# Μετοχές

> Τρέχοντας, δεμένος: το ρήμα που γίνεται επίθετο ή επίρρημα.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/participles

## Τι θα μάθεις

- Να σχηματίζεις τη μετοχή σε -οντας ή -ώντας και να τη γράφεις με το σωστό ο ή ω.
- Να σχηματίζεις τη μετοχή σε -μένος και να την κλίνεις σαν επίθετο.
- Να λες τι δουλειά κάνει η κάθε μετοχή μέσα στην πρόταση.
- Να εξηγείς γιατί η μετοχή μετράει στα κλιτά, αν και η μία της μορφή δεν αλλάζει ποτέ.

## Το ρήμα που αλλάζει δουλειά

Διάβασε δύο προτάσεις:

- *Η Ελένη γύρισε στο σπίτι **τρέχοντας**.*
- *Το σκυλί ήταν **δεμένο** στην αυλή.*

Το *τρέχοντας* βγαίνει από το ρήμα *τρέχω* και το *δεμένο* από το ρήμα *δένω*.
Κανένα από τα δύο όμως δεν κάνει τη δουλειά του ρήματος. Το *τρέχοντας* λέει
**πώς** γύρισε η Ελένη, όπως θα το έλεγε ένα επίρρημα. Το *δεμένο* λέει **σε τι
κατάσταση** ήταν το σκυλί, όπως θα το έλεγε ένα επίθετο.

Αυτές οι λέξεις λέγονται **μετοχές**. Το όνομα βγαίνει από το ρήμα *μετέχω*,
δηλαδή «παίρνω μέρος»: η μετοχή παίρνει κάτι από το ρήμα και κάτι από το
επίθετο ή το επίρρημα.

> **Κλειδί**
>
> Στα νέα ελληνικά θα συναντάς κυρίως δύο μετοχές:
>
> | Μετοχή                           | Καταλήξεις           | Κλίνεται;            | Δουλεύει σαν | Παραδείγματα        |
> | -------------------------------- | -------------------- | -------------------- | ------------ | ------------------- |
> | **ενεργητική μετοχή ενεστώτα**   | -οντας, -ώντας       | **όχι**              | επίρρημα     | γράφοντας, μιλώντας |
> | **παθητική μετοχή παρακειμένου** | -μένος, -μένη, -μένο | **ναι**, σαν επίθετο | επίθετο      | δεμένος, γραμμένη   |
>
> Η πρώτη λέει **πώς, πότε ή γιατί** γίνεται κάτι. Η δεύτερη λέει **σε τι
> κατάσταση** βρίσκεται κάποιος ή κάτι, μετά από μια ενέργεια.

## Η μετοχή σε -οντας και -ώντας

Τη φτιάχνεις από τον ενεστώτα της **ενεργητικής φωνής**. Η κατάληξη εξαρτάται
από τη **συζυγία** του ρήματος, που την ξέρεις από την ενότητα
[Συζυγίες](/el/dim-5/language/verb-conjugations):

| Συζυγία           | Κατάληξη                        | Παραδείγματα                                                  |
| ----------------- | ------------------------------- | ------------------------------------------------------------- |
| α΄ (γράφω)        | **-οντας**, με όμικρον, άτονο   | γράφω → γράφοντας · τρέχω → τρέχοντας · διαβάζω → διαβάζοντας |
| β΄ (αγαπώ, μπορώ) | **-ώντας**, με ωμέγα, τονισμένο | αγαπώ → αγαπώντας · μιλώ → μιλώντας · οδηγώ → οδηγώντας       |

Ο τόνος σε βοηθάει να θυμάσαι. Στη β΄ συζυγία ο τόνος είναι στο τέλος
(*μι-**λώ***), και μένει στο τέλος και στη μετοχή (*μι-**λώ**-ντας*). Στην α΄
ο τόνος μένει πίσω (***γρά**-φο-ντας*) και το ο δεν τονίζεται ποτέ.

Τα ρήματα της α΄ συζυγίας που τελειώνουν σε δύο φωνήεντα παίρνουν ένα **γ**:
*λέω → λέγοντας*, *τρώω → τρώγοντας*, *ακούω → ακούγοντας*, *κλαίω →
κλαίγοντας*, με όμικρον, όπως όλη η α΄ συζυγία. Το *αγαπάω*
και το *γελάω* τελειώνουν κι αυτά σε δύο φωνήεντα, αλλά είναι της β΄
(*αγαπώ, γελώ*): *αγαπώντας, γελώντας*, χωρίς γ.

Αυτή η μετοχή **δεν αλλάζει ποτέ**, όποιος κι αν κάνει την ενέργεια:

- *Ο παππούς διάβαζε την εφημερίδα **χαμογελώντας**.*
- *Οι φίλες μου μπήκαν στην τάξη **χαμογελώντας**.*
- *Εμείς φύγαμε **χαμογελώντας**.*

Μέσα στην πρόταση απαντά σε μια ερώτηση που κάνεις **στο ρήμα**, όπως το
επίρρημα:

| Πρόταση                                                 | Ερώτηση           | Τι λέει η μετοχή |
| ------------------------------------------------------- | ----------------- | ---------------- |
| *Βγήκε από το νερό **τρέμοντας**.*                      | πώς βγήκε;        | τον τρόπο        |
| ***Γυρίζοντας** από το σχολείο, είδα ένα ουράνιο τόξο.* | πότε το είδα;     | τον χρόνο        |
| ***Ξέροντας** τον δρόμο, δεν χάθηκε.*                   | γιατί δεν χάθηκε; | την αιτία        |

Συνήθως την ενέργεια της μετοχής την κάνει το ίδιο πρόσωπο που κάνει και το
ρήμα. Στο *Γυρίζοντας από το σχολείο, είδα ένα ουράνιο τόξο* γύριζα εγώ και
είδα εγώ.

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο συχνό λάθος στη μετοχή είναι το ο και το ω. Το «μιλόντας» και το
> «γράφωντας» είναι **λάθος**.
>
> Για να μη μαντεύεις, γύρνα στο ρήμα:
>
> - *γρά-φω*: ο τόνος δεν είναι στο τέλος, α΄ συζυγία → **γράφοντας**.
> - *μι-λώ*: ο τόνος είναι στο τέλος, β΄ συζυγία → **μιλώντας**.
>
> Το ω της μετοχής είναι πάντα **τονισμένο**. Αν ακούς τον τόνο πιο πίσω, γράψε
> όμικρον.

*Διαδραστικό στη σελίδα: -οντας ή -ώντας;*

## Η μετοχή σε -μένος

Τη φτιάχνεις από την **παθητική φωνή** του ρήματος: *δένομαι → δεμένος*,
*κουράζομαι → κουρασμένος*. Λέει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάποιος ή
κάτι, **αφού** έγινε η ενέργεια. *Το πλυμένο πουκάμισο* είναι ένα πουκάμισο
που κάποιος το έπλυνε, και τώρα είναι καθαρό.

| Ρήμα     | Μετοχή      | Ρήμα  | Μετοχή     |
| -------- | ----------- | ----- | ---------- |
| δένω     | δεμένος     | αγαπώ | αγαπημένος |
| πλένω    | πλυμένος    | ξεχνώ | ξεχασμένος |
| κουράζω  | κουρασμένος | γράφω | γραμμένος  |
| στολίζω  | στολισμένος | κόβω  | κομμένος   |
| κλειδώνω | κλειδωμένος | κρύβω | κρυμμένος  |

Αυτή η μετοχή **κλίνεται** όπως τα επίθετα σε -ος, -η, -ο:

|             | Αρσενικό   | Θηλυκό     | Ουδέτερο  |
| ----------- | ---------- | ---------- | --------- |
| Ενικός      | ο δεμένος  | η δεμένη   | το δεμένο |
| Πληθυντικός | οι δεμένοι | οι δεμένες | τα δεμένα |

Και όπως το επίθετο, **συμφωνεί** με το ουσιαστικό της σε γένος, αριθμό και
πτώση: *ένα σπασμένο παράθυρο*, *τα σπασμένα παράθυρα*, *βρήκα τη βάρκα
δεμένη*. Συχνά μπαίνει μετά το *είμαι*: *Η πόρτα είναι **κλειδωμένη**.*

Πρόσεξε και τα **δύο μ**. Τα ρήματα σε **-βω** και **-φω** δίνουν συνήθως μετοχή σε **-μμένος**: *γράφω → γραμμένος*, *κόβω → κομμένος*, *ράβω
→ ραμμένος*, *κρύβω → κρυμμένος*, *ανάβω → αναμμένος*.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βάλε τη σωστή μετοχή*

## Κλιτή ή άκλιτη;

Στην ενότητα [Τα δέκα μέρη του λόγου](/el/dim-5/language/parts-of-speech) η
μετοχή μπήκε στα **κλιτά**. Τώρα βλέπεις ότι αυτό ισχύει μόνο για τη μία από
τις δύο:

- Η μετοχή σε **-μένος** κλίνεται κανονικά: *δεμένος, δεμένης, δεμένοι*.
- Η μετοχή σε **-οντας / -ώντας** δεν αλλάζει ποτέ, όπως ένα επίρρημα.

Η γραμματική μετράει τη μετοχή ως **ένα** μέρος του λόγου, και αφού ένα
κομμάτι της κλίνεται, τη βάζει στα κλιτά. Όταν όμως σου ζητούν να κρίνεις μια
συγκεκριμένη λέξη, κοίτα την κατάληξή της.

> **Θυμήσου**
>
> - **-οντας** για ρήματα της α΄ συζυγίας, **-ώντας** για ρήματα της β΄.
>   Άκλιτη, λέει πώς, πότε ή γιατί.
> - **-μένος, -μένη, -μένο**: κλίνεται σαν επίθετο και συμφωνεί με το ουσιαστικό
>   της.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τις μετοχές και πες τι δουλειά κάνει η καθεμιά: «Περπατώντας στην παραλία, η Ελένη βρήκε ένα μπουκάλι θαμμένο στην άμμο. Μέσα είχε ένα χαρτί γραμμένο με μολύβι. Το διάβασε γελώντας.»

1. Ψάχνουμε πρώτα τις καταλήξεις **-οντας / -ώντας**: *περπατώντας* και
   *γελώντας*. Και οι δύο βγαίνουν από ρήματα της β΄ συζυγίας (*περπατώ*,
   *γελώ*), γι' αυτό γράφονται με τονισμένο ω.
2. Ρωτάμε το ρήμα. *Πότε βρήκε το μπουκάλι;* Περπατώντας στην παραλία: η μετοχή
   λέει τον **χρόνο**. *Πώς το διάβασε;* Γελώντας: λέει τον **τρόπο**.
3. Ψάχνουμε μετά το **-μένος**: *θαμμένο* (από το *θάβω*) και *γραμμένο* (από το
   *γράφω*). Και οι δύο έχουν δύο μ, γιατί τα ρήματα τελειώνουν σε -βω και -φω.
4. Κοιτάμε με ποια λέξη συμφωνούν. Το *θαμμένο* πάει με το *μπουκάλι* και το
   *γραμμένο* με το *χαρτί*: ουδέτερο, ενικός. Λένε σε τι κατάσταση ήταν αυτά τα
   πράγματα, όπως θα το έλεγε ένα επίθετο.

### Παράδειγμα 2: Φτιάξε και τις δύο μετοχές του ρήματος «ζωγραφίζω» και βάλε την καθεμιά σε μια πρόταση.

1. Λέμε το ρήμα: ζω-γρα-**φί**-ζω. Ο τόνος δεν είναι στο τέλος, άρα είναι της α΄
   συζυγίας. Η ενεργητική μετοχή είναι **ζωγραφίζοντας**, με όμικρον.
2. Για τη μετοχή σε -μένος σκεφτόμαστε την παθητική: *ζωγραφίζομαι,
   ζωγραφίστηκα*. Η μετοχή είναι **ζωγραφισμένος, ζωγραφισμένη,
   ζωγραφισμένο**.
3. Τις βάζουμε σε προτάσεις:

   *Ο Νίκος πέρασε το απόγευμα **ζωγραφίζοντας**.* Λέει πώς πέρασε το απόγευμα.

   *Στον τοίχο κρέμονται δύο **ζωγραφισμένα** πιάτα.* Συμφωνεί με τα *πιάτα*:
   ουδέτερο, πληθυντικός.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η σωστή μετοχή σε -ντας του ρήματος «μιλώ»;
   - μιλώντας
   - μιλόντας
   - μίλοντας
   - μιλούντας
2. Συμπλήρωσε: «Τα παιδιά βγήκαν στην αυλή …» (τρέχω)
   - τρέχοντας
   - τρέχωντας
   - τρέχοντες
   - τρεχώντας
3. Συμπλήρωσε: «Μετά την καταιγίδα τα παράθυρα ήταν …» (σπάω)
   - σπασμένα
   - σπασμένοι
   - σπασμένο
   - σπάζοντας
4. Ποια από αυτές τις μετοχές κλίνεται;
   - αγαπημένος
   - αγαπώντας
   - λέγοντας
   - φεύγοντας
5. «Γυρίζοντας από την αγορά, η μαμά συνάντησε τη θεία.» Τι λέει εδώ η μετοχή «γυρίζοντας»;
   - Πότε τη συνάντησε
   - Ποια συνάντησε
   - Τι ιδιότητα έχει η θεία
   - Ποιος γύριζε από την αγορά μαζί της
6. Ποια από αυτές τις λέξεις είναι γραμμένη σωστά;
   - γραμμένος
   - γραμένος
   - γράμμενος
   - γραμμένως
7. Γιατί η γραμματική βάζει τη μετοχή στα κλιτά μέρη του λόγου;
   - Γιατί οι μετοχές σε -μένος κλίνονται σαν επίθετα
   - Γιατί όλες οι μετοχές αλλάζουν κατάληξη
   - Γιατί βγαίνει από ρήμα, και τα ρήματα κλίνονται
   - Γιατί η μετοχή σε -οντας αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο
8. Ποια είναι η μετοχή σε -ντας του ρήματος «ακούω»;
   - ακούγοντας
   - ακούοντας
   - ακουγώντας
   - ακούωντας
9. Βρες το λάθος: «Η γιαγιά κάθισε στη βεράντα πλέκοντας. Δίπλα της είχε ένα καλάθι γεμάτο κουβάρια και ένα κουλούρι κομένο στη μέση. Σε λίγο αποκοιμήθηκε χαμογελώντας.»
   - Στο «κομένο»
   - Στο «πλέκοντας»
   - Στο «χαμογελώντας»
   - Στο «γεμάτο»
10. «Είδα τη γάτα κατεβαίνοντας τη σκάλα.» Με τον κανόνα της μετοχής σε -οντας, ποιος κατέβαινε τη σκάλα;
   - Εγώ
   - Η γάτα, γιατί είναι η λέξη ακριβώς πριν από τη μετοχή
   - Και οι δύο μαζί
   - Κανείς· η μετοχή λέει πώς ήταν η σκάλα

## Ασκήσεις

1. Γράψε τη μετοχή σε -ντας των ρημάτων «γελώ» και «παίζω».
2. Γράψε τη μετοχή του «πλένω» σε -μένος, στα τρία γένη του ενικού.
3. Συμπλήρωσε με μετοχές: «Η γιαγιά μάς περίμενε … (χαμογελώ) με … (ψήνω) κάστανα.»
4. Διόρθωσε τα δύο λάθη: «Οι μαθήτριες γύρισαν κουρασμένοι, μιλόντας για την εκδρομή.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/participles
