# Κωδικοί και προσωπικά δεδομένα

> Ένας καλός κωδικός, και τι δεν λες ποτέ σε αγνώστους.

Πληροφορική, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/passwords-privacy

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις ποια στοιχεία είναι προσωπικά δεδομένα και σε ποιον μπορείς να τα πεις.
- Να εξηγείς τι μπορεί να αποκαλύψει μια φωτογραφία ή μια ανάρτηση για σένα.
- Να φτιάχνεις έναν δυνατό κωδικό από πολλές τυχαίες λέξεις και να τον κρατάς μυστικό.
- Να αναγνωρίζεις ένα ψεύτικο μήνυμα που ζητάει τον κωδικό σου.

## Τι είναι τα προσωπικά δεδομένα

Κάποια πράγματα για σένα μπορεί να τα ξέρει όλος ο κόσμος: ότι σου αρέσει το
μπάσκετ, ότι το αγαπημένο σου χρώμα είναι το πράσινο, ότι έχεις γάτα.

Άλλα όμως λένε **ποιος ακριβώς είσαι** και **πού μπορεί να σε βρει κάποιος**.
Αυτά λέγονται **προσωπικά δεδομένα**:

- το ονοματεπώνυμό σου,
- η διεύθυνση του σπιτιού σου,
- το σχολείο σου και η τάξη σου,
- το τηλέφωνό σου,
- φωτογραφίες σου, ειδικά αν φαίνεται το σπίτι ή το σχολείο,
- **πού βρίσκεσαι αυτή τη στιγμή**,
- οι **κωδικοί** σου.

> **Κλειδί**
>
> **Προσωπικά δεδομένα** είναι ό,τι δείχνει **ποιος είσαι** ή **πού θα σε βρουν**.
>
> Στο διαδίκτυο τα κρατάς για σένα. Τα ξέρουν οι άνθρωποι που σε ξέρουν από κοντά —
> όχι όποιος σε ρωτήσει σε ένα παιχνίδι ή σε μια εφαρμογή.

## Τι λες, και σε ποιον

Δεν είναι όλα «μυστικά» με τον ίδιο τρόπο. Κάποια τα ξέρουν οι φίλοι σου, κάποια
μόνο οι γονείς σου, και κάποια δεν χρειάζεται να τα κρύψεις καθόλου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος μπορεί να το ξέρει;*

## Ό,τι ανεβαίνει, μένει

Μια φωτογραφία που στέλνεις ή ανεβάζεις δεν είναι πια μόνο δική σου. Κάποιος
μπορεί να τη **σώσει** ή να πάρει **στιγμιότυπο οθόνης** σε ένα δευτερόλεπτο. Αν
τη σβήσεις αργότερα, δεν ξέρεις αν έχει ήδη φυλαχτεί κάπου αλλού.

> **Πρόσεχε**
>
> Πριν στείλεις ή ανεβάσεις μια φωτογραφία, κοίτα και το **φόντο**: μια ταμπέλα με
> το όνομα του δρόμου, ο αριθμός στην πόρτα, το σήμα του σχολείου στη μπλούζα. Μικρά
> πράγματα, αλλά λένε πού θα σε βρουν.
>
> Και πριν ανεβάσεις φωτογραφία **άλλου**, ρώτα τον πρώτα. Έχει κι εκείνος προσωπικά
> δεδομένα.

## Ένας καλός κωδικός

Ο κωδικός είναι το κλειδί του λογαριασμού σου. Όποιος τον ξέρει, μπαίνει μέσα σαν
να είναι εσύ. Ένας καλός κωδικός είναι:

| Κακός κωδικός        | Γιατί                                                 | Καλός κωδικός                                           |
| -------------------- | ----------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- |
| `123456`, `password` | τους δοκιμάζουν πρώτους όσοι μαντεύουν                | **μακρύς**: τουλάχιστον 12 χαρακτήρες                   |
| `nikos2015`          | όνομα και έτος γέννησης: τα ξέρουν πολλοί             | **τυχαίος**: τίποτα που μπορεί να βρει κάποιος για σένα |
| ο ίδιος παντού       | αν τον μάθει κάποιος σε μία εφαρμογή, μπαίνει σε όλες | **διαφορετικός** σε κάθε λογαριασμό                     |

Ένας εύκολος τρόπος για μακρύ κωδικό που θυμάσαι: βάλε μαζί **τρεις ή τέσσερις
τυχαίες λέξεις** που δεν ταιριάζουν μεταξύ τους, και πρόσθεσε έναν αριθμό ή ένα
σύμβολο. Φτιάχνεις στο μυαλό σου μια αστεία εικόνα με αυτές, και δεν τις ξεχνάς.

> **Θυμήσου**
>
> Τον κωδικό σου τον ξέρεις **εσύ** και οι **γονείς ή κηδεμόνες** σου. Κανείς άλλος
> — ούτε ο καλύτερός σου φίλος.
>
> Αν χρησιμοποιήσεις έναν υπολογιστή του σχολείου ή κάποιου άλλου, στο τέλος πατάς
> πάντα **«Αποσύνδεση»**. Αλλιώς ο επόμενος που θα κάτσει εκεί μπαίνει κατευθείαν
> στον λογαριασμό σου.

## Κανείς σωστός δεν ζητάει τον κωδικό σου

Κάποιες φορές έρχεται μήνυμα που μοιάζει επίσημο: «Είμαστε η ομάδα του παιχνιδιού.
Ο λογαριασμός σου θα κλείσει σε μία ώρα. Στείλε μας τον κωδικό σου για να τον
σώσουμε.»

Αυτό είναι **πάντα απάτη**. Οι πραγματικές εταιρείες, το σχολείο, οι δάσκαλοι
**ποτέ** δεν ζητούν τον κωδικό σου σε μήνυμα. Η βιασύνη («σε μία ώρα!») είναι κι
αυτή κόλπο: θέλουν να απαντήσεις πριν σκεφτείς. Δεν απαντάς, δεν πατάς κανέναν
σύνδεσμο, και το δείχνεις σε έναν μεγάλο.

Αν νομίζεις ότι κάποιος έμαθε τον κωδικό σου, το λες αμέσως στους γονείς σου και
τον **αλλάζετε** μαζί.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Δανάη θέλει νέο κωδικό για την εφαρμογή του σχολείου. Πώς μπορεί να φτιάξει έναν δυνατό κωδικό που θα θυμάται;

1. Διαλέγει **τέσσερις τυχαίες λέξεις** που δεν έχουν σχέση μεταξύ τους ούτε με την
   ίδια: π.χ. καρπούζι, ποδήλατο, φεγγάρι, ομπρέλα. (Όχι το όνομα του σκύλου της ούτε
   την ομάδα που υποστηρίζει — αυτά τα ξέρουν πολλοί.)
2. Τις γράφει με λατινικούς χαρακτήρες και τις ενώνει με ένα σύμβολο:
   `karpouzi-podilato-feggari-omprela`.
3. Προσθέτει έναν αριθμό κάπου στη μέση: `karpouzi-podilato-7-feggari-omprela`. Είναι
   πάνω από 30 χαρακτήρες — πάρα πολύ δύσκολος να τον μαντέψει κανείς.
4. Για να τον θυμάται, φαντάζεται ένα **καρπούζι** που κάνει **ποδήλατο** κάτω από το
   **φεγγάρι** κρατώντας **ομπρέλα**. Τον λέει μόνο στους γονείς της.

   (Εσύ **μην** χρησιμοποιήσεις αυτόν τον κωδικό: είναι γραμμένος εδώ και τον ξέρουν
   όλοι όσοι διάβασαν την ενότητα.)

### Παράδειγμα 2: Ο Στέφανος θέλει να ανεβάσει μια φωτογραφία του, μπροστά στην πόρτα του σπιτιού του με τη σχολική του μπλούζα, και να γράψει: «Μόνος στο σπίτι ως τις 6!» Τι αποκαλύπτει;

1. Στην πόρτα φαίνεται ο **αριθμός** του σπιτιού, και ίσως η ταμπέλα του δρόμου:
   κάποιος μπορεί να βρει **πού μένει**.
2. Η **μπλούζα** έχει το σήμα του σχολείου: κάποιος μαθαίνει **πού είναι κάθε
   πρωί**.
3. Το «**μόνος ως τις 6**» λέει ότι **δεν υπάρχει μεγάλος στο σπίτι** και μέχρι πότε.
4. Τρία προσωπικά δεδομένα σε μία ανάρτηση. Αν θέλει να τη μοιραστεί, μπορεί να
   διαλέξει μια φωτογραφία χωρίς πόρτα και σήμα, να μη γράψει ότι είναι μόνος, και να
   τη στείλει μόνο σε φίλους που ξέρει από κοντά — αφού πρώτα ρωτήσει τους γονείς του.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από αυτά είναι προσωπικό δεδομένο που δεν λες σε άγνωστους online;
   - Η διεύθυνση του σπιτιού σου
   - Το αγαπημένο σου χρώμα
   - Το ψευδώνυμό σου στο παιχνίδι
   - Ότι σου αρέσουν τα ζώα
2. Ποιος από αυτούς τους κωδικούς είναι ο πιο δυνατός;
   - portokali-tsoulithra-9-kaktos
   - 123456
   - eleni-papadopoulou-2014
   - Ab1!
3. Ποιος εκτός από εσένα μπορεί να ξέρει τον κωδικό σου;
   - Οι γονείς ή οι κηδεμόνες σου
   - Ο καλύτερός σου φίλος
   - Όλη η τάξη, για να μπαίνουν στις κοινές εργασίες
   - Όποιος σου τον ζητήσει ευγενικά
4. Παίρνεις μήνυμα: «Είμαστε η ομάδα του παιχνιδιού. Στείλε μας τον κωδικό σου, αλλιώς ο λογαριασμός σου κλείνει σε μία ώρα.» Τι είναι αυτό;
   - Απάτη — καμία πραγματική εταιρεία δεν ζητάει τον κωδικό σου έτσι
   - Επίσημο μήνυμα, αφού γράφει ότι είναι η ομάδα του παιχνιδιού
   - Επείγον, γι' αυτό πρέπει να απαντήσεις γρήγορα
   - Ακίνδυνο, αν στείλεις μόνο τον μισό κωδικό
5. Γιατί δεν βάζουμε τον ίδιο κωδικό σε όλες τις εφαρμογές;
   - Αν τον μάθει κάποιος σε μία, μπορεί να μπει σε όλες
   - Γιατί οι εφαρμογές δεν επιτρέπουν ίδιους κωδικούς
   - Γιατί ένας κωδικός χαλάει αν τον χρησιμοποιείς πολύ
   - Δεν υπάρχει λόγος· ένας κωδικός παντού είναι πιο ασφαλής
6. Τι μπορεί να αποκαλύψει μια φωτογραφία σου με τη μπλούζα του σχολείου σου;
   - Σε ποιο σχολείο πηγαίνεις, άρα πού είσαι κάθε πρωί
   - Τίποτα, αφού δεν γράφεις το όνομά σου
   - Μόνο το χρώμα που σου αρέσει
   - Τον κωδικό σου
7. Ανέβασες μια φωτογραφία και μετά από μία ώρα τη σβήνεις. Έχει χαθεί σίγουρα;
   - Όχι σίγουρα — μπορεί κάποιος να την έχει σώσει
   - Ναι, το σβήσιμο τη διαγράφει από παντού
   - Ναι, αν δεν την είδε κανένας γνωστός σου
   - Όχι, μένει για πάντα στον κάδο ανακύκλωσης του υπολογιστή σου
8. Μπήκες στον λογαριασμό σου από έναν υπολογιστή της σχολικής βιβλιοθήκης. Τι κάνεις όταν τελειώσεις;
   - Πατάς «Αποσύνδεση»
   - Κλείνεις απλώς την οθόνη
   - Γράφεις τον κωδικό σου σε ένα χαρτάκι δίπλα, για την επόμενη φορά
   - Τίποτα, ο υπολογιστής ξέρει ότι έφυγες

## Ασκήσεις

1. Χώρισε σε «το λες άνετα» και «το κρατάς για σένα»: αγαπημένο φαγητό, διεύθυνση, κωδικός, αγαπημένη ομάδα.
2. Ποιο ψευδώνυμο για ένα παιχνίδι προστατεύει περισσότερο: «Γιώργος_Παπαδόπουλος», «ΘρυλικόςΔράκος» ή «Γιώργος_Βόλος_2014»;
3. Φτιάξε έναν δυνατό κωδικό από τρεις τυχαίες λέξεις (με λατινικούς χαρακτήρες) και έναν αριθμό. Μη γράψεις κωδικό που χρησιμοποιείς!
4. Βρες τρία πράγματα που αποκαλύπτει η ανάρτηση: «Επιτέλους διακοπές! Φεύγουμε αύριο για δύο εβδομάδες από το σπίτι μας στην οδό Ανεμώνης 12.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/passwords-privacy
