# Ασφαλής στο διαδίκτυο

> Τι κάνεις όταν κάτι σε ενοχλεί, και ποιον εμπιστεύεσαι online.

Πληροφορική, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/safe-internet

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις ποιους γνωρίζεις πραγματικά και ποιοι είναι άγνωστοι στο διαδίκτυο.
- Να ακολουθείς τα βήματα «σταμάτα, κράτα απόδειξη, μπλόκαρε, πες το» όταν κάτι σε ενοχλεί online.
- Να αναγνωρίζεις σημάδια κινδύνου, όπως ένα αίτημα για μυστικό ή ένα ψεύτικο δώρο.
- Να εξηγείς τι είναι ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός και πώς βοηθάς όταν τον βλέπεις.

## Μια πόλη με εκατομμύρια ανθρώπους

Το διαδίκτυο είναι σαν μια τεράστια πόλη. Έχει βιβλιοθήκες, παιδικές χαρές,
σχολεία, κινηματογράφους. Μπορείς να μάθεις, να παίξεις, να μιλήσεις με τους
φίλους σου, να δεις πώς ζουν παιδιά στην άλλη άκρη της Γης.

Όπως σε κάθε μεγάλη πόλη όμως, δεν είναι όλοι φίλοι και δεν είναι όλα όσα βλέπεις
αληθινά. Οι κανόνες που ξέρεις από τον δρόμο ισχύουν κι εδώ: δεν ακολουθείς
αγνώστους, δεν δέχεσαι δώρα χωρίς λόγο, και όταν κάτι δεν σου αρέσει, το λες σε
έναν μεγάλο.

Και δεν πιστεύεις ό,τι διαβάζεις. Ένα μήνυμα που λέει ότι **κέρδισες** κάτι σε
διαγωνισμό που δεν έπαιξες, ή που απειλεί ότι «θα σου συμβεί κάτι κακό αν δεν το
στείλεις σε δέκα φίλους» (τα λέμε **μηνύματα-αλυσίδες**), είναι ψέμα. Δεν το
πατάς, δεν το προωθείς, και αν σε ανησυχεί, το δείχνεις σε έναν μεγάλο.

## Ποιον εμπιστεύεσαι online

Στο διαδίκτυο δεν βλέπεις ποιος είναι απέναντι. Μια φωτογραφία, ένα όνομα, μια
ηλικία — όλα μπορεί να είναι ψεύτικα. Κάποιος που γράφει «είμαι 11 χρονών» μπορεί
να είναι ενήλικας.

| Τον ξέρεις από κοντά                        | Τον γνώρισες μόνο online                          |
| ------------------------------------------- | ------------------------------------------------- |
| συμμαθητές, ξαδέρφια, φίλοι από τη γειτονιά | παίκτες σε ένα παιχνίδι, ακόλουθοι, «φίλοι φίλων» |
| ξέρεις πώς είναι και πώς μιλάει             | ξέρεις μόνο ό,τι σου έχει πει ο ίδιος             |
| οι γονείς σου ξέρουν ποιος είναι            | οι γονείς σου δεν τον έχουν δει ποτέ              |

> **Κλειδί**
>
> Όποιον έχεις γνωρίσει **μόνο** στο διαδίκτυο, είναι **άγνωστος** — ακόμα κι αν
> μιλάτε εδώ και μήνες και είναι πολύ ευγενικός.
>
> Σε έναν άγνωστο online δεν στέλνεις φωτογραφίες σου, δεν λες πού μένεις και ποτέ
> δεν συναντιέσαι μαζί του από κοντά χωρίς να το ξέρουν οι γονείς σου.

Υπάρχουν κάποια **σημάδια κινδύνου**. Αν κάποιος online:

- σου ζητάει να κρατήσετε κάτι **μυστικό** από τους γονείς σου,
- σε **παινεύει** υπερβολικά («είσαι πολύ ώριμο παιδί για την ηλικία σου»),
- σου κάνει **δώρα** (π.χ. πόντους ή αντικείμενα σε ένα παιχνίδι) χωρίς λόγο,
- θέλει να συνεχίσετε τη συζήτηση **σε άλλη εφαρμογή**, πιο ιδιωτικά,
- σου ζητάει **φωτογραφίες** ή να ανοίξεις την **κάμερα**,
- θέλει να **συναντηθείτε**,

τότε σταματάς τη συζήτηση και το λες αμέσως σε έναν μεγάλο που εμπιστεύεσαι.

## Όταν κάτι σε ενοχλεί

Μπορεί να δεις κάτι που σε τρομάζει, να πάρεις ένα άσχημο μήνυμα, ή κάποιος να
σου γράφει πράγματα που σε κάνουν να νιώθεις άβολα. Τότε:

1. **Σταμάτα.** Μην απαντήσεις, μη θυμώσεις γραπτά. Κλείσε το βίντεο ή τη
   συνομιλία.
2. **Κράτα απόδειξη.** Πάρε ένα **στιγμιότυπο οθόνης** ή μην σβήσεις το μήνυμα.
   Θα βοηθήσει τον μεγάλο να καταλάβει τι έγινε.
3. **Μπλόκαρε και ανέφερε.** Σχεδόν κάθε εφαρμογή έχει κουμπί για να μπλοκάρεις
   κάποιον και να αναφέρεις ό,τι δεν είναι σωστό. Αν δεν ξέρεις πώς, ζήτα βοήθεια.
4. **Πες το σε έναν μεγάλο που εμπιστεύεσαι:** γονιό, κηδεμόνα, δάσκαλο ή δασκάλα.

> **Θυμήσου**
>
> Αν δεις κάτι άσχημο ή κάποιος σου φερθεί άσχημα online, **δεν φταις εσύ** και
> **δεν θα τιμωρηθείς** επειδή το είπες. Οι μεγάλοι θέλουν να ξέρουν, για να
> βοηθήσουν.
>
> Υπάρχουν και γραμμές βοήθειας για παιδιά: η **Γραμμή Βοήθειας του Ελληνικού
> Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου** (210 6007686) και η **Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά
> 1056**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εντάξει, ή σταμάτα και πες το;*

## Ηλεκτρονικός εκφοβισμός

Όταν κάποιος στέλνει **ξανά και ξανά** άσχημα μηνύματα σε ένα παιδί, το κοροϊδεύει
με σχόλια, ανεβάζει φωτογραφίες του για να γελάσουν οι άλλοι ή το αφήνει
επίτηδες έξω από μια ομάδα, αυτό λέγεται **ηλεκτρονικός εκφοβισμός**.

Πονάει όσο και ο εκφοβισμός στο προαύλιο — και μερικές φορές περισσότερο, γιατί
τα μηνύματα φτάνουν και στο σπίτι, και τα βλέπουν πολλοί.

> **Πρόσεχε**
>
> Και όσοι **βλέπουν** μετράνε. Ένα «μου αρέσει» ή μια προώθηση κάνει το κακό
> μεγαλύτερο. Αν δεις να κοροϊδεύουν κάποιον:
>
> - μη γελάσεις και μην το στείλεις παρακάτω,
> - πες στο παιδί που το παθαίνει ότι είσαι μαζί του,
> - πες το σε έναν μεγάλο.
>
> Και πριν στείλεις κάτι εσύ, ρώτα: «Θα το έλεγα αυτό από κοντά, κοιτώντας τον
> άλλον στα μάτια;»

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας παίκτης σε ένα διαδικτυακό παιχνίδι λέει ότι είναι 11 χρονών. Σου δίνει δωρεάν πόντους και σου προτείνει να μιλάτε σε άλλη εφαρμογή, «για να μη μας ενοχλούν οι γονείς». Τι κάνεις;

1. Ψάχνουμε τα **σημάδια κινδύνου**. Βρίσκουμε τρία: **δώρα** χωρίς λόγο, να πάτε σε
   **άλλη εφαρμογή**, και να μην το ξέρουν οι **γονείς**.
2. Δεν ξέρουμε αν είναι όντως 11 χρονών. Τον γνωρίσαμε μόνο online, άρα είναι
   **άγνωστος**, όσο καλός κι αν φαίνεται.
3. **Σταματάμε** τη συζήτηση, δεν πάμε στην άλλη εφαρμογή, κρατάμε ένα **στιγμιότυπο
   οθόνης** και τον **μπλοκάρουμε** στο παιχνίδι.
4. Το λέμε **αμέσως** σε έναν γονιό ή κηδεμόνα. Δεν πειράζει που πήραμε τους
   πόντους· αυτό που μετράει είναι ότι το είπαμε.

### Παράδειγμα 2: Στην ομαδική συνομιλία της τάξης, κάποιοι ανεβάζουν μια αστεία φωτογραφία ενός συμμαθητή και γράφουν κοροϊδευτικά σχόλια. Εσύ δεν έγραψες τίποτα. Τι μπορείς να κάνεις;

1. Πρώτα αναγνωρίζουμε τι γίνεται: ένα παιδί γίνεται στόχος, μπροστά σε όλη την τάξη.
   Είναι **ηλεκτρονικός εκφοβισμός**.
2. **Δεν** βάζουμε «μου αρέσει», **δεν** γελάμε, **δεν** προωθούμε τη φωτογραφία.
   Κάθε τέτοια αντίδραση δίνει στους άλλους την ιδέα ότι είναι αστείο.
3. Μπορούμε να στείλουμε ένα μήνυμα στο παιδί: «Δεν είναι ωραίο αυτό που κάνουν. Είμαι
   μαζί σου.» Κάποιος που νιώθει ότι δεν είναι μόνος αντέχει πολύ πιο εύκολα.
4. Κρατάμε **στιγμιότυπο οθόνης** και το λέμε σε έναν γονιό ή στον δάσκαλο ή τη
   δασκάλα. Αυτό **δεν** είναι «κάρφωμα»: είναι βοήθεια σε κάποιον που τη χρειάζεται.

## Ερωτήσεις

1. Μιλάς εδώ και τρεις μήνες με έναν παίκτη σε ένα διαδικτυακό παιχνίδι, αλλά δεν τον έχεις δει ποτέ από κοντά. Τι είναι για σένα;
   - Άγνωστος, όσο καλά κι αν μιλάτε
   - Φίλος, αφού μιλάτε τόσο καιρό
   - Συγγενής, αν έχει το ίδιο επώνυμο με σένα
   - Συμμαθητής, αν λέει ότι είναι στην ίδια ηλικία
2. Παίρνεις ένα μήνυμα που σε κάνει να νιώθεις άσχημα. Ποιο είναι το πρώτο που κάνεις;
   - Σταματάς και δεν απαντάς
   - Απαντάς αμέσως με κάτι ακόμα πιο άσχημο
   - Σβήνεις το μήνυμα και ξεχνάς ότι έγινε
   - Το προωθείς στους φίλους σου να δουν
3. Γιατί είναι χρήσιμο να κρατήσεις ένα στιγμιότυπο οθόνης από ένα άσχημο μήνυμα;
   - Για να δείξεις στον μεγάλο τι ακριβώς έγινε
   - Για να το ανεβάσεις και να το δουν όλοι
   - Για να το ξαναδιαβάζεις
   - Για να απαντήσεις αργότερα με την ησυχία σου
4. Σου έρχεται μήνυμα: «Συγχαρητήρια! Κέρδισες ένα tablet. Γράψε τη διεύθυνσή σου για να σου το στείλουμε.» Τι είναι πιθανότατα;
   - Απάτη που θέλει τα στοιχεία σου
   - Αληθινό δώρο, αφού το λέει το μήνυμα
   - Μήνυμα από το σχολείο σου
   - Ακίνδυνο, αρκεί να μη δώσεις και τηλέφωνο
5. Κάποιος που γνώρισες online σου γράφει: «Αυτό είναι το μυστικό μας, μην το πεις στους γονείς σου.» Τι δείχνει αυτό;
   - Είναι σημάδι κινδύνου — το λες αμέσως σε έναν μεγάλο
   - Ότι σε εμπιστεύεται πολύ
   - Τίποτα, όλοι έχουν μυστικά
   - Ότι οι γονείς σου θα θυμώσουν μαζί σου αν το μάθουν
6. Ποιο από αυτά είναι ηλεκτρονικός εκφοβισμός;
   - Στέλνουν ξανά και ξανά κοροϊδίες σε ένα παιδί
   - Ένας φίλος διαφωνεί ευγενικά μαζί σου για ένα βιβλίο
   - Ο δάσκαλος στέλνει την εργασία της εβδομάδας
   - Ένας συμμαθητής ξεχνάει να απαντήσει σε ένα μήνυμά σου
7. Βλέπεις στην ομαδική συνομιλία ότι κοροϊδεύουν έναν συμμαθητή. Ποια αντίδραση βοηθάει;
   - Στηρίζεις τον συμμαθητή και το λες σε έναν μεγάλο
   - Βάζεις «μου αρέσει» για να μη σε κοροϊδέψουν κι εσένα
   - Δεν κάνεις τίποτα, αφού δεν το έγραψες εσύ
   - Γράφεις κάτι άσχημο για αυτούς που κοροϊδεύουν
8. Είδες κατά λάθος ένα βίντεο που σε τρόμαξε. Φοβάσαι ότι θα σε μαλώσουν αν το πεις. Τι ισχύει;
   - Δεν φταις εσύ· το λες σε έναν μεγάλο για να σε βοηθήσει
   - Φταις εσύ, γι' αυτό καλύτερα να μην το πεις
   - Το ξαναβλέπεις για να σταματήσεις να φοβάσαι
   - Το στέλνεις σε έναν φίλο για να δει κι εκείνος

## Ασκήσεις

1. Γράψε δύο μεγάλους στους οποίους θα μπορούσες να πεις ότι κάτι σε ενόχλησε στο διαδίκτυο.
2. Γράψε δύο πράγματα που δεν κάνεις ποτέ με κάποιον που έχεις γνωρίσει μόνο στο διαδίκτυο.
3. Βρες τα τρία σημάδια κινδύνου στο μήνυμα: «Είσαι τόσο ώριμο παιδί για την ηλικία σου! Πάρε 500 πόντους δώρο. Ας μιλήσουμε σε άλλη εφαρμογή.»
4. Ένα μήνυμα γράφει: «Αν δεν το στείλεις σε 10 φίλους μέσα σε μία ώρα, θα σου συμβεί κάτι κακό.» Τι είδους μήνυμα είναι, και τι κάνεις με αυτό;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/safe-internet
