. Πόση είναι η διάμετρός του;
   - $20$ εκ.
   - $10$ εκ.
   - $59{,}66$ εκ.
   - $197{,}19$ εκ.
7. Ο κύκλος Β έχει διπλάσια διάμετρο από τον κύκλο Α. Τι ισχύει για το μήκος του;
   - Είναι διπλάσιο από το μήκος του Α
   - Είναι ίσο με το μήκος του Α
   - Είναι τετραπλάσιο από το μήκος του Α
   - Είναι κατά $3{,}14$ μεγαλύτερο από του Α
8. Θέλεις να περάσεις σχοινί γύρω από ένα κυκλικό σιντριβάνι με διάμετρο $1$ μ. Φτάνει ένα σχοινί $3$ μ.;
   - Όχι, λείπουν περίπου $14$ εκ.
   - Ναι, περισσεύουν περίπου $14$ εκ.
   - Ναι, φτάνει ακριβώς στο εκατοστό
   - Όχι, λείπουν περίπου $3$ μ.

## Ασκήσεις

1. Ένας κύκλος έχει ακτίνα $12$ εκ. Πόση είναι η διάμετρός του;
2. Ένα στεφάνι γυμναστικής έχει διάμετρο $80$ εκ. Θέλεις να βάλεις μια κορδέλα γύρω γύρω, μία φορά. Έχεις κορδέλα $3$ μέτρων. Φτάνει, και πόση περισσεύει ή λείπει; Πάρε το π ίσο με $3{,}14$.
3. Ένα παράθυρο είναι ορθογώνιο, $90$ εκ. φαρδύ και $120$ εκ. ψηλό, και από πάνω του έχει έναν μισό κύκλο με διάμετρο την πάνω πλευρά. Πόσο κορδόνι με λαμπάκια χρειάζεσαι για να το στολίσεις γύρω γύρω; Πάρε το π ίσο με $3{,}14$.
4. Στην αυλή του σχολείου υπάρχουν δύο κυκλικά παρτέρια. Το μικρό έχει ακτίνα $2$ μ. και το μεγάλο ακτίνα $3$ μ. Γύρω από το καθένα βάζουμε φράχτη. Πάρε το π ίσο με $3{,}14$.
   α) Πόσα μέτρα φράχτη θέλει το μικρό παρτέρι;
   β) Πόσα μέτρα περισσότερα θέλει το μεγάλο;
   γ) Ένα τρίτο παρτέρι θέλει $6{,}28$ μ. φράχτη περισσότερα από το μεγάλο. Πόση είναι η ακτίνα του;
5. Η ρόδα ενός καροτσιού έχει διάμετρο $50$ εκ. Πόσους γύρους κάνει σε διαδρομή $157$ μ.;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/circle-circumference
