# Γωνίες και είδη τριγώνων

> Οξεία, ορθή, αμβλεία — και τι κάνει ένα τρίγωνο ισοσκελές.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/angles-and-triangles

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις οξεία, ορθή και αμβλεία γωνία.
- Να συγκρίνεις γωνίες χωρίς μοιρογνωμόνιο, με την ορθή ως μέτρο.
- Να ονομάζεις ένα τρίγωνο και από τις πλευρές και από τις γωνίες του.
- Να χρησιμοποιείς το άθροισμα των γωνιών για να βρεις μια άγνωστη.

## Η γωνία δεν είναι το μήκος των πλευρών

Μια γωνία μετράει **πόσο ανοιχτές** είναι δύο γραμμές που ξεκινούν από το ίδιο σημείο.

Αυτό μπερδεύει συχνά: μια γωνία με μακριές πλευρές **δεν** είναι μεγαλύτερη. Μπορείς να προεκτείνεις τις πλευρές όσο θες — το άνοιγμα δεν αλλάζει.

## Η ορθή γωνία είναι το μέτρο σύγκρισης

Η **ορθή** γωνία είναι αυτή που έχει ένα τετράγωνο σε κάθε του γωνία — $90°$. Την έχεις παντού γύρω σου: στο τετράδιο, στην πόρτα, στο τραπέζι.

Με αυτήν ως μέτρο, κάθε άλλη γωνία μπαίνει σε μία από τρεις κατηγορίες:

| Είδος       | Σύγκριση με ορθή | Μοίρες               |
| ----------- | ---------------- | -------------------- |
| **Οξεία**   | πιο κλειστή      | μικρότερη από $90°$  |
| **Ορθή**    | ίση              | ακριβώς $90°$        |
| **Αμβλεία** | πιο ανοιχτή      | μεγαλύτερη από $90°$ |

> **Θυμήσου**
>
> Δεν χρειάζεσαι μοιρογνωμόνιο για να κρίνεις.
>
> Πάρε τη γωνία ενός χαρτιού και ακούμπησέ τη πάνω στη γωνία που εξετάζεις, με τη μία άκρη του χαρτιού πάνω στη μία πλευρά. Αν η γωνία «χάνεται» από κάτω, είναι οξεία. Αν ξεχειλίζει, είναι αμβλεία.

## Το άθροισμα είναι πάντα 180°

Σε **κάθε** τρίγωνο — μεγάλο, μικρό, λεπτό, φαρδύ:

**γωνία 1 + γωνία 2 + γωνία 3 = 180°**

Αυτό είναι πολύ χρήσιμο: αν ξέρεις τις δύο γωνίες, η τρίτη βγαίνει με αφαίρεση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Παραμόρφωσε το τρίγωνο*

> **Κλειδί**
>
> Από το $180°$ προκύπτει κάτι που πολλοί δεν σκέφτονται:
>
> **Ένα τρίγωνο δεν μπορεί να έχει δύο ορθές γωνίες.**
>
> Δύο ορθές κάνουν ήδη $180°$, και δεν θα έμενε τίποτα για την τρίτη. Το ίδιο, δεν μπορεί να έχει δύο αμβλείες.
>
> Άρα κάθε τρίγωνο έχει **τουλάχιστον δύο οξείες** γωνίες.

## Δύο ονόματα για κάθε τρίγωνο

**Από τις πλευρές:** ισόπλευρο (3 ίσες), ισοσκελές (2 ίσες), σκαληνό (καμία ίση).

**Από τις γωνίες:** ορθογώνιο (έχει ορθή), αμβλυγώνιο (έχει αμβλεία), οξυγώνιο (όλες οξείες).

> **Πρόσεχε**
>
> Τα δύο ονόματα δεν ανταγωνίζονται — **ισχύουν μαζί**.
>
> Ένα τρίγωνο με πλευρές $5, 5, 8$ και μια αμβλεία γωνία είναι **ισοσκελές** και **αμβλυγώνιο**.
>
> Το ισόπλευρο είναι η μόνη εξαίρεση με σταθερή απάντηση: οι γωνίες του είναι πάντα $60°$ η καθεμία, άρα είναι πάντα οξυγώνιο.

*Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με ίσες πλευρές 5 και 5, βάση 8, και αμβλεία γωνία στην κορυφή Α.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τρίγωνο έχει γωνίες 40° και 75°. Πόση είναι η τρίτη;

*Τρίγωνο ΑΒΓ με γωνίες 40° στο Β και 75° στο Γ, και τη γωνία Α σημειωμένη x.*

1. Το άθροισμα είναι πάντα $180°$.
2. Οι δύο γνωστές: $40 + 75 = 115$.
3. $180 - 115 = 65$
4. Η τρίτη γωνία είναι $65°$.

   **Έλεγχος:** και οι τρεις είναι μικρότερες από $90°$, άρα το τρίγωνο είναι οξυγώνιο ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα ορθογώνιο τρίγωνο έχει μια γωνία 30°. Πόσες είναι οι άλλες δύο;

*Ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ με ορθή γωνία στο Γ, γωνία 30° στο Β και τη γωνία Α σημειωμένη x.*

1. «Ορθογώνιο» σημαίνει ότι μία γωνία είναι $90°$. Άρα ξέρω ήδη δύο: $90°$ και $30°$.
2. $90 + 30 = 120$
3. $180 - 120 = 60$
4. Οι γωνίες είναι $90°$, $30°$ και $60°$.

   Πρόσεξε: οι δύο μη ορθές μαζί κάνουν $90°$. Αυτό ισχύει σε **κάθε** ορθογώνιο τρίγωνο.

### Παράδειγμα 3: Ένα ισοσκελές τρίγωνο έχει γωνία κορυφής 40°. Πόσες είναι οι άλλες;

*Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με τις ίσες πλευρές σημειωμένες, γωνία κορυφής Α 40° και τις γωνίες της βάσης σημειωμένες x και y.*

1. Στο ισοσκελές, οι δύο ίσες πλευρές δίνουν και **δύο ίσες γωνίες** — αυτές της βάσης.
2. Μένουν για τις δύο ίσες: $180 - 40 = 140$.
3. Μοιράζονται ίσα: $140 : 2 = 70$.
4. Οι γωνίες είναι $40°$, $70°$ και $70°$.

   **Έλεγχος:** $40 + 70 + 70 = 180$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Μια γωνία είναι $120°$. Τι είδους είναι;
   - Αμβλεία
   - Οξεία
   - Ορθή
   - Εξαρτάται από το μήκος των πλευρών
2. Ένα τρίγωνο έχει γωνίες $55°$ και $65°$. Πόση είναι η τρίτη;
   - $60°$
   - $120°$
   - $90°$
   - $10°$
3. Μπορεί ένα τρίγωνο να έχει δύο ορθές γωνίες;
   - Όχι, σε κανένα τρίγωνο
   - Ναι, αν είναι πολύ μεγάλο
   - Ναι, στο τετράγωνο
   - Μόνο αν είναι ισοσκελές
4. Ένα ισοσκελές τρίγωνο έχει γωνία κορυφής $80°$. Πόσες είναι οι γωνίες της βάσης;
   - $50°$ η καθεμία
   - $100°$ η καθεμία
   - $80°$ η καθεμία
   - $40°$ και $60°$
5. Ένα τρίγωνο έχει πλευρές $6$, $6$, $9$ και μία αμβλεία γωνία. Πώς λέγεται;
   - Ισοσκελές και αμβλυγώνιο
   - Μόνο αμβλυγώνιο — δεν μπορεί να είναι και τα δύο
   - Ισόπλευρο
   - Σκαληνό και ορθογώνιο
6. Μια γωνία είναι $45°$. Τι είδους είναι;
   - Οξεία
   - Ορθή
   - Αμβλεία
   - Ευθεία
7. Μπορεί ένα τρίγωνο να έχει δύο αμβλείες γωνίες;
   - Όχι
   - Ναι
   - Μόνο αν είναι ισοσκελές
   - Μόνο αν είναι πολύ μεγάλο
8. Δύο τρίγωνα έχουν ίδιες γωνίες αλλά διαφορετικό μέγεθος. Γίνεται;
   - Ναι, το ένα είναι μεγέθυνση του άλλου
   - Όχι, ίδιες γωνίες σημαίνει ίδιο τρίγωνο
   - Μόνο αν είναι ορθογώνια
   - Μόνο αν είναι ισόπλευρα

## Ασκήσεις

1. Ένα τρίγωνο έχει γωνίες $50°$ και $60°$. Πόση είναι η τρίτη;
   *Τρίγωνο ΑΒΓ με γωνίες 50° στο Β και 60° στο Γ, και τη γωνία Α σημειωμένη x.*
2. Ένα τρίγωνο έχει γωνίες $50°$ και $42°$. Είναι οξυγώνιο, ορθογώνιο ή αμβλυγώνιο;
   *Τρίγωνο ΑΒΓ με γωνία 50° στο Α, γωνία 42° στο Β και τη γωνία Γ σημειωμένη x.*
3. Ένα ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ έχει γωνία κορυφής $\hat A = 50°$.
   *Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με τις ίσες πλευρές σημειωμένες, γωνία κορυφής Α 50° και τις γωνίες της βάσης σημειωμένες x και y.*
   α) Πόσες μοίρες είναι οι γωνίες της βάσης;
   β) Πάνω στην πλευρά ΑΓ βάζεις ένα σημείο Δ, ώστε το ΒΔ να είναι ίσο με το ΒΓ. Πόσες μοίρες είναι οι γωνίες του τριγώνου ΒΓΔ;
   γ) Τι είδους τρίγωνο είναι το ΑΒΔ ως προς τις γωνίες του;
4. Ένα τρίγωνο έχει κάθε γωνία του πολλαπλάσιο των $20°$, όπως $40°$ ή $100°$.
   α) Πόσα διαφορετικά τέτοια τρίγωνα υπάρχουν; Δύο τρίγωνα με τις ίδιες γωνίες μετράνε για ένα, ακόμα κι αν έχουν διαφορετικό μέγεθος.
   β) Πόσα από αυτά είναι οξυγώνια, πόσα ορθογώνια και πόσα αμβλυγώνια;
5. Ένα ισοσκελές τρίγωνο έχει μία γωνία διπλάσια από μια άλλη γωνία του. Ποιες μπορεί να είναι οι γωνίες του; Βρες όλες τις περιπτώσεις.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/angles-and-triangles
