# Γράφω περίληψη

> Κρατάς το σημαντικό, πετάς τις λεπτομέρειες, το λες με δικά σου λόγια.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/summary

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις την κεντρική ιδέα κάθε παραγράφου ενός κειμένου.
- Να ξεχωρίζεις τι κρατάς και τι πετάς: παραδείγματα, λεπτομέρειες, διάλογοι.
- Να γράφεις περίληψη με δικά σου λόγια, στο τρίτο πρόσωπο, χωρίς δική σου γνώμη.
- Να κρατάς την περίληψη γύρω στο ένα τρίτο του αρχικού κειμένου.

## Όλο το κείμενο σε λίγες γραμμές

Ένας φίλος σε ρωτάει τι λέει το βιβλίο που διαβάζεις. Δεν του το διαβάζεις
ολόκληρο. Του λες με λίγα λόγια τα πιο σημαντικά. Αυτό είναι μια
**περίληψη**.

Η **περίληψη** είναι ένα σύντομο κείμενο που λέει τα **κύρια σημεία** ενός
μεγαλύτερου κειμένου. Ο αναγνώστης της μαθαίνει τι λέει το κείμενο, χωρίς να
το διαβάσει.

## Πρώτα διαβάζεις

Διάβασε ολόκληρο το κείμενο. Έχει τρεις παραγράφους και περίπου 200 λέξεις.

> **Τα χελιδόνια, ταξιδιώτες του ουρανού**
>
> Κάθε Μάρτιο τα χελιδόνια γυρίζουν στην Ελλάδα από την Αφρική. Για να
> φτάσουν, πετούν χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Σαχάρα και τη Μεσόγειο.
> Ταξιδεύουν τη μέρα και τρώνε έντομα την ώρα που πετούν, για να μη χάνουν
> χρόνο. Το ταξίδι είναι επικίνδυνο: πολλά πουλιά χάνονται στον δρόμο από την
> κούραση, την πείνα ή τις καταιγίδες.
>
> Μόλις φτάσουν, ψάχνουν μέρος για τη φωλιά τους. Συχνά γυρίζουν στην ίδια
> φωλιά που είχαν και την προηγούμενη χρονιά. Αν χρειάζονται καινούρια, τη
> χτίζουν κάτω από μπαλκόνια και στέγες. Κουβαλούν λάσπη στο ράμφος τους,
> μπουκιά μπουκιά. Για μία φωλιά χρειάζονται περίπου χίλιες μπουκιές.
> «Όποιο σπίτι έχει χελιδονοφωλιά είναι τυχερό», λέει η γιαγιά του Παύλου, που
> φυλάει μια φωλιά στο μπαλκόνι της εδώ και δέκα χρόνια.
>
> Το καλοκαίρι τα χελιδόνια μεγαλώνουν τα μικρά τους. Οι γονείς φέρνουν έντομα
> στη φωλιά ξανά και ξανά, από το πρωί ως το βράδυ. Τα μικρά ανοίγουν διάπλατα
> το ράμφος τους και τιτιβίζουν δυνατά, για να φάνε πρώτα. Σε τρεις εβδομάδες περίπου
> τα μικρά μαθαίνουν να πετούν. Τον Σεπτέμβριο τα έντομα λιγοστεύουν. Τότε τα
> χελιδόνια μαζεύονται κατά δεκάδες στα σύρματα. Μια μέρα ξεκινούν όλα μαζί για
> τον νότο, όπου θα περάσουν τον χειμώνα.

Το διαβάζεις **ολόκληρο** πριν γράψεις λέξη. Αν σταματήσεις στη μέση, δεν
ξέρεις ακόμα ποια είναι τα σημαντικά.

## Τα τέσσερα βήματα

Στη Δ΄ τάξη είδες ότι κάθε παράγραφος λέει **μία ιδέα**. Συνήθως τη λέει η
θεματική περίοδος, και οι λεπτομέρειες τη στηρίζουν. Η περίληψη πατάει ακριβώς
εκεί: κρατάει τις ιδέες και αφήνει τις λεπτομέρειες.

| Βήμα               | Τι κάνεις                                                         |
| ------------------ | ----------------------------------------------------------------- |
| 1. Διαβάζω         | Διαβάζεις όλο το κείμενο, και δεύτερη φορά αν χρειαστεί.          |
| 2. Βρίσκω την ιδέα | Για κάθε παράγραφο γράφεις την κεντρική της ιδέα σε λίγες λέξεις. |
| 3. Πετάω           | Αφήνεις έξω παραδείγματα, αριθμούς, λεπτομέρειες και διαλόγους.   |
| 4. Γράφω           | Ενώνεις τις ιδέες σε ένα σύντομο κείμενο, με δικά σου λόγια.      |

> **Κλειδί**
>
> Μια καλή περίληψη:
>
> - λέει **μόνο τα κύρια σημεία**, με τη **σειρά** του κειμένου·
> - γράφεται με **δικά σου λόγια**, όχι με περιόδους αντιγραμμένες από το κείμενο·
> - γράφεται στο **τρίτο πρόσωπο**: «το κείμενο περιγράφει», «ο ήρωας ανακαλύπτει»·
> - έχει μήκος **περίπου το ένα τρίτο** του κειμένου·
> - **δεν** λέει τη δική σου γνώμη.

### Παράδειγμα 1: Γράψε την περίληψη του κειμένου για τα χελιδόνια.

1. **Η ιδέα κάθε παραγράφου.** Πρώτη παράγραφος: το μακρύ και επικίνδυνο ταξίδι
   από την Αφρική. Δεύτερη: η φωλιά. Τρίτη: τα μικρά και η αναχώρηση για τον
   νότο.
2. **Τι πετάμε.** Ότι τρώνε έντομα στον αέρα, τις χίλιες μπουκιές λάσπη, τις
   τρεις εβδομάδες, τα σύρματα. Είναι λεπτομέρειες. Πετάμε και τα λόγια της
   γιαγιάς του Παύλου: η περίληψη δεν μεταφέρει διαλόγους και φράσεις σε
   εισαγωγικά.
3. **Τι μαζεύουμε.** Οι αιτίες του κινδύνου (κούραση, πείνα, καταιγίδες) χωρούν
   σε μία λέξη: *επικίνδυνο*. Οι μήνες γίνονται εποχές.
4. **Γράφουμε:** *Το κείμενο περιγράφει τη χρονιά των χελιδονιών στην Ελλάδα.
   Την άνοιξη γυρίζουν από την Αφρική, ύστερα από ένα μακρύ και επικίνδυνο
   ταξίδι. Εδώ χτίζουν με λάσπη τη φωλιά τους ή ξαναχρησιμοποιούν την παλιά. Το
   καλοκαίρι μεγαλώνουν τα μικρά τους, και το φθινόπωρο φεύγουν όλα μαζί για τα
   ζεστά μέρη του νότου.*

   Περίπου 50 λέξεις, για κείμενο σχεδόν 200 λέξεων: όχι παραπάνω από το ένα
   τρίτο.

## Κρατάω ή πετάω;

Αυτές οι περίοδοι βγήκαν από το κείμενο για τα χελιδόνια. Ρώτα για την καθεμιά:
αν λείψει, χάνει ο αναγνώστης κάτι σημαντικό;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι μπαίνει στην περίληψη;*

## Με δικά σου λόγια

Ένα κόλπο που μικραίνει πολύ το κείμενο: στη θέση μιας **λίστας** βάζεις μία
**γενική λέξη**.

| Στο κείμενο                                          | Στην περίληψη                  |
| ---------------------------------------------------- | ------------------------------ |
| αγόρασε μήλα, αχλάδια, πορτοκάλια και σταφύλια       | αγόρασε φρούτα                 |
| έπλυνε τα πιάτα, σκούπισε και άπλωσε τα ρούχα        | έκανε τις δουλειές του σπιτιού |
| χάνονται από την κούραση, την πείνα ή τις καταιγίδες | το ταξίδι είναι επικίνδυνο     |

> **Πρόσεχε**
>
> Η πιο συχνή παγίδα είναι να **αντιγράφεις** την πρώτη περίοδο κάθε παραγράφου
> και να τις κολλάς τη μία μετά την άλλη. Αυτό δεν είναι περίληψη. Είναι το ίδιο
> κείμενο, κομμένο.
>
> Οι αντιγραμμένες περίοδοι δεν δένουν μεταξύ τους. Και συχνά η σημαντική ιδέα
> δεν βρίσκεται καν στην πρώτη περίοδο. Διάβασε την παράγραφο, κλείσε το
> βιβλίο και γράψε την ιδέα όπως θα την έλεγες εσύ.

## Όταν το κείμενο είναι ιστορία

Η ίδια δουλειά γίνεται και σε μια ιστορία. Εκεί υπάρχουν συχνά **διάλογοι**.
Στην περίληψη δεν γράφεις τι είπε ο καθένας. Γράφεις **τι έγινε**.

> — Μαμά, έλα γρήγορα! φώναξε η Δανάη από την αυλή.
>
> — Τι έγινε; ρώτησε η μαμά της.
>
> — Ένα γατάκι! Είναι κάτω από τη σκάλα και τρέμει.
>
> Η μαμά βγήκε έξω. Το γατάκι ήταν βρεγμένο και νιαούριζε σιγανά. Το τύλιξαν
> σε μια παλιά πετσέτα και το έβαλαν σε ένα κουτί δίπλα στη σόμπα. Η Δανάη του
> έδωσε λίγο νερό και λίγη τροφή. Σε μία ώρα το γατάκι είχε στεγνώσει και
> κοιμόταν.

### Παράδειγμα 2: Γράψε σε δύο περιόδους την περίληψη της ιστορίας με το γατάκι.

1. **Τι έγινε;** Η Δανάη βρήκε ένα γατάκι στην αυλή, και μαζί με τη μαμά της το
   φρόντισαν.
2. **Ο διάλογος.** Οι τρεις ατάκες λένε ένα μόνο πράγμα: η Δανάη βρήκε ένα
   φοβισμένο γατάκι. Δεν γράφουμε καμία ατάκα.
3. **Η λίστα.** Η πετσέτα, το κουτί και η σόμπα λένε ότι το **ζέσταναν**. Το νερό
   και η τροφή λένε ότι το **τάισαν**.
4. **Γράφουμε:** *Η Δανάη βρήκε στην αυλή ένα βρεγμένο γατάκι που έτρεμε. Μαζί με
   τη μαμά της το ζέσταναν και το τάισαν, ώσπου εκείνο στέγνωσε και
   αποκοιμήθηκε.*

> **Θυμήσου**
>
> Η περίληψη **δεν κρίνει** το κείμενο. Φράσεις όπως «μου άρεσε πολύ», «νομίζω
> ότι» ή «ήταν η καλύτερη ιστορία» δεν μπαίνουν. Ο αναγνώστης θέλει να μάθει τι
> λέει το κείμενο, όχι τι σκέφτηκες εσύ.
>
> Και δεν προσθέτεις τίποτα που δεν γράφει το κείμενο.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι η περίληψη ενός κειμένου;
   - Ένα σύντομο κείμενο με τα κύρια σημεία του.
   - Η γνώμη σου για το κείμενο.
   - Η πρώτη παράγραφος του κειμένου, αντιγραμμένη.
   - Όλο το κείμενο, χωρίς τις λέξεις που δεν ξέρεις.
2. Ένα κείμενο έχει 300 λέξεις. Περίπου πόσες λέξεις πρέπει να έχει η περίληψή του;
   - 100
   - 300
   - 250
   - 10
3. Μια ιστορία ξεκινάει: «Χθες βρήκα ένα παλιό κλειδί στο υπόγειο.» Πώς ξεκινάει σωστά η περίληψή της;
   - Ο αφηγητής βρίσκει ένα παλιό κλειδί στο υπόγειο.
   - Χθες βρήκα ένα παλιό κλειδί στο υπόγειο.
   - Βρίσκω ένα παλιό κλειδί στο υπόγειο.
   - Νομίζω ότι το κλειδί είναι μαγικό.
4. Ποια περίοδος δεν πρέπει να μπει στην περίληψη ενός κειμένου για τα δελφίνια;
   - Είναι το πιο ωραίο κείμενο που διάβασα φέτος.
   - Τα δελφίνια ζουν σε ομάδες.
   - Το κείμενο μιλάει για τη ζωή των δελφινιών.
   - Τα δελφίνια επικοινωνούν με ήχους.
5. Ο Μάριος έγραψε περίληψη αντιγράφοντας την πρώτη περίοδο κάθε παραγράφου. Τι δεν πήγε καλά;
   - Δεν τη γράφει με δικά του λόγια, και οι περίοδοι δεν δένουν μεταξύ τους.
   - Τίποτα, έτσι γράφεται η περίληψη.
   - Έπρεπε να αντιγράψει την τελευταία περίοδο κάθε παραγράφου.
   - Έπρεπε να αντιγράψει ολόκληρη την πρώτη παράγραφο.
6. «Ο Άρης έχει έναν σκύλο, δύο γάτες, ένα καναρίνι και μια χελώνα.» Πώς το λες πιο σύντομα σε μια περίληψη;
   - Ο Άρης έχει πολλά κατοικίδια.
   - Ο Άρης έχει έναν σκύλο.
   - Ο Άρης αγαπάει τα ζώα.
   - Ο Άρης έχει έναν σκύλο, δύο γάτες και ένα καναρίνι.
7. «Το ποδήλατο είναι ιδανικό για την πόλη. Δεν βγάζει καυσαέρια και δεν κάνει θόρυβο. Χωράει στα στενά δρομάκια. Παρκάρεται παντού.» Ποια είναι η κεντρική ιδέα της παραγράφου;
   - Τα πλεονεκτήματα του ποδηλάτου στην πόλη.
   - Το ποδήλατο δεν κάνει θόρυβο.
   - Πού παρκάρουμε το ποδήλατο.
   - Όλοι πρέπει να αγοράσουν ποδήλατο.
8. «— Θα έρθεις στη θάλασσα; ρώτησε ο Νίκος. — Όχι, έχω διάβασμα, απάντησε ο Γιώργος.» Ποια είναι η καλύτερη περίληψη;
   - Ο Γιώργος δεν πήγε με τον Νίκο στη θάλασσα, γιατί είχε διάβασμα.
   - Ο Νίκος ρώτησε τον Γιώργο: «Θα έρθεις στη θάλασσα;»
   - Ο Γιώργος έκανε λάθος που δεν πήγε στη θάλασσα.
   - Κάποιος δεν πήγε κάπου.
9. «Η Κατερίνα ήθελε να φυτέψει βασιλικό στο μπαλκόνι. Αγόρασε σπόρους, μια γλάστρα και χώμα. Κάθε πρωί πότιζε τη γλάστρα. Μετά από δύο εβδομάδες φάνηκαν τα πρώτα φυλλαράκια.» Ποια περίληψη είναι η καλύτερη;
   - Η Κατερίνα φύτεψε βασιλικό στο μπαλκόνι, τον πότιζε, και μετά από λίγο καιρό φύτρωσε.
   - Η Κατερίνα αγόρασε σπόρους, μια γλάστρα και χώμα, και πότιζε κάθε πρωί.
   - Η Κατερίνα φύτεψε βασιλικό, το πιο μυρωδάτο φυτό, και φύτρωσε.
   - Η Κατερίνα ήθελε να φυτέψει βασιλικό στο μπαλκόνι.
10. Ο Άγγελος έγραψε αυτή την περίληψη για τα χελιδόνια: «Τα χελιδόνια έρχονται την άνοιξη από την Αφρική, μετά από ένα επικίνδυνο ταξίδι. Χτίζουν τη φωλιά τους με λάσπη. Το καλοκαίρι μεγαλώνουν τα μικρά τους και το φθινόπωρο φεύγουν για τον νότο. Είναι τα πιο έξυπνα πουλιά του κόσμου.» Ποια περίοδος πρέπει να φύγει;
   - «Είναι τα πιο έξυπνα πουλιά του κόσμου.»
   - «Χτίζουν τη φωλιά τους με λάσπη.»
   - Η πρώτη, γιατί δεν αρχίζει με «Το κείμενο περιγράφει»
   - Η τρίτη, γιατί χωράει δύο ιδέες σε μία περίοδο

## Ασκήσεις

1. Γράψε μία γενική λέξη για όλη τη λίστα: «τραπέζι, καρέκλες, ντουλάπα, κρεβάτι».
2. Γράψε σε λίγες λέξεις την κεντρική ιδέα της παραγράφου: «Η αρκούδα περνάει τον χειμώνα κοιμισμένη. Το φθινόπωρο τρώει πολύ και παχαίνει. Ύστερα βρίσκει μια σπηλιά. Εκεί κοιμάται ως την άνοιξη, χωρίς να φάει τίποτα.»
3. Γράψε σε μία περίοδο, χωρίς διάλογο, τι έγινε: «— Έχασα το λεωφορείο! είπε η Ελένη. — Έλα, σε πάω εγώ με το αυτοκίνητο, της είπε ο παππούς της.»
4. Γράψε την περίληψη σε μία περίοδο: «Ο Φοίβος ήθελε πολύ να μάθει κολύμπι. Στην αρχή φοβόταν να βάλει το κεφάλι στο νερό. Ο προπονητής τού έδειξε πώς να κρατάει την ανάσα του. Κάθε πρωί έκανε εξάσκηση στα ρηχά. Στο τέλος του Αυγούστου κολύμπησε μόνος του ως τη σημαδούρα.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/summary
