# Η Μακεδονική δυναστεία

> Ο Βασίλειος Β΄ και τα χρόνια που το Βυζάντιο ήταν στην κορυφή.

Ιστορία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/macedonian-dynasty

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι μια δυναστεία και πότε κυβέρνησε η Μακεδονική (867–1056).
- Να αναφέρεις τα έργα των σημαντικότερων αυτοκρατόρων της, στους νόμους, στα γράμματα και στον πόλεμο.
- Να περιγράφεις πώς ο Βασίλειος Β΄ επέκτεινε την αυτοκρατορία και πώς οι Ρως έγιναν χριστιανοί.
- Να εξηγείς γιατί η εποχή αυτή θεωρείται η κορυφή του Βυζαντίου.

## Από τον στάβλο στον θρόνο

**Δυναστεία** λέμε μια οικογένεια από την οποία βγαίνουν ο ένας μετά τον
άλλον οι άρχοντες ενός κράτους: παππούς, γιος, εγγονός.

Η πιο λαμπρή δυναστεία του Βυζαντίου ξεκίνησε από έναν άνθρωπο χωρίς
καμία καταγωγή. Ο **Βασίλειος** ήταν γιος φτωχών αγροτών από το θέμα
**Μακεδονίας** (που τότε βρισκόταν στη Θράκη). Όπως λένε οι χρονογράφοι,
ήρθε στην Κωνσταντινούπολη με ένα ραβδί και ένα σακίδιο, έπιασε δουλειά σε
στάβλους, και χάρη στη δύναμή του και στην ικανότητά του με τα άλογα έφτασε στο παλάτι. Εκεί έγινε
φίλος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ — και στο τέλος πήρε ο ίδιος τον θρόνο, το
**867**, με βία.

Από το όνομα της πατρίδας του, η οικογένειά του ονομάστηκε **Μακεδονική
δυναστεία**. Κυβέρνησε σχεδόν δύο αιώνες, ως το **1056**.

## Νόμοι και βιβλία

Μετά τους δύσκολους αιώνες των Αράβων και της εικονομαχίας, το κράτος
μπορούσε ξανά να ασχοληθεί με τα γράμματα.

- Ο γιος του Βασιλείου, ο **Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός** (886–912), έβγαλε τα
  **Βασιλικά**, μια μεγάλη συλλογή νόμων σε εξήντα βιβλία. Ήταν οι νόμοι του
  Ιουστινιανού, ξαναγραμμένοι στα **ελληνικά** και ενημερωμένοι.
- Ο γιος του Λέοντα, ο **Κωνσταντίνος Ζ΄ ο Πορφυρογέννητος**, αγαπούσε τη
  μελέτη. Έγραψε ή ανέθεσε σε λογίους βιβλία για τις τελετές του παλατιού
  και για τους γειτονικούς λαούς, ώστε να ξέρει ο γιος του πώς να κυβερνήσει.
  Το «Πορφυρογέννητος» σημαίνει ότι γεννήθηκε στην **Πορφύρα**, την αίθουσα
  του παλατιού όπου γεννιούνταν τα παιδιά του αυτοκράτορα.

Στην Κωνσταντινούπολη λειτουργούσαν σχολές όπου δίδασκαν σπουδαίοι λόγιοι,
και οι παλιοί αρχαίοι συγγραφείς αντιγράφονταν ξανά. Πολλά αρχαία κείμενα
που διαβάζουμε σήμερα σώθηκαν χάρη σε αντίγραφα αυτής της εποχής.

## Νίκες στην Ανατολή

Τον 10ο αιώνα ο βυζαντινός στρατός πέρασε στην επίθεση.

Η **Κρήτη** ήταν από τον 9ο αιώνα στα χέρια Αράβων, που έκαναν από εκεί
επιδρομές σε όλο το Αιγαίο. Το **961** ο στρατηγός **Νικηφόρος Φωκάς** την
πήρε πίσω, μετά από μακρά πολιορκία του Χάνδακα, του σημερινού Ηρακλείου.
Αργότερα έγινε ο ίδιος αυτοκράτορας και ανέκτησε την **Κύπρο** (965) και
την **Αντιόχεια** της Συρίας (969).

> **Πρόσεχε**
>
> Ο Νικηφόρος Φωκάς **δεν** ήταν μέλος της Μακεδονικής δυναστείας.
>
> Ήταν στρατηγός που κυβέρνησε για λίγα χρόνια, όσο ο νόμιμος διάδοχος, ο
> μικρός Βασίλειος Β΄, ήταν παιδί. Η δυναστεία δεν διακόπηκε: ο Βασίλειος
> κράτησε τον τίτλο και αργότερα πήρε την εξουσία.

## Ο Βασίλειος Β΄

Ο **Βασίλειος Β΄** (976–1025), τρισέγγονος του ιδρυτή, κυβέρνησε σχεδόν
πενήντα χρόνια — περισσότερο από κάθε άλλον βυζαντινό αυτοκράτορα. Ήταν
λιτός, αυστηρός, δεν παντρεύτηκε ποτέ και πέρασε τη ζωή του στις
εκστρατείες.

*Ο Βασίλειος Β΄ σε ένα ψαλτήρι που φτιάχτηκε για τον ίδιο. Δεν φορά τα επίσημα ρούχα του παλατιού αλλά πανοπλία, και κρατά λόγχη. Από πάνω ο Χριστός, και δύο άγγελοι του δίνουν το στέμμα. Κάτω, ηττημένοι αντίπαλοι σκύβουν μπροστά του.*

**Οι Ρως γίνονται χριστιανοί.** Στην αρχή της βασιλείας του, στρατηγοί
επαναστάτησαν εναντίον του. Ζήτησε βοήθεια από τον **Βλαδίμηρο**, ηγεμόνα
των **Ρως** του Κιέβου. Ο Βλαδίμηρος έστειλε έξι χιλιάδες πολεμιστές και σε
αντάλλαγμα παντρεύτηκε την αδελφή του αυτοκράτορα, την **Άννα**. Γύρω στο
**988** βαπτίστηκε χριστιανός, και μαζί του σιγά σιγά ο λαός του. Από εκεί
ξεκινά η ορθόδοξη παράδοση της Ουκρανίας και της Ρωσίας — γραμμένη με το
κυριλλικό αλφάβητο των μαθητών του Κυρίλλου και του Μεθοδίου.

**Ο πόλεμος με τη Βουλγαρία.** Ο μεγαλύτερος αντίπαλος του Βασιλείου ήταν ο
τσάρος **Σαμουήλ** της Βουλγαρίας. Ο πόλεμος κράτησε πάνω από τριάντα χρόνια.
Το **1014** ο Βασίλειος νίκησε στη μάχη του **Κλειδίου**, σε ένα στενό
πέρασμα στα βουνά. Σύμφωνα με τους χρονογράφους, φέρθηκε πολύ σκληρά στους
αιχμαλώτους. Γι' αυτό αργότερα του δόθηκε το προσωνύμιο **«Βουλγαροκτόνος»**.
Το **1018** η Βουλγαρία έγινε κομμάτι της αυτοκρατορίας. Ο Βασίλειος
άφησε στους Βουλγάρους τη δική τους εκκλησία, με έδρα την Αχρίδα, και τους
επέτρεψε να πληρώνουν φόρους όπως και πριν.

Μετά τη νίκη ανέβηκε στην **Αθήνα** και ευχαρίστησε τον Θεό στον
**Παρθενώνα**, που ήταν τότε εκκλησία της Παναγίας.

Ο Βασίλειος προστάτευσε επίσης τους μικρούς αγρότες από τους **δυνατούς**,
τους πλούσιους γαιοκτήμονες που αγόραζαν τα χωράφια τους. Οι αγρότες ήταν
και στρατιώτες των θεμάτων, και χωρίς αυτούς το κράτος θα αδυνάτιζε.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Μακεδονική δυναστεία*

## Στην κορυφή

Όταν πέθανε ο Βασίλειος Β΄, το **1025**, η αυτοκρατορία απλωνόταν από τη
νότια Ιταλία ως την Αρμενία και από τον Δούναβη ως τη Συρία. Τα ταμεία ήταν
γεμάτα, ο στρατός νικηφόρος, και οι γείτονες έστελναν πρεσβείες στην
Κωνσταντινούπολη. Ήταν το πιο ισχυρό κράτος της Ευρώπης και της Μέσης
Ανατολής.

Οι διάδοχοί του όμως δεν ήταν τόσο ικανοί. Μέσα σε λίγες δεκαετίες ο στρατός
αδυνάτισε και νέοι εχθροί εμφανίστηκαν στα σύνορα.

> **Κλειδί**
>
> Η Μακεδονική δυναστεία (867–1056) ήταν η **χρυσή εποχή** του Βυζαντίου:
>
> 1. **Νόμοι και γράμματα** — τα Βασιλικά, τα βιβλία του Πορφυρογέννητου, τα
>    αντίγραφα των αρχαίων.
> 2. **Νίκες** — Κρήτη, Κύπρος, Αντιόχεια, Βουλγαρία.
> 3. **Επιρροή** — οι Ρως γίνονται χριστιανοί και παίρνουν τον πολιτισμό του
>    Βυζαντίου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος το έκανε;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Βασίλειος Β΄ προστάτευε τους μικρούς αγρότες;

1. Στα θέματα, οι αγρότες είχαν χωράφια και σε αντάλλαγμα υπηρετούσαν ως
   στρατιώτες.
2. Οι «δυνατοί», πλούσιοι γαιοκτήμονες, αγόραζαν τα χωράφια τους, συχνά σε
   δύσκολες χρονιές που οι αγρότες πεινούσαν.
3. Ένας αγρότης χωρίς χωράφι δεν μπορούσε να πληρώσει φόρους ούτε να
   εξοπλιστεί για τον στρατό.
4. Προστατεύοντας τους αγρότες, ο Βασίλειος προστάτευε τα **ταμεία** και τον
   **στρατό** του κράτους.

### Παράδειγμα 2: Πόσα χρόνια κυβέρνησε η Μακεδονική δυναστεία;

1. Αρχή: 867, με τον Βασίλειο Α΄.
2. Τέλος: 1056, με τον θάνατο της Θεοδώρας.
3. Αφαιρούμε: 1056 − 867 = 189.
4. Σχεδόν **190 χρόνια** — περίπου έξι γενιές ανθρώπων.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι μια δυναστεία;
   - Μια οικογένεια που κυβερνά γενιά με γενιά
   - Ένας μεγάλος στρατός
   - Μια συλλογή νόμων
   - Μια περιοχή της αυτοκρατορίας
2. Από πού πήρε το όνομά της η Μακεδονική δυναστεία;
   - Από το θέμα Μακεδονίας, την πατρίδα του ιδρυτή της
   - Από τον Μέγα Αλέξανδρο, που ήταν πρόγονός της
   - Από τη Θεσσαλονίκη, όπου ήταν η πρωτεύουσα
   - Από τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο
3. Τι ήταν τα Βασιλικά του Λέοντα ΣΤ΄;
   - Οι νόμοι του Ιουστινιανού ξαναγραμμένοι στα ελληνικά
   - Τα ανάκτορα του αυτοκράτορα
   - Ένα νέο αλφάβητο
   - Οι πρώτοι νόμοι του Βυζαντίου, χωρίς καμία σχέση με τους παλιούς
4. Τι σημαίνει το προσωνύμιο «Πορφυρογέννητος»;
   - Ότι γεννήθηκε σε μια αίθουσα του παλατιού
   - Ότι γεννήθηκε σε ένα νησί που λεγόταν Πορφύρα
   - Ότι φορούσε μόνο κόκκινα ρούχα
   - Ότι νίκησε σε μια μάχη στην Πορφύρα
5. Γιατί ήταν σημαντική η ανάκτηση της Κρήτης το 961;
   - Από εκεί οι Άραβες έκαναν επιδρομές σε όλο το Αιγαίο
   - Ήταν η τελευταία περιοχή που είχε μείνει στους Πέρσες
   - Εκεί βρισκόταν ο Τίμιος Σταυρός
   - Εκεί γεννήθηκε ο Βασίλειος Β΄
6. Πώς έγιναν χριστιανοί οι Ρως του Κιέβου;
   - Βαπτίστηκε ο ηγεμόνας τους, ο Βλαδίμηρος
   - Τους κατέκτησε ο Βασίλειος Β΄ με πόλεμο
   - Τους βάπτισαν ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος
   - Με το Διάταγμα των Μεδιολάνων
7. Ποιους προστάτευσε ο Βασίλειος Β΄ από τους «δυνατούς»;
   - Τους μικρούς αγρότες
   - Τους Άραβες εμπόρους
   - Τους μοναχούς της εικονομαχίας
   - Τους μεγάλους γαιοκτήμονες
8. Ποια φράση περιγράφει σωστά το Βυζάντιο το 1025, όταν πέθανε ο Βασίλειος Β΄;
   - Ήταν το πιο ισχυρό κράτος της περιοχής
   - Είχε χάσει την Κωνσταντινούπολη
   - Ήταν ένα μικρό κράτος γύρω από την πρωτεύουσα
   - Τα ταμεία του ήταν άδεια από τους πολέμους

## Ασκήσεις

1. Ποιος ίδρυσε τη Μακεδονική δυναστεία και ποια χρονιά;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 961. Ποιο μεγάλο νησί πήρε τότε ο Νικηφόρος Φωκάς από τους Άραβες;
   *Γραμμή του χρόνου της Μακεδονικής δυναστείας από το 961 ως το 1025· το πρώτο γεγονός είναι κενό.*
3. Γιατί λέμε τα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας «χρυσή εποχή» του Βυζαντίου;
4. «Δεν στόλιζε τον λαιμό και το κεφάλι του με περιδέραια και διαδήματα, ούτε ξεχώριζε με πορφυρούς μανδύες. […] Γέμισε τα βασιλικά ταμεία με διακόσιες χιλιάδες τάλαντα.» — Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία, 11ος αι. Ο Ψελλός ήταν μικρό παιδί όταν πέθανε ο Βασίλειος Β΄. Τι μας λέει η πηγή για τον αυτοκράτορα, και πόσο εμπιστευόμαστε τον αριθμό;
5. Ο Βασίλειος Β΄ ονομάστηκε «Βουλγαροκτόνος». Πώς θα τον περιέγραφες εσύ: κυρίως ως μεγάλο νικητή ή ως σκληρό κατακτητή; Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/macedonian-dynasty
