# Εμβαδά επίπεδων σχημάτων

> Από πού βγαίνουν οι τύποι — και γιατί αξίζει να το ξέρεις.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/areas-of-shapes

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις εμβαδόν παραλληλογράμμου, τριγώνου και τραπεζίου.
- Να εξηγείς από πού βγαίνει κάθε τύπος, με αναδιάταξη.
- Να ξεχωρίζεις το ύψος από την πλάγια πλευρά.
- Να λύνεις ανάποδα, βρίσκοντας βάση ή ύψος από το εμβαδόν.

## Ένας τύπος, ή τέσσερις εικόνες;

Θα μπορούσες να αποστηθίσεις τέσσερις τύπους. Καλύτερα να δεις **έναν**, και τους άλλους τρεις να βγαίνουν από αυτόν.

Όλα ξεκινούν από το ορθογώνιο: $E = \beta \times \upsilon$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το ίδιο ορθογώνιο, τέσσερα σχήματα*

## Παραλληλόγραμμο: κόψε και μετακίνησε

Πάρε ένα παραλληλόγραμμο και κόψε το τρίγωνο από τη μία άκρη. Κόλλησέ το στην άλλη.

Μόλις έφτιαξες **ορθογώνιο** — με την ίδια βάση και το ίδιο ύψος.

$$
E = \beta \times \upsilon
$$

Ακριβώς ο ίδιος τύπος. Δεν έχασες ούτε πρόσθεσες επιφάνεια.

> **Πρόσεχε**
>
> Το **ύψος** είναι η κάθετη απόσταση ανάμεσα στις δύο βάσεις — **όχι** η πλάγια πλευρά.
>
> Ένα γερμένο παραλληλόγραμμο με βάση $6$ και πλάγια πλευρά $5$ έχει ύψος **μικρότερο** από $5$.
>
> Αν χρησιμοποιήσεις την πλάγια, το εμβαδόν βγαίνει μεγαλύτερο απ' ό,τι είναι. Είναι το πιο συχνό λάθος σε όλη τη γεωμετρία.

*Γερμένο παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βάση ΑΒ 6 και πλάγια πλευρά ΑΔ 5, και το ύψος υ κάθετο στη βάση, πιο κοντό από την πλάγια πλευρά.*

## Τρίγωνο: το μισό παραλληλόγραμμο

Πάρε **δύο** ίδια τρίγωνα και γύρισε το ένα ανάποδα. Ενωμένα φτιάχνουν παραλληλόγραμμο.

Άρα το ένα τρίγωνο είναι το **μισό**:

$$
E = \frac{\beta \times \upsilon}{2}
$$

> **Κλειδί**
>
> Η διαίρεση με $2$ δεν είναι κανόνας που τον μαθαίνεις — είναι το «μισό παραλληλόγραμμο».
>
> Αν την ξεχάσεις, το εμβαδόν βγαίνει **διπλάσιο**. Ο έλεγχος: ζωγράφισε νοερά το ορθογώνιο γύρω από το τρίγωνο. Το τρίγωνο πρέπει να φαίνεται περίπου μισό.

## Τραπέζιο: μέσος όρος των δύο βάσεων

Το τραπέζιο έχει δύο παράλληλες βάσεις, διαφορετικού μήκους.

Το ίδιο κόλπο με το τρίγωνο: πάρε **δύο** ίδια τραπέζια, γύρισε το ένα ανάποδα και κόλλησέ το δίπλα στο άλλο. Φτιάχνουν παραλληλόγραμμο με βάση $\beta_1 + \beta_2$ και το ίδιο ύψος. Το ένα τραπέζιο είναι το μισό του:

$$
E = \frac{(\beta_1 + \beta_2) \times \upsilon}{2}
$$

Διάβασέ το αλλιώς: παίρνεις τον **μέσο όρο** των δύο βάσεων και πολλαπλασιάζεις με το ύψος.

$$
\frac{\beta_1 + \beta_2}{2} \times \upsilon
$$

Δηλαδή το τραπέζιο έχει το ίδιο εμβαδόν με ένα ορθογώνιο που έχει «τη μεσαία βάση».

> **Θυμήσου**
>
> Και οι τέσσερις τύποι είναι παραλλαγές του ίδιου:
>
> | Σχήμα           | Τύπος                                 | Σχέση με το ορθογώνιο       |
> | --------------- | ------------------------------------- | --------------------------- |
> | Ορθογώνιο       | $\beta \times \upsilon$               | το ίδιο                     |
> | Παραλληλόγραμμο | $\beta \times \upsilon$               | αναδιατάσσεται σε ορθογώνιο |
> | Τρίγωνο         | $\frac{\beta \times \upsilon}{2}$     | μισό παραλληλόγραμμο        |
> | Τραπέζιο        | $\frac{(\beta_1+\beta_2)\upsilon}{2}$ | ορθογώνιο με μέση βάση      |

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τρίγωνο με βάση 10 εκ. και ύψος 6 εκ. — πόσο εμβαδόν;

*Τρίγωνο ΑΒΓ με βάση ΒΓ 10 εκ. και ύψος ΑΔ 6 εκ.*

1. $E = \frac{\beta \times \upsilon}{2}$
2. $10 \times 6 = 60$
3. $60 : 2 = 30$
4. $30$ τ.εκ.

   **Έλεγχος:** το ορθογώνιο $10 \times 6$ έχει $60$ τ.εκ. Το τρίγωνο είναι το μισό ✓

### Παράδειγμα 2: Τραπέζιο με βάσεις 8 και 12 εκ. και ύψος 5 εκ.

*Τραπέζιο ΑΒΓΔ με βάσεις 12 εκ. και 8 εκ. και ύψος ΔΕ 5 εκ.*

1. Πρώτα ο μέσος όρος των βάσεων:

   $\frac{8 + 12}{2} = 10$
2. Μετά επί το ύψος:

   $10 \times 5 = 50$
3. $50$ τ.εκ.
4. **Έλεγχος με όρια:** ένα ορθογώνιο $8 \times 5 = 40$ και ένα $12 \times 5 = 60$. Το τραπέζιο είναι ανάμεσα — και το $50$ είναι ακριβώς στη μέση ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα τρίγωνο έχει εμβαδόν 24 τ.εκ. και βάση 8 εκ. Πόσο είναι το ύψος;

*Τρίγωνο ΑΒΓ με βάση ΒΓ 8 εκ. και το ύψος ΑΔ σημειωμένο με ερωτηματικό.*

1. Ξέρω ότι $\frac{8 \times \upsilon}{2} = 24$.
2. Πολλαπλασιάζω και τις δύο πλευρές με $2$ για να φύγει η διαίρεση:

   $8 \times \upsilon = 48$
3. $\upsilon = 48 : 8 = 6$
4. Ύψος $6$ εκ.

   **Έλεγχος:** $\frac{8 \times 6}{2} = 24$ ✓

   Πρόσεξε τη μέθοδο: είναι ακριβώς η «αντίστροφη πράξη» της Δ΄, με δύο βήματα αντί για ένα.

## Ερωτήσεις

1. Τρίγωνο με βάση $12$ εκ. και ύψος $5$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $30$ τ.εκ.
   - $60$ τ.εκ.
   - $17$ τ.εκ.
   - $34$ τ.εκ.
2. Σε παραλληλόγραμμο, ποιο μήκος χρησιμοποιείς ως ύψος;
   - Την κάθετη απόσταση των βάσεων
   - Την πλάγια πλευρά του σχήματος
   - Τη μεγαλύτερη από τις πλευρές
   - Τη διαγώνιο του σχήματος
3. Παραλληλόγραμμο με βάση $9$ εκ. και ύψος $4$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $36$ τ.εκ.
   - $18$ τ.εκ.
   - $26$ τ.εκ.
   - $13$ τ.εκ.
4. Τραπέζιο με βάσεις $6$ και $10$ εκ. και ύψος $4$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $32$ τ.εκ.
   - $64$ τ.εκ.
   - $40$ τ.εκ.
   - $24$ τ.εκ.
5. Τρίγωνο έχει εμβαδόν $18$ τ.εκ. και ύψος $4$ εκ. Πόσο είναι η βάση;
   - $9$ εκ.
   - $4{,}5$ εκ.
   - $14$ εκ.
   - $72$ εκ.
6. Τρίγωνο με βάση $14$ εκ. και ύψος $9$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $63$ τ.εκ.
   - $126$ τ.εκ.
   - $23$ τ.εκ.
   - $31{,}5$ τ.εκ.
7. Γερμένο παραλληλόγραμμο: βάση $8$ εκ., πλάγια πλευρά $5$ εκ., ύψος $4$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $32$ τ.εκ.
   - $40$ τ.εκ.
   - $16$ τ.εκ.
   - $26$ τ.εκ.
8. Τραπέζιο με βάσεις $7$ και $13$ εκ. και ύψος $6$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
   - $60$ τ.εκ.
   - $120$ τ.εκ.
   - $78$ τ.εκ.
   - $26$ τ.εκ.

## Ασκήσεις

1. Τρίγωνο με βάση $8$ εκ. και ύψος $7$ εκ. Πόσο εμβαδόν;
2. Ένα παρτέρι έχει σχήμα παραλληλογράμμου. Η βάση του είναι $11$ μ., η πλάγια πλευρά του $8$ μ. και το ύψος του $7$ μ. Σε κάθε τετραγωνικό μέτρο φυτεύεις $4$ λουλούδια. Πόσα λουλούδια χρειάζεσαι;
   *Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βάση ΑΒ 11 μ., πλάγια πλευρά ΒΓ 8 μ. και ύψος ΔΕ 7 μ.*
3. Στο τραπέζιο ΑΒΓΔ του σχήματος, η μεγάλη βάση ΑΒ είναι $9$ εκ., η μικρή βάση ΓΔ $5$ εκ. και το ύψος $6$ εκ. Από την κορυφή Γ τραβάς μια ευθεία ως ένα σημείο Ζ της βάσης ΑΒ, ώστε το τραπέζιο να χωριστεί σε δύο κομμάτια με ίσο εμβαδόν. Πόσα εκατοστά απέχει το Ζ από το Β;
   *Τραπέζιο ΑΒΓΔ με βάσεις 9 εκ. και 5 εκ. και ύψος ΔΕ 6 εκ.*
4. Ένα τραπέζιο έχει βάσεις $9$ εκ. και $5$ εκ. Ένα τρίγωνο έχει βάση $14$ εκ. Τα δύο σχήματα έχουν το ίδιο ύψος.
   α) Αν το ύψος είναι $4$ εκ., πόσο είναι το εμβαδόν του καθενός;
   β) Αν άλλαζε το ύψος (ίδιο πάντα και στα δύο), θα είχαν πάλι ίσα εμβαδά;
   γ) Ένα παραλληλόγραμμο με το ίδιο ύψος έχει κι αυτό το ίδιο εμβαδόν. Πόση είναι η βάση του;
5. Ένα ορθογώνιο ΑΒΓΔ έχει μήκος $8$ εκ. (οι πλευρές ΑΒ και ΓΔ) και πλάτος $6$ εκ. Διαλέγεις ένα σημείο Ε πάνω στην πλευρά ΓΔ και το ενώνεις με τις κορυφές Α και Β.
   α) Πόσο είναι το εμβαδόν του τριγώνου ΑΒΕ;
   β) Τώρα το Ε είναι ένα σημείο μέσα στο ορθογώνιο, και το ενώνεις και με τις τέσσερις κορυφές. Πόσο κάνουν μαζί τα εμβαδά των τριγώνων ΑΒΕ και ΓΔΕ;
   γ) Πόσο κάνουν μαζί τα άλλα δύο τρίγωνα, το ΒΓΕ και το ΔΑΕ;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/areas-of-shapes
