# Λόγια κλίση: η μέθοδος, ο συγγενής, ο ευρύς

> Ουσιαστικά και επίθετα με αρχαίες καταλήξεις (η μέθοδος, του συγγενούς, η ευρεία) και πώς κλίνονται.

Γλώσσα, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/learned-declension

## Τι θα μάθεις

- Να κλίνεις τα θηλυκά σε -ος, όπως η μέθοδος και η είσοδος, με το σωστό άρθρο και επίθετο.
- Να κλίνεις τα επίθετα σε -ής, -ής, -ές (ο συγγενής, το συνεχές) και να γράφεις σωστά -είς και -ή.
- Να κλίνεις τα επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ (ο ευρύς, η οξεία).
- Να συμφωνείς σωστά τα επίθετα σε -ων, -ουσα, -ον (ενδιαφέρων, ενδιαφέρουσα, ενδιαφέρον).

## Λέξεις που κράτησαν τα αρχαία τους ρούχα

Οι περισσότερες λέξεις κλίνονται όπως τις έμαθες από την Α΄: *ο δρόμος, του δρόμου*, *η πόλη, της πόλης*, *καλός, καλή, καλό*.

Υπάρχουν όμως λέξεις που ήρθαν στα νέα ελληνικά από τα αρχαία, ή από τη λόγια γλώσσα των βιβλίων, και κράτησαν τις παλιές τους καταλήξεις. Τις ακούς συχνά στο σχολείο, στις ειδήσεις και στις πινακίδες: *Έξοδος κινδύνου*, *Η συνεχής προσπάθεια*, *Ευρεία ζώνη*. Αυτή η κλίση λέγεται **λόγια κλίση**.

> **Κλειδί**
>
> Σε αυτή την ενότητα θα δεις τέσσερις ομάδες:
>
> | Ομάδα                          | Παράδειγμα                                  |
> | ------------------------------ | ------------------------------------------- |
> | Θηλυκά ουσιαστικά σε **-ος**   | η μέθοδος, η είσοδος                        |
> | Επίθετα σε **-ής, -ής, -ές**   | ο συγγενής, η συνεχής, το ακριβές           |
> | Επίθετα σε **-ύς, -εία, -ύ**   | ο ευρύς, η οξεία, το ευρύ                   |
> | Επίθετα σε **-ων, -ουσα, -ον** | ο ενδιαφέρων, η ενδιαφέρουσα, το ενδιαφέρον |

## Θηλυκά σε -ος: η μέθοδος

Τα περισσότερα ουσιαστικά σε **-ος** είναι αρσενικά: *ο δρόμος, ο φίλος*. Μερικά όμως είναι **θηλυκά**, και κλίνονται με τις ίδιες καταλήξεις αλλά με θηλυκό άρθρο:

| Πτώση      | Ενικός          | Πληθυντικός      |
| ---------- | --------------- | ---------------- |
| Ονομαστική | **η** μέθοδος   | **οι** μέθοδοι   |
| Γενική     | **της** μεθόδου | **των** μεθόδων  |
| Αιτιατική  | **τη** μέθοδο   | **τις** μεθόδους |

Έτσι κλίνονται και: *η είσοδος, η έξοδος, η οδός, η περίοδος, η παράγραφος, η διάμετρος, η διάλεκτος, η ψήφος, η νήσος, η χερσόνησος*.

Πρόσεξε τον **τόνο**: στη γενική του ενικού, και στη γενική και την αιτιατική του πληθυντικού, κατεβαίνει μία συλλαβή: η **μέ**θοδος, της με**θό**δου, των με**θό**δων. Το ίδιο: η **εί**σοδος, της ει**σό**δου.

> **Πρόσεχε**
>
> Αφού η λέξη είναι θηλυκή, θηλυκό μπαίνει και το **επίθετο** που τη συνοδεύει:
>
> - *η κεντρική είσοδος*, όχι «ο κεντρικός είσοδος»
> - *μια καλή μέθοδος*, όχι «ένας καλός μέθοδος»
> - *την πρώτη παράγραφο*, όχι «τον πρώτο παράγραφο»
>
> Αν δεν είσαι σίγουρος, βάλε μπροστά το άρθρο και άκου: *η* είσοδος.

## Επίθετα σε -ής, -ής, -ές: ο συγγενής

Αυτά τα επίθετα έχουν **ίδιο τύπο στο αρσενικό και στο θηλυκό**: *ο συγγενής, η συγγενής*. Μόνο το ουδέτερο έχει δικό του: *το συγγενές*.

| Πτώση                  | Αρσενικό και θηλυκό     | Ουδέτερο          |
| ---------------------- | ----------------------- | ----------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο, η συγγεν**ής**       | το συγγεν**ές**   |
| Γενική ενικού          | του, της συγγεν**ούς**  | του συγγεν**ούς** |
| Αιτιατική ενικού       | τον, τη συγγεν**ή**     | το συγγεν**ές**   |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι συγγεν**είς**        | τα συγγεν**ή**    |
| Γενική πληθυντικού     | των συγγεν**ών**        | των συγγεν**ών**  |
| Αιτιατική πληθυντικού  | τους, τις συγγεν**είς** | τα συγγεν**ή**    |

Έτσι κλίνονται και: *ακριβής, συνεχής, σαφής, υγιής, διεθνής, ευγενής, επιμελής, ελλιπής*.

> **Πρόσεχε**
>
> Στον πληθυντικό ο ήχος «-ί» γράφεται με δύο τρόπους:
>
> - αρσενικό και θηλυκό με **-είς**: *οι ακριβ**είς** λογαριασμοί, οι διεθν**είς** αγώνες*
> - ουδέτερο με **-ή**: *τα ακριβ**ή** στοιχεία, τα υγι**ή** δόντια*
>
> Κοίτα το άρθρο ή το ουσιαστικό: **οι** και **τους/τις** θέλουν -είς, **τα** θέλει -ή.

*Διαδραστικό στη σελίδα: -είς ή -ή;*

## Επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ: ο ευρύς

Λίγα επίθετα σε **-ύς** έχουν θηλυκό σε **-εία**. Το πιο γνωστό σου είναι από τα μαθηματικά: η **οξεία** γωνία (από το *οξύς*, «μυτερός») και η **αμβλεία** γωνία (από το *αμβλύς*).

| Πτώση                  | Αρσενικό       | Θηλυκό          | Ουδέτερο       |
| ---------------------- | -------------- | --------------- | -------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο ευρ**ύς**    | η ευρ**εία**    | το ευρ**ύ**    |
| Γενική ενικού          | του ευρ**έος** | της ευρ**είας** | του ευρ**έος** |
| Αιτιατική ενικού       | τον ευρ**ύ**   | την ευρ**εία**  | το ευρ**ύ**    |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ευρ**είς**  | οι ευρ**είες**  | τα ευρ**έα**   |

Έτσι κλίνονται και το *οξύς* (η οξεία γωνία, ο οξύς πόνος) και το *αμβλύς* (η αμβλεία γωνία).

Πρόσεξε: τα καθημερινά *βαθύς, βαρύς, φαρδύς, μακρύς* έχουν θηλυκό σε **-ιά**: *η βαθιά θάλασσα, η βαριά τσάντα*. Το **-εία** το κρατούν μόνο τα λόγια.

## Επίθετα σε -ων, -ουσα, -ον: ο ενδιαφέρων

Κάποια λόγια επίθετα έχουν τρεις διαφορετικές καταλήξεις, μία για κάθε γένος:

|                        | Αρσενικό              | Θηλυκό                | Ουδέτερο              |
| ---------------------- | --------------------- | --------------------- | --------------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο ενδιαφέρ**ων**      | η ενδιαφέρ**ουσα**    | το ενδιαφέρ**ον**     |
| Γενική ενικού          | του ενδιαφέρ**οντος** | της ενδιαφέρ**ουσας** | του ενδιαφέρ**οντος** |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ενδιαφέρ**οντες**  | οι ενδιαφέρ**ουσες**  | τα ενδιαφέρ**οντα**   |

Έτσι και: *ο επείγων, η επείγουσα, το επείγον* (*επείγουσα ανάγκη*), *ο παρών, η παρούσα, το παρόν*.

> **Θυμήσου**
>
> Το πιο συχνό λάθος είναι να μένει το ουδέτερο σε όλα τα γένη. Λέμε:
>
> - *μια ενδιαφέρ**ουσα** ιστορία*, όχι «μια ενδιαφέρον ιστορία»
> - *ένα ενδιαφέρ**ον** βιβλίο*
> - *ενδιαφέρ**οντα** νέα*, όχι «ενδιαφέρον νέα»

## Βάλ' το στην πρόταση

*Διαδραστικό στη σελίδα: Διάλεξε τον σωστό τύπο*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Διόρθωσε: «Ο βόρειος είσοδος του σχολείου έκλεισε για τρεις περιόδους.»

1. Το *είσοδος* είναι **θηλυκό**: η είσοδος. Άρα και το άρθρο και το επίθετο γίνονται θηλυκά: **Η βόρεια είσοδος**.
2. Το *περιόδους* είναι αιτιατική πληθυντικού του *η περίοδος*: **τις περιόδους**. Το «τρεις» ταιριάζει ήδη, γιατί είναι ίδιο σε αρσενικό και θηλυκό.
3. Σωστά: *Η βόρεια είσοδος του σχολείου έκλεισε για τρεις περιόδους.*

### Παράδειγμα 2: Βάλε το επίθετο «διεθνής» στον σωστό τύπο: «Οι \_\_\_ οργανώσεις έστειλαν \_\_\_ βοήθεια και \_\_\_ μηνύματα.»

1. *Οι οργανώσεις*: θηλυκό πληθυντικού. Ίδιο με το αρσενικό: **διεθνείς**.
2. *Βοήθεια*: θηλυκό ενικού, αιτιατική (έστειλαν τι;). Αιτιατική ενικού: **διεθνή**.
3. *Τα μηνύματα*: ουδέτερο πληθυντικού: **διεθνή**.
4. *Οι διεθνείς οργανώσεις έστειλαν διεθνή βοήθεια και διεθνή μηνύματα.* Το ίδιο «-ή» βγαίνει από δύο διαφορετικούς δρόμους: αιτιατική ενικού και ουδέτερο πληθυντικού.

## Ερωτήσεις

1. Ποια φράση είναι σωστή;
   - η καινούρια μέθοδος
   - ο καινούριος μέθοδος
   - το καινούριο μέθοδος
   - η καινούριος μέθοδος
2. Συμπλήρωσε: «Η πόρτα ___ είναι κλειστή.» (η είσοδος)
   - της εισόδου
   - του εισόδου
   - της είσοδου
   - της εισόδους
3. Ποια είναι η γενική ενικού του «το συνεχές»;
   - του συνεχούς
   - του συνεχέ
   - του συνεχή
   - του συνεχείς
4. Ποια φράση είναι γραμμένη σωστά;
   - τα υγιή φρούτα
   - τα υγιείς φρούτα
   - οι υγιή άνθρωποι
   - τα υγιές φρούτα
5. Τι έχουν ιδιαίτερο τα επίθετα όπως «ακριβής», «σαφής», «διεθνής»;
   - Έχουν ίδιο τύπο στο αρσενικό και στο θηλυκό
   - Έχουν ίδιο τύπο στο θηλυκό και στο ουδέτερο
   - Δεν κλίνονται καθόλου, μένουν πάντα ίδια
   - Έχουν θηλυκό σε -εία, όπως η ευρεία
6. Μια γωνία μικρότερη από την ορθή λέγεται:
   - οξεία γωνία
   - οξιά γωνία
   - οξύ γωνία
   - οξύς γωνία
7. Συμπλήρωσε: «Ο δάσκαλος μας είπε μια ___ ιστορία.»
   - ενδιαφέρουσα
   - ενδιαφέρον
   - ενδιαφέροντα
   - ενδιαφέρων
8. Ποιο από αυτά τα ουσιαστικά σε -ος ΔΕΝ είναι θηλυκό;
   - ο λόγος
   - η περίοδος
   - η παράγραφος
   - η διάμετρος

## Ασκήσεις

1. Κλίνε το «η οδός» στον ενικό: ονομαστική, γενική, αιτιατική.
2. Συμπλήρωσε με το «ακριβής»: «Οι οδηγίες ήταν ___ και τα αποτελέσματα ___.»
3. Βάλε το επίθετο στον σωστό τύπο.
   α) η ___ λεωφόρος (ευρύς)
   β) η ___ ανάγκη (επείγων)
   γ) το σπίτι ___ ___ (ο ευγενής κύριος)
4. Διόρθωσε τα λάθη: «Ο πρώτος παράγραφος περιγράφει τις συνεχή αλλαγές της μέθοδου.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/language/learned-declension
