# Συζυγίες: -ω και -ώ

> Γράφω και αγαπώ: γιατί ο τόνος στο τέλος αλλάζει όλη την κλίση.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/verb-conjugations

## Τι θα μάθεις

- Να κατατάσσεις ένα ρήμα στην α΄ ή στη β΄ συζυγία από τη θέση του τόνου.
- Να ξεχωρίζεις τα ρήματα σαν το «αγαπώ» από τα ρήματα σαν το «μπορώ».
- Να κλίνεις τον ενεστώτα της ενεργητικής φωνής σε όλα τα πρόσωπα.
- Να γράφεις σωστά τις καταλήξεις -ετε, -άτε και -είτε.

## Δύο οικογένειες ρημάτων

Πες δυνατά *γράφω* και *αγαπώ*. Και τα δύο τελειώνουν σε **-ω**, αλλά η φωνή
σου πέφτει σε άλλο σημείο: στο **γρά**-φω και στο α-γα-**πώ**.

Αυτή η μικρή διαφορά χωρίζει τα ρήματα σε δύο ομάδες, που λέγονται
**συζυγίες**. Τα ρήματα της ίδιας συζυγίας κλίνονται με τις ίδιες καταλήξεις,
οπότε αν ξέρεις να κλίνεις το ένα, κλίνεις και τα άλλα.

| Συζυγία | Πού τονίζεται το α΄ ενικό του ενεστώτα | Λέγονται | Παραδείγματα                |
| ------- | -------------------------------------- | -------- | --------------------------- |
| α΄      | **όχι** στη λήγουσα                    | βαρύτονα | γράφω, τρέχω, διαβάζω, λύνω |
| β΄      | **στη λήγουσα**                        | οξύτονα  | αγαπώ, ρωτώ, μπορώ, οδηγώ   |

Λήγουσα είναι η τελευταία συλλαβή, παραλήγουσα η προτελευταία.

> **Κλειδί**
>
> Για να βρεις τη συζυγία ενός ρήματος, το λες στο **α΄ ενικό πρόσωπο του
> ενεστώτα** και ακούς πού πέφτει ο τόνος.
>
> - Στη λήγουσα (*ρω-**τώ***) → **β΄ συζυγία**.
> - Οπουδήποτε αλλού (***τρέ**-χω*) → **α΄ συζυγία**.
>
> Μετράει η **θέση** του τόνου, όχι το αν το τελευταίο γράμμα είναι ω.

Γι' αυτό το *λέω*, το *τρώω* και το *ακούω* ανήκουν στην **α΄ συζυγία**, κι ας
τελειώνουν σε δύο φωνήεντα. Πες τα αργά: **λέ**-ω, **τρώ**-ω, α-**κού**-ω. Ο
τόνος κάθεται στην παραλήγουσα, όχι στη λήγουσα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού πέφτει ο τόνος;*

## Η α΄ συζυγία: γράφω

| Πρόσωπο | Ενικός  | Πληθυντικός |
| ------- | ------- | ----------- |
| α΄      | γράφω   | γράφουμε    |
| β΄      | γράφεις | γράφετε     |
| γ΄      | γράφει  | γράφουν(ε)  |

Έτσι κλίνονται το *τρέχω*, το *παίζω*, το *δένω*, το *διαβάζω* και όλα τα
βαρύτονα.

## Η β΄ συζυγία: δύο ομάδες

Τα οξύτονα ρήματα χωρίζονται σε δύο ομάδες. Στο α΄ ενικό δεν ξεχωρίζουν· η
διαφορά ακούγεται μόλις πας στο **β΄ ενικό**:

- *εσύ αγαπ**άς***: ομάδα του **αγαπώ**
- *εσύ μπορ**είς***: ομάδα του **μπορώ**

| Πρόσωπο       | σαν το αγαπώ         | σαν το μπορώ |
| ------------- | -------------------- | ------------ |
| α΄ ενικό      | αγαπώ (αγαπάω)       | μπορώ        |
| β΄ ενικό      | αγαπάς               | μπορείς      |
| γ΄ ενικό      | αγαπά (αγαπάει)      | μπορεί       |
| α΄ πληθυντικό | αγαπάμε (αγαπούμε)   | μπορούμε     |
| β΄ πληθυντικό | αγαπάτε              | μπορείτε     |
| γ΄ πληθυντικό | αγαπούν(ε) ή αγαπάνε | μπορούν(ε)   |

Σαν το **αγαπώ** κλίνονται, ανάμεσα σε πολλά, τα *ρωτώ, ξεχνώ, περνώ, κρατώ,
γελώ, μιλώ, πεινώ*. Όλα αυτά λέγονται και με **-άω**: *ρωτάω, ξεχνάω,
περνάω*.

Σαν το **μπορώ** κλίνονται τα *οδηγώ, κατοικώ, ευχαριστώ, παρακαλώ,
προσπαθώ*. Αυτά δεν έχουν τύπο σε -άω: κανείς δεν λέει «οδηγάω».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια ομάδα;*

> **Πρόσεχε**
>
> Το **β΄ πληθυντικό** γράφεται διαφορετικά σε κάθε ομάδα, και εκεί γίνονται τα
> περισσότερα ορθογραφικά λάθη:
>
> | Ομάδα        | β΄ πληθυντικό | Σωστά                    |
> | ------------ | ------------- | ------------------------ |
> | σαν το γράφω | **-ετε**      | εσείς γράφετε, παίζετε   |
> | σαν το αγαπώ | **-άτε**      | εσείς αγαπάτε, ρωτάτε    |
> | σαν το μπορώ | **-είτε**     | εσείς μπορείτε, οδηγείτε |
>
> Το «γράφειτε» είναι λάθος: το *γράφεις* και το *γράφει* έχουν **ει**, αλλά το
> *γράφετε* έχει σκέτο **ε**. Στον ενεστώτα, το **-είτε** ανήκει μόνο στα
> ρήματα σαν το *μπορώ*, αυτά που έχουν και *εσύ μπορ**είς***. (Το *να πείτε*
> ή το *να δείτε* δεν είναι ενεστώτας· εκεί ο κανόνας αυτός δεν ισχύει.)

Η διαφορά φαίνεται και στους άλλους χρόνους. Τα ρήματα της α΄ συζυγίας
σχηματίζουν τον αόριστο συνήθως σε **-σα**, **-ψα** ή **-ξα**: *λύνω → έλυσα*,
*γράφω → έγραψα*, *παίζω → έπαιξα*. Τα ρήματα της β΄ συζυγίας τον σχηματίζουν
συνήθως σε **-ησα**:
*αγάπησα, ρώτησα, οδήγησα*. Υπάρχουν και μερικά σε -ασα ή -εσα, όπως *γέλασα,
πείνασα, μπόρεσα*.

> **Θυμήσου**
>
> Τρεις ερωτήσεις, με τη σειρά:
>
> 1. Πού τονίζεται το α΄ ενικό; Όχι στη λήγουσα → **α΄ συζυγία**, σαν το
>    *γράφω*.
> 2. Στη λήγουσα; Τότε λες το β΄ ενικό. Σε **-άς** → σαν το *αγαπώ*.
> 3. Σε **-είς** → σαν το *μπορώ*.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ποια συζυγία ανήκει το «ξεχνώ» και πώς κλίνεται στον ενεστώτα;

1. Λέμε το ρήμα αργά: ξε-**χνώ**. Ο τόνος πέφτει στη λήγουσα, άρα είναι
   ρήμα της **β΄ συζυγίας**.
2. Για να δούμε ποια ομάδα, λέμε το β΄ ενικό: *εσύ ξεχνάς*. Τελειώνει σε
   **-άς**, άρα κλίνεται σαν το **αγαπώ**.
3. Βάζουμε τις καταλήξεις του αγαπώ:

   ξεχνώ (ξεχνάω), ξεχνάς, ξεχνά (ξεχνάει), ξεχνάμε, ξεχνάτε, ξεχνούν(ε) ή
   ξεχνάνε.

### Παράδειγμα 2: Συμπλήρωσε τις καταλήξεις: «Εσείς πού κατοικ…; Εμείς κατοικ… στη Λάρισα.»

1. Το ρήμα είναι το *κατοικώ*: κα-τοι-**κώ**, με τόνο στη λήγουσα. Άρα είναι
   **β΄ συζυγίας**.
2. Το β΄ ενικό είναι *εσύ κατοικείς*, με **-είς**. Το ρήμα κλίνεται σαν το
   **μπορώ**.
3. Παίρνουμε από τον πίνακα του μπορώ το β΄ και το α΄ πληθυντικό:

   «Εσείς πού **κατοικείτε**; Εμείς **κατοικούμε** στη Λάρισα.»

   Το «κατοικάτε» θα ήταν λάθος: αυτή είναι κατάληξη της ομάδας του αγαπώ.

## Ερωτήσεις

1. Σε ποια συζυγία ανήκει το ρήμα «τρέχω»;
   - Στην α΄ συζυγία
   - Στη β΄ συζυγία, σαν το «αγαπώ»
   - Στη β΄ συζυγία, σαν το «μπορώ»
   - Σε καμία, γιατί δεν έχει τόνο στο ω
2. Ποιο από αυτά τα ρήματα ανήκει στη β΄ συζυγία;
   - πετώ
   - λέω
   - πλένω
   - ακούω
3. Ποιο είναι το β΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα του «μιλώ»;
   - μιλάς
   - μιλείς
   - μιλούς
   - μίλας
4. Πώς γράφεται σωστά το «εσείς …» του ρήματος «οδηγώ»;
   - οδηγείτε
   - οδηγάτε
   - οδηγέτε
   - οδηγήτε
5. Ποια είναι η σωστή γραφή; «Η Άννα … ένα γράμμα.»
   - γράφει
   - γράφη
   - γράφι
   - γράφοι
6. Σε ποια σειρά ανήκουν όλα τα ρήματα στην α΄ συζυγία;
   - ακούω, παίζω, λύνω
   - τρώω, ρωτώ, δένω
   - γελώ, ανοίγω, πλένω
   - κλείνω, μπορώ, λέω
7. Συμπλήρωσε: «Εμείς … πολύ τα ζώα.»
   - αγαπάμε
   - αγαπάτε
   - αγαπάνε
   - αγαπάμαι
8. Τι ξεχωρίζει ένα ρήμα της α΄ συζυγίας από ένα ρήμα της β΄;
   - Η θέση του τόνου στο α΄ ενικό του ενεστώτα
   - Αν τελειώνει σε -ω
   - Πόσες συλλαβές έχει
   - Αν δείχνει ενέργεια ή κατάσταση
9. Βρες το λάθος στο μήνυμα: «Εμείς περπατάμε στο πάρκο. Εσείς πού είστε; Οδηγάτε ακόμα; Μας λείπετε!»
   - Στο «οδηγάτε»
   - Στο «περπατάμε»
   - Στο «λείπετε»
   - Στο «είστε»
10. Ο Φώτης λέει: «Το «τραγουδώ» τονίζεται στη λήγουσα, άρα το «εσείς» είναι «τραγουδείτε».» Τι του απαντάς;
   - Λάθος: εσύ τραγουδάς, άρα εσείς τραγουδάτε.
   - Σωστά: όλα τα οξύτονα ρήματα παίρνουν -είτε.
   - Λάθος: είναι α΄ συζυγίας, άρα τραγουδέτε.
   - Λάθος: γράφεται «τραγουδήτε», όπως το «τραγούδησα».

## Ασκήσεις

1. Κλίνε τον ενεστώτα του «παίζω» στα τρία πρόσωπα του πληθυντικού.
2. Γράψε το β΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα του «ευχαριστώ».
3. Χώρισε σε δύο ομάδες, σαν το «αγαπώ» και σαν το «μπορώ»: περνώ, προσπαθώ, κρατώ, παρακαλώ.
4. Διόρθωσε τα δύο λάθη: «Εσείς γράφειτε πολύ και μιλείτε λίγο.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/verb-conjugations
