# -ια ή -εια, -ιο ή -ειο

> Η υγεία, η αλήθεια, το σχολείο, το ταξίδι: τα ζευγάρια που μπερδεύουν.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/tricky-endings

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις με -εία τα ουσιαστικά που βγαίνουν από ρήματα σε -εύω.
- Να γράφεις με -εια τα ουσιαστικά που βγαίνουν από επίθετα σε -ής.
- Να διαλέγεις ανάμεσα σε -ιο και -είο κοιτάζοντας πού πέφτει ο τόνος.
- Να θυμάσαι τις λίγες λέξεις που δεν ακολουθούν τους κανόνες.

## Ίδιος ήχος, άλλα γράμματα

Πες δυνατά: *η ιστορία* και *η πορεία*. Στο τέλος ακούγονται ακριβώς ίδια.
Γράφονται όμως αλλιώς: ιστορ**ί**α, πορ**εί**α.

Το ίδιο γίνεται με *το γυμνάσιο* και *το σχολείο*: γυμνάσ**ι**ο, σχολ**εί**ο.

Το αυτί δεν μπορεί να ξεχωρίσει το **ι** από το **ει**. Σε αυτή την ενότητα θα
δεις δύο πράγματα που βοηθούν: την **οικογένεια** της λέξης και τη θέση του
**τόνου**. Για όσες λέξεις δεν ακολουθούν κανόνα, υπάρχει μια μικρή λίστα που
μαθαίνεται απέξω.

> **Κλειδί**
>
> Όταν δεν ξέρεις αν θα γράψεις **ι** ή **ει** στην κατάληξη, κάνε δύο ερωτήσεις:
>
> 1. **Από ποια λέξη βγαίνει;** Από ρήμα σε -εύω; Από επίθετο σε -ής;
> 2. **Πού πέφτει ο τόνος;** Πάνω στην κατάληξη ή πιο πριν;
>
> Αν καμία από τις δύο δεν απαντά, η λέξη είναι στη λίστα των εξαιρέσεων.

## Τα θηλυκά σε -ία και -εία

Τα περισσότερα θηλυκά με τόνο στο **-ία** γράφονται με σκέτο **ι**: η ιστορία,
η φιλία, η ευκαιρία, η ησυχία, η εκκλησία, η γωνία, η πολυκατοικία.

Όταν όμως το ουσιαστικό βγαίνει από **ρήμα σε -εύω**, κρατάει το **ε** του ρήματος
και γράφεται **-εία**:

| Ρήμα         | Ουσιαστικό     |
| ------------ | -------------- |
| θεραπ**εύ**ω | η θεραπ**εί**α |
| λατρ**εύ**ω  | η λατρ**εί**α  |
| ερμην**εύ**ω | η ερμην**εί**α |
| νηστ**εύ**ω  | η νηστ**εί**α  |
| μαγ**εύ**ω   | η μαγ**εί**α   |
| συνοδ**εύ**ω | η συνοδ**εί**α |
| βασιλ**εύ**ω | η βασιλ**εί**α |

Το ίδιο και η **δουλειά**, από το δουλεύω: κρατάει το **ει**, παρόλο που
τονίζεται στο τέλος.

Λίγα θηλυκά έχουν **-εία** χωρίς ρήμα σε -εύω από πίσω. Τα πιο συχνά είναι η
**θεία**, η **ευθεία** των μαθηματικών και η **εταιρεία**.

## Τα θηλυκά σε άτονο -εια

Στην *αλήθεια* ο τόνος πέφτει πιο πριν: α-λή-θει-α. Η κατάληξη ακούγεται σαν
ένα γρήγορο «-ια».

Πολλά τέτοια ουσιαστικά βγαίνουν από **επίθετα σε -ής** και γράφονται **-εια**:

| Επίθετο    | Ουσιαστικό        |
| ---------- | ----------------- |
| αληθής     | η αλήθ**ει**α     |
| ακριβής    | η ακρίβ**ει**α    |
| ευγενής    | η ευγέν**ει**α    |
| ασφαλής    | η ασφάλ**ει**α    |
| συνεπής    | η συνέπ**ει**α    |
| ειλικρινής | η ειλικρίν**ει**α |
| επιμελής   | η επιμέλ**ει**α   |

Εδώ ανήκει και η **υγεία**, από το *υγιής*. Κρατάει το **ει**, αλλά ο τόνος της
πέφτει πάνω του: υ-γεί-α.

Η πιο γνωστή εξαίρεση είναι η οικογένεια της **τύχης**. Η *ευτυχία*
(από το ευτυχής), η *δυστυχία* και η *επιτυχία* γράφονται με **-ία** και
τονίζονται στο ι.

Υπάρχουν και λέξεις σε -εια που δεν βγαίνουν από επίθετο σε -ής. Αυτές
μαθαίνονται απέξω: η **βοήθεια**, η **προσπάθεια**, η **οικογένεια**, η
**ενέργεια**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: ι ή ει;*

### Παράδειγμα 1: Συμπλήρωσε την κατάληξη: η θεραπ\_α, η ειλικρίν\_α, η ευτυχ\_α.

1. **η θεραπ\_α**: βγαίνει από το ρήμα *θεραπεύω*, που τελειώνει σε -εύω. Κρατάει
   το **ει**: **η θεραπεία**.
2. **η ειλικρίν\_α**: βγαίνει από το επίθετο *ειλικρινής*, σε -ής. Γράφεται με
   **-εια**: **η ειλικρίνεια**.
3. **η ευτυχ\_α**: βγαίνει κι αυτή από επίθετο σε -ής, το *ευτυχής*. Είναι όμως
   λέξη της τύχης, η εξαίρεση του κανόνα. Γράφεται με **ι**: **η ευτυχία**.

## Τα ουδέτερα σε -ιο και -είο

Στα ουδέτερα βοηθάει πολύ ο **τόνος**.

**Αν ο τόνος πέφτει πάνω στο ι της κατάληξης**, η λέξη γράφεται σχεδόν πάντα
**-είο**: σχο-λ**εί**-ο. Πολλές από αυτές τις λέξεις είναι **μέρη** όπου γίνεται
μια δουλειά:

| Λέξη              | Τι γίνεται εκεί      |
| ----------------- | -------------------- |
| το σχολείο        | μαθαίνουμε           |
| το γραφείο        | δουλεύουμε με χαρτιά |
| το φαρμακείο      | πουλάνε φάρμακα      |
| το νοσοκομείο     | γιατρεύουν αρρώστους |
| το ταχυδρομείο    | στέλνουμε γράμματα   |
| το ζαχαροπλαστείο | πουλάνε γλυκά        |
| το μουσείο        | βλέπουμε εκθέματα    |

Με **-είο** γράφονται και λέξεις που δεν είναι μέρη: το ψυγείο, το λεωφορείο,
το σημείο, το εργαλείο, το αστείο.

**Αν ο τόνος πέφτει πιο πριν**, η λέξη γράφεται συνήθως **-ιο**: γυ-μν**ά**-σι-ο.
Έτσι γράφονται το γυμνάσιο, το εργοστάσιο, το εστιατόριο, το αεροδρόμιο, το
στάδιο, το ημερολόγιο. Και τα μέρη σε **-τήριο**: το δικαστήριο, το
εργαστήριο, το πρατήριο.

Κάθε κανόνας έχει τις λίγες εξαιρέσεις του:

| Κανόνας                  | Εξαιρέσεις                                                                             |
| ------------------------ | -------------------------------------------------------------------------------------- |
| τόνος στο ι → **-είο**   | το βιβλ**ί**ο, το δελτ**ί**ο, το θηρ**ί**ο, το κραν**ί**ο, το πεδ**ί**ο, το πτυχ**ί**ο |
| τόνος πιο πριν → **-ιο** | το λύκ**ει**ο, το ισόγ**ει**ο, το υπόγ**ει**ο, το δάν**ει**ο, το ηφαίστ**ει**ο         |

Θυμήσου μαζί το ισόγειο και το υπόγειο: και τα δύο έχουν μέσα τους τη
**γη**. Το δάνειο το ξέρεις από το *δανείζω*, που κρατάει κι αυτό το ει.

> **Πρόσεχε**
>
> **Στον πληθυντικό το ει μένει.** Το σχολείο γίνεται *τα σχολ**εί**α*, *των
> σχολ**εί**ων*. Μη γράψεις «τα σχόλια»: αυτός είναι ο πληθυντικός του *το
> σχόλιο*, μιας άλλης λέξης, που λέει τη γνώμη σου για κάτι.
>
> **Δεν τελειώνουν όλα τα ουδέτερα σε -ιο.** Ο πληθυντικός *τα ταξίδια* μοιάζει με
> το *τα γυμνάσια*. Ο ενικός όμως είναι *το ταξίδι*, όχι «το ταξίδιο». Για να
> βρεις την κατάληξη, γύρνα πάντα στον ενικό.

*Διαδραστικό στη σελίδα: -ιο ή -ειο;*

### Παράδειγμα 2: Συμπλήρωσε τα γράμματα που λείπουν: «Το εργοστάσ\_ο είναι απέναντι από το φαρμακ\_ο, δίπλα στο λύκ\_ο.»

1. **εργοστάσ\_ο**: λέμε ερ-γο-**στά**-σι-ο. Ο τόνος πέφτει πιο πριν από την
   κατάληξη, και η λέξη δεν είναι στις εξαιρέσεις: **εργοστάσιο**.
2. **φαρμακ\_ο**: λέμε φαρ-μα-**κεί**-ο. Ο τόνος πέφτει πάνω στην κατάληξη. Είναι
   και μέρος όπου πουλάνε φάρμακα: **φαρμακείο**.
3. **λύκ\_ο**: λέμε **λύ**-κει-ο. Ο τόνος πέφτει πιο πριν, οπότε ο κανόνας λέει
   -ιο. Όμως το λύκειο είναι στη λίστα των εξαιρέσεων: **λύκειο**.
4. «Το **εργοστάσιο** είναι απέναντι από το **φαρμακείο**, δίπλα στο **λύκειο**.»

> **Θυμήσου**
>
> Οι λέξεις αυτής της ενότητας που δεν ακολουθούν κανόνα. Μάθε τις απέξω:
>
> - **-εία** χωρίς ρήμα σε -εύω: η θεία, η ευθεία, η εταιρεία
> - **-ία** αν και βγαίνουν από -ής: η ευτυχία, η δυστυχία, η επιτυχία
> - **-εια** χωρίς επίθετο σε -ής: η βοήθεια, η προσπάθεια, η οικογένεια, η ενέργεια
> - **-ίο** με τόνο στο ι: το βιβλίο, το δελτίο, το θηρίο, το κρανίο, το πεδίο, το πτυχίο
> - **-ειο** με τόνο πιο πριν: το λύκειο, το ισόγειο, το υπόγειο, το δάνειο, το ηφαίστειο
>
> Και μια μικρή οικογένεια με **οι**, από τον **νου**: η έννοια, η άγνοια, η
> πρόνοια.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο ουσιαστικό βγαίνει από το ρήμα «λατρεύω»;
   - η λατρεία
   - η λατρία
   - η λάτρεια
   - η λατρειά
2. Ποια λέξη είναι γραμμένη λάθος;
   - η ευτυχεία
   - η ακρίβεια
   - η θεραπεία
   - η ιστορία
3. Ποιο ουσιαστικό βγαίνει από το επίθετο «ειλικρινής»;
   - η ειλικρίνεια
   - η ειλικρινία
   - η ειλικρινεία
   - η ειλικρίνια
4. Πώς γράφεται το μέρος όπου πουλάνε γλυκά;
   - το ζαχαροπλαστείο
   - το ζαχαροπλαστίο
   - το ζαχαροπλάστιο
   - το ζαχαροπλαστειό
5. Ποια από αυτές τις λέξεις είναι σωστά γραμμένη;
   - το εργοστάσιο
   - το γραφίο
   - το ψυγίο
   - το λεωφορίο
6. Ποια λέξη γράφεται με σκέτο ι, παρόλο που τονίζεται πάνω στο ι της κατάληξης;
   - το βιβλίο
   - το σχολείο
   - το ταμείο
   - το μουσείο
7. Ποια λέξη γράφεται με -ειο, παρόλο που ο τόνος πέφτει πιο πριν από την κατάληξη;
   - το υπόγειο
   - το γυμνάσιο
   - το στάδιο
   - το εστιατόριο
8. Ποιος είναι ο πληθυντικός της λέξης «το σχολείο»;
   - τα σχολεία
   - τα σχολία
   - τα σχόλια
   - τα σχολειά
9. Βρες το λάθος: «Η θεία μου, με πολλή προσπάθεια, άνοιξε ένα μικρό γραφίο στο ισόγειο.»
   - γραφίο
   - θεία
   - προσπάθεια
   - ισόγειο
10. Βάλε τον κανόνα σε λέξεις που δεν είδες στην ενότητα: η κολακ_α (από το κολακεύω), η αμέλ_α (από το αμελής), το πλυντήρ_ο. Ποια σειρά γραμμάτων είναι σωστή;
   - ει, ει, ι
   - ι, ει, ι
   - ει, ει, ει
   - ι, ι, ι

## Ασκήσεις

1. Γράψε το ουσιαστικό σε -εία που βγαίνει από το ρήμα «νηστεύω».
2. Συμπλήρωσε ι ή ει: «Για την ασφάλ_α του γραφ_ου κλειδώσαμε την πόρτα.»
3. Γράψε το ουσιαστικό που βγαίνει από κάθε επίθετο: συνεπής, δυστυχής, υγιής.
4. Βρες και διόρθωσε τα τρία λάθη: «Η οικογένια του Νίκου μένει στο ισόγιο, απέναντι από το νοσοκομίο.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/tricky-endings
