# Επανάληψη

> «Κάν' το 4 φορές» αντί να το γράψεις τέσσερις φορές.

Πληροφορική, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/loops

## Τι θα μάθεις

- Να εντοπίζεις το κομμάτι που επαναλαμβάνεται μέσα σε ένα μεγάλο πρόγραμμα.
- Να γράφεις μια επανάληψη της μορφής «επανάλαβε 4 φορές: …» αντί για πολλές ίδιες εντολές.
- Να υπολογίζεις πόσες εντολές εκτελούνται συνολικά σε μια επανάληψη.
- Να ξεχωρίζεις τις εντολές που είναι μέσα στην επανάληψη από αυτές που ακολουθούν μετά.

## Όταν γράφεις το ίδιο ξανά και ξανά

Το ρομπότ πρέπει να ανέβει μια σκάλα. Κάθε σκαλί είναι ένα τετράγωνο δεξιά και
ένα πάνω. Γράψε όλο το πρόγραμμα και μέτρησε πόσες εντολές χρειάστηκες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανέβα τη σκάλα*

Το πρόγραμμα που φτάνει είναι αυτό:

Δεξιά, Πάνω, Δεξιά, Πάνω, Δεξιά, Πάνω, Δεξιά, Πάνω

Οκτώ εντολές. Αλλά κοίτα τες ξανά: είναι το **ίδιο ζευγάρι**, «Δεξιά, Πάνω»,
γραμμένο **τέσσερις φορές**. Αν η σκάλα είχε 50 σκαλιά, θα έπρεπε να γράψεις 100
εντολές — και κάπου στη μέση σίγουρα θα έχανες το μέτρημα.

## Η εντολή «επανάλαβε»

Οι γλώσσες προγραμματισμού έχουν μια εντολή ειδικά γι' αυτό: την **επανάληψη**.
Αντί να γράψεις το ζευγάρι τέσσερις φορές, το γράφεις **μία** φορά και λες πόσες
φορές να γίνει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η σκάλα με επανάληψη*

Οι εντολές που είναι γραμμένες **πιο μέσα**, κάτω από το «επανάλαβε», είναι το
κομμάτι που επαναλαμβάνεται (οι γραμμές 2 και 3). Ο υπολογιστής εκτελεί «Δεξιά,
Πάνω», μετά ξανά «Δεξιά, Πάνω», και έτσι τέσσερις φορές. Το ρομπότ κάνει
**ακριβώς τις ίδιες** οκτώ κινήσεις με πριν.

> **Κλειδί**
>
> Μια **επανάληψη** λέει στον υπολογιστή δύο πράγματα:
>
> 1. **ποιες εντολές** να επαναλάβει, και
> 2. **πόσες φορές**.
>
> Το πρόγραμμα γίνεται πιο σύντομο, πιο εύκολο να το διαβάσεις και πιο εύκολο να το
> αλλάξεις: για σκάλα με 50 σκαλιά αλλάζεις μόνο το 4 σε 50.

Στο Scratch και σε άλλα προγράμματα με τουβλάκια, η επανάληψη είναι ένα τουβλάκι
σαν **στόμα**: βάζεις μέσα του τα τουβλάκια που θέλεις να επαναληφθούν και γράφεις
στο κουτάκι πόσες φορές.

## Πόσες εντολές εκτελούνται;

Η επανάληψη είναι **γραμμένη** σύντομα, αλλά ο υπολογιστής εξακολουθεί να
**εκτελεί** όλες τις κινήσεις. Για να βρεις πόσες, πολλαπλασιάζεις:

| Επανάληψη                             | Εντολές μέσα | Φορές | Εκτελούνται συνολικά |
| ------------------------------------- | ------------ | ----- | -------------------- |
| επανάλαβε 4 φορές: Δεξιά, Πάνω        | 2            | 4     | 8                    |
| επανάλαβε 6 φορές: Κάτω               | 1            | 6     | 6                    |
| επανάλαβε 3 φορές: Δεξιά, Δεξιά, Κάτω | 3            | 3     | 9                    |

## Μέσα ή μετά την επανάληψη;

Μια εντολή που γράφεται **μετά** την επανάληψη, στην αρχή της γραμμής και όχι πιο
μέσα, **δεν** επαναλαμβάνεται. Εκτελείται **μία** φορά, όταν τελειώσει όλη η
επανάληψη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρία βήματα δεξιά και ένα πάνω*

Εδώ το ρομπότ κάνει Δεξιά, Δεξιά, Δεξιά, και **μετά** μία φορά Πάνω. Αν το «Πάνω»
ήταν γραμμένο πιο μέσα, μαζί με το «Δεξιά», θα γινόταν τρεις φορές και το ρομπότ
θα ανέβαινε σκάλα.

> **Πρόσεχε**
>
> Τα πιο συνηθισμένα λάθη με την επανάληψη:
>
> - **Λάθος αριθμός φορών.** Μία φορά λιγότερη, και το ρομπότ σταματάει πριν από τον
>   στόχο· μία παραπάνω, και τον προσπερνάει.
> - **Εντολή στο λάθος μέρος.** Μια εντολή που έπρεπε να γίνει μία φορά μπήκε μέσα
>   στην επανάληψη, ή το αντίθετο.

Δοκίμασε τώρα να βρεις ένα τέτοιο λάθος. Για να κατέβει το ρομπότ την πλαγιά,
κάποιος έγραψε το κομμάτι «Κάτω, Κάτω, Δεξιά» ξανά και ξανά — όσες φορές νόμιζε
ότι χρειάζεται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσες φορές χρειάζεται;*

> **Θυμήσου**
>
> Το πρόγραμμα είχε το σωστό κομμάτι, αλλά μόνο **2 φορές**. Χρειάζονται **3**:
> «επανάλαβε 3 φορές: Κάτω, Κάτω, Δεξιά». Με την επανάληψη, η διόρθωση θα ήταν να
> αλλάξεις ένα μόνο νούμερο.

## Επαναλήψεις γύρω σου

Επαναλήψεις υπάρχουν παντού, όχι μόνο στους υπολογιστές:

- Στη γυμναστική: «Τρέξε **5 γύρους** γύρω από το γήπεδο.»
- Σε ένα τραγούδι: το ρεφρέν επαναλαμβάνεται μετά από κάθε κουπλέ.
- Στη συνταγή: «Χτύπα **3 αυγά** ένα ένα» — πάρε αυγό, σπάσ' το, χτύπα το, τρεις
  φορές.

Και σε καμία από αυτές κανείς δεν γράφει την ίδια οδηγία πέντε φορές στη σειρά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε με επανάληψη το πρόγραμμα: Δεξιά, Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Δεξιά, Κάτω.

1. Ψάχνουμε το κομμάτι που **ξαναρχίζει**. Μετά το πρώτο «Κάτω» ξαναβρίσκουμε
   «Δεξιά, Δεξιά», δηλαδή την αρχή. Άρα το κομμάτι είναι: **Δεξιά, Δεξιά, Κάτω**.
2. Μετράμε πόσες φορές εμφανίζεται: 9 εντολές ÷ 3 εντολές το κομμάτι = **3 φορές**.
   Δεν περισσεύει καμία εντολή στο τέλος.
3. Γράφουμε:

   επανάλαβε 3 φορές: Δεξιά, Δεξιά, Κάτω
4. Ελέγχουμε: 3 εντολές × 3 φορές = 9 εντολές, όσες και πριν, με την ίδια σειρά. Το
   πρόγραμμα κάνει ακριβώς το ίδιο — αλλά γράφεται σε μία γραμμή αντί για εννιά
   εντολές.

### Παράδειγμα 2: Ένα ρομπότ δαπέδου εκτελεί «επανάλαβε 4 φορές: Μπροστά, Στρίψε δεξιά». Τι σχήμα κάνει, και πού καταλήγει;

1. **1η φορά:** προχωράει ένα τετράγωνο και στρίβει δεξιά.
2. **2η και 3η φορά:** κάθε φορά προχωράει ένα τετράγωνο στη νέα κατεύθυνση και
   ξαναστρίβει δεξιά. Έχει κάνει τρεις πλευρές ενός τετραγώνου.
3. **4η φορά:** η τέταρτη πλευρά το φέρνει πίσω στο τετράγωνο από όπου ξεκίνησε.
   Μετά την τελευταία στροφή, κοιτάζει ξανά προς τα εκεί που κοίταζε στην αρχή.
4. Κάνει **έναν γύρο σε σχήμα τετραγώνου** και καταλήγει **εκεί που ξεκίνησε**. Με
   «επανάλαβε 4 φορές: Μπροστά, Μπροστά, Στρίψε δεξιά» θα έκανε ένα μεγαλύτερο
   τετράγωνο — άλλαξε μόνο το κομμάτι μέσα στην επανάληψη.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί χρησιμοποιούμε την εντολή «επανάλαβε» αντί να γράφουμε τις ίδιες εντολές πολλές φορές;
   - Το πρόγραμμα γράφεται πιο σύντομα και πιο καθαρά
   - Το ρομπότ κινείται πιο γρήγορα
   - Το ρομπότ κάνει λιγότερες κινήσεις
   - Μόνο έτσι μπορεί το ρομπότ να περάσει δίπλα από τοίχους
2. Πόσες κινήσεις κάνει συνολικά το ρομπότ με το πρόγραμμα «επανάλαβε 3 φορές: Δεξιά, Πάνω»;
   - 6
   - 3
   - 2
   - 5
3. Το «επανάλαβε 4 φορές: Δεξιά, Πάνω» ανεβαίνει σκάλα 4 σκαλιών. Τι αλλάζεις για σκάλα 10 σκαλιών;
   - Μόνο το 4 σε 10
   - Προσθέτεις 6 φορές ακόμα «Δεξιά, Πάνω» μέσα στην επανάληψη
   - Γράφεις ένα νέο πρόγραμμα με 20 εντολές
   - Αλλάζεις το «Δεξιά» σε «Πάνω»
4. Ποια από αυτές τις οδηγίες είναι επανάληψη;
   - «Κάνε 5 γύρους γύρω από το γήπεδο.»
   - «Κλείσε την πόρτα όταν φύγεις.»
   - «Φόρεσε πρώτα τις κάλτσες και μετά τα παπούτσια.»
   - «Ανάβεις το φως αν είναι σκοτάδι.»
5. Σε άδειο πλέγμα, το ρομπότ εκτελεί «επανάλαβε 4 φορές: Δεξιά» και μετά, έξω από την επανάληψη, «Πάνω». Πού καταλήγει;
   - 4 τετράγωνα δεξιά και 1 πάνω
   - 4 τετράγωνα δεξιά και 4 πάνω
   - 1 τετράγωνο δεξιά και 1 πάνω
   - 5 τετράγωνα δεξιά
6. Ποια δύο πράγματα πρέπει να λέει κάθε εντολή «επανάλαβε»;
   - Ποιες εντολές θα επαναληφθούν και πόσες φορές
   - Πού είναι το αστέρι και πού οι τοίχοι
   - Πόσο γρήγορα και πόσο μακριά θα πάει το ρομπότ
   - Ποια είναι η πρώτη και ποια η τελευταία εντολή του προγράμματος
7. Ποιο από αυτά τα προγράμματα ΔΕΝ μπορεί να γραφτεί ως μία απλή επανάληψη;
   - Δεξιά, Πάνω, Πάνω, Αριστερά, Κάτω
   - Κάτω, Κάτω, Κάτω, Κάτω
   - Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Κάτω
   - Πάνω, Πάνω, Δεξιά, Πάνω, Πάνω, Δεξιά
8. Ποιο κομμάτι επαναλαμβάνεται στο πρόγραμμα: Πάνω, Δεξιά, Δεξιά, Πάνω, Δεξιά, Δεξιά, Πάνω, Δεξιά, Δεξιά;
   - Πάνω, Δεξιά, Δεξιά — 3 φορές
   - Δεξιά, Δεξιά — 3 φορές
   - Πάνω, Δεξιά — 3 φορές
   - Πάνω, Δεξιά, Δεξιά — 9 φορές

## Ασκήσεις

1. Γράψε με επανάληψη το πρόγραμμα: Αριστερά, Αριστερά, Αριστερά, Αριστερά, Αριστερά, Αριστερά, Αριστερά.
2. Σε άδειο πλέγμα, το ρομπότ εκτελεί «επανάλαβε 3 φορές: Δεξιά, Δεξιά, Πάνω». Πού καταλήγει σε σχέση με την αρχή;
3. Γράψε με μία επανάληψη και μία εντολή μετά από αυτήν: Κάτω, Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Κάτω, Δεξιά, Κάτω.
4. Ένα ρομπότ πρέπει να ανέβει σκάλα 20 σκαλιών (κάθε σκαλί: Δεξιά, Πάνω). Πόσες εντολές θα έγραφες χωρίς επανάληψη, και ποια επανάληψη τις αντικαθιστά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/informatics/loops
