# Η είδηση

> Ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί — με το πιο σημαντικό πρώτο.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/news-report

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τα μέρη μιας είδησης: τίτλο, υπότιτλο, πρώτη παράγραφο, κυρίως θέμα.
- Να βρίσκεις στην πρώτη παράγραφο τις απαντήσεις στα ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί.
- Να βάζεις τις πληροφορίες σε σειρά ανεστραμμένης πυραμίδας, με το πιο σημαντικό πρώτο.
- Να γράφεις με ουδέτερο τόνο, στο τρίτο πρόσωπο, με τα λόγια των μαρτύρων σε εισαγωγικά.

## Κάτι έγινε, και πρέπει να το μάθουν όλοι

Η **είδηση** είναι ένα σύντομο κείμενο που μας πληροφορεί για κάτι
**αληθινό** που έγινε **πρόσφατα**. Τη διαβάζουμε σε εφημερίδες και σε
ειδησεογραφικές σελίδες στο διαδίκτυο, την ακούμε στο ραδιόφωνο. Και το
σχολείο σου μπορεί να έχει τη δική του εφημερίδα.

Η είδηση δεν είναι ιστορία που αρχίζει από την αρχή. Είναι κείμενο που θέλει
να σε ενημερώσει **γρήγορα**. Δες πώς είναι φτιαγμένη.

> **Μαθητές έσωσαν θαλάσσια χελώνα**
>
> *Ήταν μπλεγμένη σε ένα πεταμένο δίχτυ και θα επιστρέψει σύντομα στη θάλασσα*
>
> Είκοσι μαθητές της Ε΄ τάξης του τοπικού δημοτικού σχολείου έσωσαν χθες το
> πρωί μια θαλάσσια χελώνα στην παραλία Άσπρη Άμμος. Η χελώνα είχε μπλεχτεί σε
> ένα πεταμένο δίχτυ και δεν μπορούσε να κολυμπήσει. Τα παιδιά, που καθάριζαν
> την παραλία με τη δασκάλα τους, την εντόπισαν στα ρηχά και ειδοποίησαν
> αμέσως μια κτηνίατρο της περιοχής.
>
> Η κτηνίατρος Ελπίδα Σταυροπούλου έφτασε σε μισή ώρα. Έκοψε προσεκτικά το
> δίχτυ και εξέτασε το ζώο. Η χελώνα είχε μια μικρή πληγή στο ένα της
> πτερύγιο. «Τα παιδιά έκαναν ακριβώς ό,τι έπρεπε. Δεν την τράβηξαν και δεν
> προσπάθησαν να την ελευθερώσουν μόνα τους», δήλωσε.
>
> Πρόκειται για χελώνα καρέτα καρέτα, με μήκος περίπου 70 εκατοστά. «Στην
> αρχή νομίσαμε ότι ήταν μια μεγάλη πέτρα», είπε η εντεκάχρονη Νεφέλη, που την
> είδε πρώτη.
>
> Η χελώνα θα μείνει λίγες μέρες υπό παρακολούθηση και ύστερα θα αφεθεί ξανά
> στη θάλασσα. Οι μαθητές ετοιμάζουν αφίσες για τους λουόμενους με τίτλο «Τα
> δίχτυα ανήκουν στον κάδο».

## Τα μέρη της είδησης

| Μέρος                | Τι κάνει                                       | Στην είδηση για τη χελώνα                          |
| -------------------- | ---------------------------------------------- | -------------------------------------------------- |
| **Τίτλος**           | λέει με λίγες λέξεις το πιο σημαντικό          | Μαθητές έσωσαν θαλάσσια χελώνα                     |
| **Υπότιτλος**        | προσθέτει μία ή δύο πληροφορίες                | ήταν μπλεγμένη σε δίχτυ, θα επιστρέψει στη θάλασσα |
| **Πρώτη παράγραφος** | λέει όλα τα βασικά του γεγονότος               | οι μαθητές, η χελώνα, η παραλία, χθες το πρωί      |
| **Κυρίως θέμα**      | δίνει λεπτομέρειες και τα λόγια όσων ήταν εκεί | η κτηνίατρος, η πληγή, η Νεφέλη, οι αφίσες         |

Ο τίτλος της είδησης είναι **πληροφορία**, όχι αίνιγμα. Ο αναγνώστης που
διαβάζει μόνο τον τίτλο πρέπει να ξέρει ήδη τι έγινε.

## Οι έξι ερωτήσεις

Η πρώτη παράγραφος είναι η πιο σημαντική της είδησης. Απαντάει σε **έξι
ερωτήσεις**.

| Ερώτηση    | Στην πρώτη παράγραφο                                            |
| ---------- | --------------------------------------------------------------- |
| **Ποιος;** | είκοσι μαθητές της Ε΄ τάξης                                     |
| **Τι;**    | έσωσαν μια θαλάσσια χελώνα                                      |
| **Πού;**   | στην παραλία Άσπρη Άμμος                                        |
| **Πότε;**  | χθες το πρωί                                                    |
| **Πώς;**   | την εντόπισαν στα ρηχά και ειδοποίησαν μια κτηνίατρο            |
| **Γιατί;** | η χελώνα ήταν μπλεγμένη σε δίχτυ και δεν μπορούσε να κολυμπήσει |

> **Κλειδί**
>
> Η είδηση λέει **το πιο σημαντικό πρώτο**.
>
> Ο **τίτλος** το λέει σε λίγες λέξεις. Η **πρώτη παράγραφος** απαντάει στα
> **ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί**. Όσο προχωράς προς τα κάτω, οι
> πληροφορίες γίνονται **λιγότερο σημαντικές**.

Αυτή η σειρά λέγεται **ανεστραμμένη πυραμίδα**: η πυραμίδα γυρισμένη ανάποδα,
με τη φαρδιά βάση επάνω.

| Θέση                | Τι μπαίνει εκεί                                |
| ------------------- | ---------------------------------------------- |
| Επάνω, το πιο φαρδύ | τα βασικά: οι απαντήσεις στις έξι ερωτήσεις    |
| Στη μέση            | λεπτομέρειες και λόγια μαρτύρων                |
| Κάτω, το πιο στενό  | ό,τι είναι καλό να ξέρεις, αλλά όχι απαραίτητο |

Γιατί έτσι; Πολλοί αναγνώστες διαβάζουν μόνο την αρχή. Ό,τι κι αν
διαβάσουν, μαθαίνουν τα σημαντικά. Και όταν η εφημερίδα δεν έχει χώρο, κόβει
την είδηση **από το τέλος**, χωρίς να χαθεί τίποτα βασικό.

### Παράδειγμα 1: Βρες τις απαντήσεις στις έξι ερωτήσεις: «Περισσότερα από 300 βιβλία άλλαξαν χέρια την Κυριακή το απόγευμα στην αυλή του 2ου Δημοτικού Σχολείου, στο πρώτο παζάρι ανταλλαγής βιβλίων της χρονιάς. Οι μαθητές έφεραν βιβλία που είχαν διαβάσει και τα άλλαξαν με άλλα, για να έχουν καινούρια διαβάσματα το καλοκαίρι.»

1. **Ποιος;** Οι μαθητές του σχολείου. Η πρώτη περίοδος ξεκινάει από τα βιβλία,
   γιατί ο αριθμός 300 είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο. Ποιος τα αντάλλαξε, το
   λέει η δεύτερη.
2. **Τι;** Αντάλλαξαν πάνω από 300 βιβλία σε ένα παζάρι.
3. **Πού;** Στην αυλή του 2ου Δημοτικού Σχολείου. **Πότε;** Την Κυριακή το
   απόγευμα.
4. **Πώς;** Έφεραν βιβλία που είχαν διαβάσει και τα άλλαξαν με άλλα.
   **Γιατί;** Για να έχουν καινούρια διαβάσματα το καλοκαίρι.

   Δύο περίοδοι, έξι απαντήσεις.

## Ο τόνος της είδησης

Η είδηση λέει **τι έγινε**, όχι τι νιώθει αυτός που τη γράφει. Γι' αυτό
γράφεται στο **τρίτο πρόσωπο**, χωρίς «εγώ» και «εμείς», και χωρίς λέξεις που
κρίνουν, όπως «απίστευτο», «φοβερό», «τέλειο».

| Όχι έτσι                                    | Αλλά έτσι                                                             |
| ------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------- |
| Χθες ζήσαμε κάτι απίστευτο!                 | Χθες το πρωί μαθητές έσωσαν μια χελώνα.                               |
| Η κτηνίατρος ήταν φοβερή.                   | Η κτηνίατρος έκοψε το δίχτυ και εξέτασε το ζώο.                       |
| Εγώ πιστεύω ότι τα δίχτυα είναι επικίνδυνα. | «Τα πεταμένα δίχτυα είναι παγίδα για τις χελώνες», είπε η κτηνίατρος. |

Η τελευταία γραμμή δείχνει κάτι σημαντικό. Τα συναισθήματα και οι γνώμες
**μπορούν** να μπουν σε μια είδηση, αλλά μόνο ως **λόγια κάποιου άλλου**, σε
εισαγωγικά.

> **Θυμήσου**
>
> Τα λόγια ενός μάρτυρα μπαίνουν **αυτούσια** μέσα σε **«»**. Μετά τα
> εισαγωγικά βάζεις κόμμα και λες **ποιος** τα είπε, με ένα ρήμα όπως «είπε»,
> «δήλωσε», «εξήγησε»:
>
> «Στην αρχή νομίσαμε ότι ήταν μια μεγάλη πέτρα», **είπε η Νεφέλη**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ταιριάζει στην είδηση;*

## Από το ημερολόγιο στην είδηση

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν γράφουμε για κάτι που ζήσαμε, το λέμε με τη **σειρά που έγινε**:
> ξυπνήσαμε, πήγαμε, είδαμε. Έτσι γράφεται μια αφήγηση, όχι μια είδηση.
>
> Στην είδηση, ο αναγνώστης που διαβάζει μόνο την πρώτη περίοδο πρέπει να
> μαθαίνει **το πιο σημαντικό**. Αν η πρώτη περίοδος λέει τι φάγατε για
> πρωινό, ξαναγράψ' την.

### Παράδειγμα 2: Κάνε το κείμενο πρώτη παράγραφο είδησης: «Την Τετάρτη ήρθαμε στο σχολείο όπως πάντα. Στο διάλειμμα παίξαμε μπάλα. Μετά είχαμε Μαθηματικά. Στις 11 χτύπησε ο συναγερμός και βγήκαμε όλοι στην αυλή με τη σειρά, όπως έχουμε μάθει. Ήταν άσκηση σεισμού. Σε τρία λεπτά ήμασταν όλοι έξω.»

1. **Ποιο είναι το γεγονός;** Η άσκηση σεισμού, και ότι όλοι βγήκαν έξω σε τρία
   λεπτά. Αυτό είναι γραμμένο στο τέλος. Στην είδηση θα μπει πρώτο.
2. **Τι πετάμε;** Το διάλειμμα, την μπάλα και τα Μαθηματικά. Δεν έχουν σχέση με
   το γεγονός.
3. **Αλλάζουμε πρόσωπο.** Το «βγήκαμε» γίνεται «βγήκαν οι μαθητές». Το «ήρθαμε
   στο σχολείο» δεν χρειάζεται: αφού έγινε άσκηση στο σχολείο, οι μαθητές ήταν
   εκεί.
4. **Γράφουμε:** *Σε τρία μόλις λεπτά βγήκαν στην αυλή όλοι οι μαθητές του
   σχολείου την Τετάρτη στις 11 το πρωί, κατά τη διάρκεια άσκησης σεισμού. Οι
   μαθητές ακολούθησαν με τάξη τα βήματα που είχαν μάθει.*

   Ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί: όλα στην πρώτη παράγραφο.

## Ερωτήσεις

1. Σε ποιες ερωτήσεις απαντάει η πρώτη παράγραφος μιας είδησης;
   - Ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί
   - Μόνο τι και πότε
   - Τι νιώθει και τι πιστεύει ο δημοσιογράφος
   - Τι θα γίνει στο μέλλον
2. Στην ανεστραμμένη πυραμίδα, τι γράφεις πρώτο;
   - Το πιο σημαντικό
   - Αυτό που έγινε πρώτο στον χρόνο
   - Τα λόγια των μαρτύρων
   - Τις λεπτομέρειες
3. «Ένα σκυλάκι που είχε χαθεί εδώ και τρεις μέρες βρέθηκε το Σάββατο το πρωί σε μια αποθήκη του λιμανιού.» Σε ποια ερώτηση απαντάει το «το Σάββατο το πρωί»;
   - Πότε;
   - Πού;
   - Πώς;
   - Ποιος;
4. Ποια περίοδος έχει τον τόνο της είδησης;
   - Η δυνατή βροχή έκλεισε χθες δύο δρόμους της πόλης.
   - Η βροχή ήταν τρομερή, δεν έχω ξαναδεί τέτοιο πράγμα!
   - Νομίζω ότι ο δήμος έπρεπε να είχε καθαρίσει τα φρεάτια.
   - Όλοι ήμασταν πολύ φοβισμένοι.
5. Πώς γράφεις σε μια είδηση αυτό που είπε ένας μάρτυρας;
   - «Άκουσα έναν δυνατό θόρυβο», είπε ο κ. Ζαχαρίου.
   - Άκουσα έναν δυνατό θόρυβο.
   - Κάποιος είπε κάτι για έναν θόρυβο.
   - «Άκουσα έναν δυνατό θόρυβο.»
6. Μαθητές φύτεψαν 50 δέντρα στην αυλή του σχολείου τους. Ποιος είναι ο καλύτερος τίτλος για την είδηση;
   - Μαθητές φύτεψαν 50 δέντρα στην αυλή τους
   - Μια ωραία μέρα
   - Μαντέψτε τι έγινε την Πέμπτη;
   - Εμείς και τα δέντρα μας
7. Μια είδηση για τη σχολική γιορτή ξεκινάει: «Το πρωί ξύπνησα, έφαγα πρωινό και πήγα στο σχολείο.» Τι δεν πάει καλά;
   - Ξεκινάει με ασήμαντα πράγματα αντί για το πιο σημαντικό.
   - Τίποτα, η είδηση ξεκινάει από την αρχή της μέρας.
   - Είναι πολύ σύντομη.
   - Δεν έχει θαυμαστικό.
8. Η σχολική εφημερίδα δεν έχει χώρο και πρέπει να κόψει μία παράγραφο από μια είδηση. Ποια κόβει;
   - Την τελευταία
   - Την πρώτη
   - Τη δεύτερη
   - Όποια είναι η μεγαλύτερη
9. Σε αυτή την αρχή είδησης μία φράση δεν ταιριάζει στον τόνο της: «Φανταστικό θέαμα χάρισαν χθες το βράδυ οι μαθητές του 3ου Δημοτικού Σχολείου με την παράστασή τους στο δημοτικό θέατρο. Περίπου 400 γονείς είδαν το έργο. “Ήταν η πρώτη φορά που παίξαμε σε αληθινή σκηνή”, είπε ο δεκάχρονος Ορφέας.» Ποια;
   - Φανταστικό θέαμα
   - «Ήταν η πρώτη φορά που παίξαμε σε αληθινή σκηνή»
   - Περίπου 400 γονείς
   - είπε ο δεκάχρονος Ορφέας
10. Ποια περίοδος πρέπει να ανοίγει την είδηση;
   - Ένα αγριογούρουνο μπήκε χθες στην αυλή του 1ου Δημοτικού, και δασοφύλακες το απομάκρυναν.
   - «Ήταν σαν σε ταινία!» είπε η Ιουλία, μαθήτρια της ΣΤ΄.
   - Εκείνο το πρωί το μάθημα ξεκίνησε κανονικά, με Γλώσσα και μετά Μαθηματικά.
   - Το σχολείο χτίστηκε το 1965, στην άκρη του δάσους, και έχει μεγάλη αυλή.

## Ασκήσεις

1. «Ο αγώνας έγινε στο γήπεδο της γειτονιάς.» Σε ποια από τις έξι ερωτήσεις απαντάει το «στο γήπεδο της γειτονιάς»;
2. Ξαναγράψε την περίοδο με τον τόνο της είδησης: «Εγώ είδα τον απίστευτο αγώνα, και η ομάδα του σχολείου μας κέρδισε 3–1!»
3. Βάλε τις περιόδους στη σειρά της είδησης: α) «Ήταν πολύ φοβισμένη», είπε ο πυροσβέστης. β) Πυροσβέστες κατέβασαν την Τρίτη μια γάτα από ένα πεύκο της πλατείας. γ) Το πεύκο φυτεύτηκε πριν από πενήντα χρόνια. δ) Η γάτα είχε ανέβει στην κορυφή και δεν μπορούσε να κατέβει.
4. Ξαναγράψε σαν πρώτη περίοδο είδησης: «Χθες το πρωί πήγαμε με την τάξη μου στο δάσος και φυτέψαμε 30 πεύκα!»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/news-report
