# Τα είδη των αντωνυμιών

> Δικός μου, αυτός, ποιος, κάποιος, που: οκτώ είδη, μία δουλειά.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/pronoun-kinds

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα οκτώ είδη των αντωνυμιών με ένα παράδειγμα για το καθένα.
- Να αναγνωρίζεις το είδος μιας αντωνυμίας μέσα σε πρόταση.
- Να ξεχωρίζεις το «μου» της κτητικής από το «μου» της προσωπικής.
- Να γράφεις σωστά το «που» και το «πού».

## Λέξεις που παίρνουν τη θέση των ονομάτων

Αν δεν υπήρχαν αντωνυμίες, θα λέγαμε: *Η Ελένη πήρε το μπουφάν της Ελένης,
γιατί η Ελένη κρύωνε.* Με αντωνυμίες το ίδιο γίνεται: *Η Ελένη πήρε το μπουφάν
**της**, γιατί κρύωνε.*

Η **αντωνυμία** μπαίνει στη θέση ενός ονόματος ή το συνοδεύει και λέει κάτι
γι' αυτό: σε ποιον ανήκει, ποιο ακριβώς είναι, αν το ξέρουμε ή όχι. Ανάλογα
με αυτό που λέει, τη χωρίζουμε σε **οκτώ είδη**.

> **Κλειδί**
>
> Όλες οι αντωνυμίες κάνουν την ίδια δουλειά: στέκονται για ένα όνομα. Το
> **είδος** τους το κρίνεις από την ερώτηση που απαντούν:
>
> | Είδος        | Τι λέει                                     | Παραδείγματα                                   |
> | ------------ | ------------------------------------------- | ---------------------------------------------- |
> | Προσωπικές   | ποιο πρόσωπο                                | εγώ, εσύ, αυτός · με, σε, τον, μου, σου        |
> | Κτητικές     | σε ποιον ανήκει                             | μου, σου, του, της, μας, σας, τους · δικός μου |
> | Αυτοπαθείς   | η ενέργεια γυρίζει σε αυτόν που την κάνει   | ο εαυτός μου, τον εαυτό σου                    |
> | Δεικτικές    | δείχνουν, σαν με το δάχτυλο                 | αυτός, τούτος, εκείνος, τέτοιος, τόσος         |
> | Αναφορικές   | ξαναθυμίζουν μια λέξη και ενώνουν προτάσεις | που, ο οποίος, όποιος, ό,τι, όσος              |
> | Ερωτηματικές | ρωτούν                                      | ποιος, τι, πόσος                               |
> | Αόριστες     | δεν λένε ακριβώς ποιος ή τι                 | κάποιος, κάτι, κανείς, τίποτα, καθένας         |
> | Οριστικές    | τονίζουν ότι είναι αυτός και όχι άλλος      | ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο                       |

## Αντωνυμίες που μοιάζουν

Μερικές αντωνυμίες γράφονται ίδια αλλά ανήκουν σε άλλο είδος. Κι εδώ
αποφασίζει η δουλειά που κάνει η λέξη στη συγκεκριμένη πρόταση.

**Το «μου» μετά από όνομα και το «μου» πριν από ρήμα.** Στο *το τετράδιό
**μου*** λέει σε ποιον ανήκει το τετράδιο: **κτητική**. Στο ***Μου** έδωσε ένα
βιβλίο* σημαίνει «σε μένα» και πάει με το ρήμα: **προσωπική**.

**Το «αυτός».** Στο ***Αυτός** ήρθε πρώτος* στέκεται στη θέση ενός προσώπου,
για το οποίο μιλάμε: **προσωπική**, στο γ΄ πρόσωπο. Στο ***αυτό** το βιβλίο*
συνοδεύει το ουσιαστικό και το δείχνει: **δεικτική**.

**Το «ποιος», το «κάποιος», το «όποιος» και το «τέτοιος».** Μοιάζουν στην
κατάληξη, αλλά είναι τέσσερα διαφορετικά είδη: ερωτηματική, αόριστη,
αναφορική, δεικτική.

> **Θυμήσου**
>
> Η **αναφορική** «ό,τι» γράφεται **με κόμμα** και σημαίνει «οτιδήποτε»: *Πάρε
> ό,τι θέλεις.* Το «ότι» χωρίς κόμμα είναι σύνδεσμος: *Είπε ότι θα αργήσει.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είδος είναι;*

## Που ή πού;

> **Πρόσεχε**
>
> Το **«που»** χωρίς τόνο και το **«πού»** με τόνο δεν είναι η ίδια λέξη.
>
> - **που**, χωρίς τόνο, είναι **αναφορική αντωνυμία**. Ξαναθυμίζει μια λέξη
>   που ειπώθηκε πριν: *Το παιδί **που** κέρδισε είναι φίλος μου.* Μπορείς να το
>   αντικαταστήσεις με *ο οποίος, η οποία, το οποίο*: το παιδί **το οποίο**
>   κέρδισε.
> - **πού**, με τόνο, δεν είναι καν αντωνυμία. Είναι **ερωτηματικό επίρρημα**
>   και ρωτάει για τόπο: ***Πού** μένεις;* Κρατάει τον τόνο και όταν η ερώτηση
>   είναι κρυμμένη μέσα σε άλλη πρόταση: *Δεν ξέρω **πού** μένεις.*
>
> Ο έλεγχος: αν ταιριάζει το «σε ποιο μέρος», βάζεις τόνο. Αν ταιριάζει το «ο
> οποίος», δεν βάζεις.
>
> Υπάρχει και ένα τρίτο «που», επίσης χωρίς τόνο: *Χαίρομαι **που** ήρθες.* Εδώ
> δεν ξαναθυμίζει καμία λέξη· ενώνει δύο προτάσεις και είναι σύνδεσμος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τις αντωνυμίες και το είδος τους: «Ποιος πήρε το τετράδιό μου; Κάποιος που δεν έφερε το δικό του.»

1. **Ποιος**: κάνει ερώτηση για ένα πρόσωπο. **Ερωτηματική**.
2. **μου**: έρχεται μετά το ουσιαστικό «τετράδιο» και λέει σε ποιον ανήκει.
   **Κτητική**. Ο δεύτερος τόνος στο «τετράδιό» μπαίνει επειδή η λέξη τονίζεται
   στην προπαραλήγουσα και ακολουθεί το «μου».
3. **Κάποιος**: ένα πρόσωπο που δεν λέμε ποιο είναι. **Αόριστη**.
4. **που**: ξαναθυμίζει το «κάποιος» και ενώνει τις δύο προτάσεις· ταιριάζει το
   «ο οποίος». **Αναφορική**, χωρίς τόνο.
5. **το δικό του**: λέει σε ποιον ανήκει το τετράδιο που δεν έφερε. **Κτητική**,
   με το «δικό» για έμφαση.

   Πέντε αντωνυμίες, τέσσερα διαφορετικά είδη.

### Παράδειγμα 2: Που ή πού; «Δεν θυμάμαι … άφησα την τσάντα. Ήταν η τσάντα … μου χάρισε η γιαγιά.»

1. Στο πρώτο κενό δοκιμάζουμε το «σε ποιο μέρος»: *Δεν θυμάμαι σε ποιο μέρος
   άφησα την τσάντα.* Ταιριάζει. Είναι κρυμμένη ερώτηση για τόπο, άρα
   **πού**, με τόνο.
2. Στο δεύτερο δοκιμάζουμε το «την οποία»: *Ήταν η τσάντα την οποία μου χάρισε η
   γιαγιά.* Ταιριάζει. Ξαναθυμίζει την «τσάντα», άρα **που**, χωρίς τόνο.
3. «Δεν θυμάμαι **πού** άφησα την τσάντα. Ήταν η τσάντα **που** μου χάρισε η
   γιαγιά.»

## Ερωτήσεις

1. «Ο καθένας έφερε κάτι για τη γιορτή.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «κάτι»;
   - Αόριστη
   - Ερωτηματική
   - Δεικτική
   - Οριστική
2. «Το κορίτσι που κέρδισε τον αγώνα είναι ξαδέρφη μου.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «που»;
   - Αναφορική
   - Ερωτηματική
   - Δεικτική
   - Προσωπική
3. Σε ποια πρόταση το «που» πρέπει να γραφτεί με τόνο;
   - Πες μου που κρύφτηκε η γάτα.
   - Η γάτα που βρήκαμε είναι μικρή.
   - Χαίρομαι που ήρθες.
   - Το δώρο που πήρες μου αρέσει.
4. «Ο Γιάννης κατηγορεί τον εαυτό του για το λάθος.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «τον εαυτό του»;
   - Αυτοπαθής
   - Κτητική
   - Οριστική
   - Προσωπική
5. Ποια από αυτές είναι δεικτική αντωνυμία;
   - τέτοιος
   - ποιος
   - κάποιος
   - όποιος
6. «Θα το πω στον ίδιο τον διευθυντή.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «ίδιο»;
   - Οριστική
   - Δεικτική
   - Αυτοπαθής
   - Αόριστη
7. «Μου έδωσε ένα βιβλίο.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «μου»;
   - Προσωπική
   - Κτητική
   - Αυτοπαθής
   - Αόριστη
8. «Πόσα χρήματα έχεις μαζί σου;» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «πόσα»;
   - Ερωτηματική
   - Αόριστη
   - Αναφορική
   - Δεικτική
9. «Όποιος βρει το κλειδί μου, ας το αφήσει στο γραφείο.» Πόσες αντωνυμίες έχει η πρόταση;
   - 3
   - 2
   - 1
   - 4
10. «Ήρθε ο ίδιος ο διευθυντής.» και «Ήρθε ο ίδιος διευθυντής.» Τι αλλάζει στο νόημα;
   - Η πρώτη: αυτός και όχι άλλος. Η δεύτερη: ο ίδιος με πριν.
   - Τίποτα· το δεύτερο «ο» απλώς περισσεύει.
   - Η πρώτη είναι λάθος, γιατί δύο άρθρα δεν μπαίνουν έτσι.
   - Στη δεύτερη ήρθε κάποιος άλλος διευθυντής.

## Ασκήσεις

1. Γράψε τις τρεις κτητικές αντωνυμίες του πληθυντικού που μπαίνουν μετά από ουσιαστικό.
2. «Όσοι ήρθαν έφαγαν γλυκό.» Τι είδος αντωνυμίας είναι το «όσοι»;
3. Συμπλήρωσε με «που» ή «πού»: «… είναι το παιδί … φώναζε;»
4. Βρες τις αντωνυμίες και το είδος τους: «Κανείς δεν ξέρει τι έκρυψε στη δική του τσάντα.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/pronoun-kinds
