# Κύριλλος και Μεθόδιος

> Δύο αδέλφια από τη Θεσσαλονίκη δίνουν αλφάβητο στους Σλάβους.

Ιστορία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/cyril-methodius

## Τι θα μάθεις

- Να αναφέρεις ποιοι ήταν ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος και από πού κατάγονταν.
- Να περιγράφεις την αποστολή τους στη Μεγάλη Μοραβία (863) και τις δυσκολίες που συνάντησαν.
- Να εξηγείς πώς γεννήθηκε το κυριλλικό αλφάβητο και ποιοι λαοί το χρησιμοποιούν σήμερα.
- Να εξηγείς τι κέρδισαν οι Σλάβοι και το Βυζάντιο από το έργο των δύο αδελφών.

## Οι Σλάβοι, οι νέοι γείτονες

Από τον 6ο και τον 7ο αιώνα πολλά **σλαβικά φύλα** πέρασαν τον Δούναβη και
εγκαταστάθηκαν στη Βαλκανική. Άλλοι Σλάβοι ζούσαν πιο βόρεια, στην κεντρική
Ευρώπη και στις μεγάλες πεδιάδες της σημερινής Ουκρανίας και Ρωσίας.

Οι Σλάβοι μιλούσαν τη δική τους γλώσσα, αλλά **δεν είχαν γραφή**. Δεν
μπορούσαν να γράψουν ούτε νόμους ούτε ιστορίες ούτε προσευχές. Όσοι από
αυτούς έγιναν χριστιανοί άκουγαν τη λειτουργία σε μια γλώσσα που δεν
καταλάβαιναν: στα ελληνικά ή στα λατινικά.

## Δύο αδέλφια από τη Θεσσαλονίκη

Στη **Θεσσαλονίκη**, στις αρχές του 9ου αιώνα, γεννήθηκαν δύο αδέλφια από
οικογένεια αξιωματούχου:

- ο **Μεθόδιος**, ο μεγαλύτερος, που υπηρέτησε ως διοικητής μιας περιοχής
  με σλαβικό πληθυσμό και έγινε αργότερα μοναχός·
- ο **Κωνσταντίνος**, ο μικρότερος, που σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη,
  δίδαξε φιλοσοφία και ονομάστηκε **«ο Φιλόσοφος»**. Λίγο πριν πεθάνει έγινε
  μοναχός με το όνομα **Κύριλλος**, και έτσι τον ξέρουμε σήμερα.

Γύρω από τη Θεσσαλονίκη ζούσαν πολλοί Σλάβοι, και τα δύο αδέλφια
**μιλούσαν τη γλώσσα τους** από μικρά. Σύμφωνα με μια παλιά βιογραφία, ο
αυτοκράτορας τούς είπε: «Εσείς είστε Θεσσαλονικείς, και οι Θεσσαλονικείς
όλοι μιλούν καθαρά σλαβικά».

## Η αποστολή στη Μοραβία (863)

Το **862** ο ηγεμόνας της **Μεγάλης Μοραβίας**, ο **Ραστισλάβος**, έστειλε
μήνυμα στον αυτοκράτορα **Μιχαήλ Γ΄**. Η χώρα του βρισκόταν περίπου εκεί που
είναι σήμερα η Τσεχία και η Σλοβακία. Ζήτησε δασκάλους που να διδάξουν τον
λαό του τον χριστιανισμό **στη δική του γλώσσα**.

Ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης **Φώτιος** διάλεξαν τα δύο αδέλφια. Πριν
ξεκινήσουν, ο Κωνσταντίνος έκανε κάτι που δεν είχε ξαναγίνει:
**δημιούργησε ένα αλφάβητο** για τη σλαβική γλώσσα, το **γλαγολιτικό**. Μαζί
με τον Μεθόδιο μετέφρασαν στα σλαβικά τα Ευαγγέλια και τα βιβλία της
λειτουργίας.

*Σελίδα από ένα από τα παλαιότερα βιβλία γραμμένα με το γλαγολιτικό αλφάβητο, του 10ου αιώνα, όπως τυπώθηκε σε ένα παλιό βιβλίο. Ψάξε ένα γράμμα που να μοιάζει με ελληνικό: θα δυσκολευτείς.*

Το **863** έφτασαν στη Μοραβία. Άνοιξαν σχολή, μάθαιναν γράμματα σε νέους και
τελούσαν τη λειτουργία στα σλαβικά. Ο κόσμος, για πρώτη φορά, καταλάβαινε
κάθε λέξη.

## Εμπόδια και επιμονή

Δεν συμφώνησαν όλοι. Κληρικοί από το γειτονικό κράτος των **Φράγκων**, που
κήρυτταν ήδη στη Μοραβία στα λατινικά, υποστήριζαν ότι στη λειτουργία
επιτρέπονται μόνο **τρεις γλώσσες**: τα εβραϊκά, τα ελληνικά και τα λατινικά.

Τα δύο αδέλφια πήγαν στη **Ρώμη**. Ο πάπας τούς δέχτηκε και ενέκρινε τα
σλαβικά βιβλία. Εκεί όμως ο Κύριλλος αρρώστησε και πέθανε, το **869**. Είναι
θαμμένος στη Ρώμη.

Ο Μεθόδιος γύρισε μόνος, ως αρχιεπίσκοπος. Οι αντίπαλοί του τον έκλεισαν για
δυόμισι χρόνια στη φυλακή, αλλά εκείνος συνέχισε το έργο ως τον θάνατό του, το **885**.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο Κύριλλος **δεν** δημιούργησε το σημερινό «κυριλλικό» αλφάβητο.
>
> Εκείνος έφτιαξε το **γλαγολιτικό**, με γράμματα πολύ διαφορετικά από τα
> ελληνικά. Το **κυριλλικό** το έφτιαξαν αργότερα οι μαθητές του στη Βουλγαρία
> και του έδωσαν το όνομά του, **για να τον τιμήσουν**.

## Από τη Μοραβία στη Βουλγαρία

Μετά τον θάνατο του Μεθοδίου, οι μαθητές του διώχτηκαν από τη Μοραβία.
Κατέφυγαν στη **Βουλγαρία**, που είχε γίνει χριστιανική λίγα χρόνια πριν, το
**864**, όταν βαπτίστηκε ο ηγεμόνας της **Βόρις** με το όνομα Μιχαήλ.

Εκεί, με πιο γνωστό τον **Κλήμη** της Αχρίδας, δίδαξαν χιλιάδες μαθητές.
Στα τέλη του 9ου αιώνα φτιάχτηκε στη Βουλγαρία ένα νέο, πιο απλό αλφάβητο: το
**κυριλλικό**. Τα περισσότερα γράμματά του προέρχονται από τα **κεφαλαία
ελληνικά**. Για τους σλαβικούς ήχους που δεν έχουν τα ελληνικά, όπως το «sh»
των αγγλικών ή το «j» του γαλλικού «je», χρειάστηκαν άλλα γράμματα· αυτά
τα πήραν κυρίως από το γλαγολιτικό.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από πού ήρθε το γράμμα;*

Σήμερα το κυριλλικό αλφάβητο το χρησιμοποιούν, ανάμεσα σε άλλους, οι
**Ρώσοι**, οι **Ουκρανοί**, οι **Βούλγαροι**, οι **Σέρβοι** και οι κάτοικοι
της **Βόρειας Μακεδονίας** — εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι.

*Χάρτης της Ευρώπης με τη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Βουλγαρία, τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία, όπου γράφουν σήμερα με το κυριλλικό αλφάβητο.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το έργο των δύο αδελφών*

> **Κλειδί**
>
> Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος έδωσαν στους Σλάβους:
>
> 1. **γραφή** — το πρώτο σλαβικό αλφάβητο·
> 2. **βιβλία** — Ευαγγέλια και λειτουργία στη γλώσσα τους·
> 3. **δασκάλους** — μαθητές που συνέχισαν το έργο.
>
> Γι' αυτό η Εκκλησία τους ονομάζει **«φωτιστές των Σλάβων»** και τους γιορτάζει
> στις **11 Μαΐου**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τι κέρδισε το Βυζάντιο από την αποστολή των δύο αδελφών;

1. Οι Σλάβοι έγιναν χριστιανοί με τη βοήθεια δασκάλων από το Βυζάντιο.
2. Μαζί με την πίστη πήραν και πολλά από τον **πολιτισμό** του: την αρχιτεκτονική
   των ναών, τις εικόνες, τους ύμνους, τις ελληνικές λέξεις.
3. Με κοινή πίστη, γειτονικοί λαοί όπως οι Βούλγαροι ήρθαν **πιο κοντά** στο
   Βυζάντιο — αν και οι πόλεμοι μαζί τους δεν σταμάτησαν.
4. Έτσι το Βυζάντιο απέκτησε επιρροή σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Ευρώπης,
   που κράτησε πολύ περισσότερο από την ίδια την αυτοκρατορία.

### Παράδειγμα 2: Πόσα χρόνια έζησε ο Μεθόδιος μετά τον αδελφό του;

1. Θάνατος του Κυρίλλου: 869.
2. Θάνατος του Μεθοδίου: 885.
3. Αφαιρούμε: 885 − 869 = 16.
4. Για **16 χρόνια** ο Μεθόδιος συνέχισε μόνος, παρά τη φυλακή και τις
   δυσκολίες.

## Ερωτήσεις

1. Από ποια πόλη κατάγονταν ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος;
   - Από τη Θεσσαλονίκη
   - Από τη Ρώμη
   - Από τη Μοραβία
   - Από την Αλεξάνδρεια
2. Γιατί ο αυτοκράτορας διάλεξε αυτά τα δύο αδέλφια για την αποστολή;
   - Ήξεραν τη γλώσσα των Σλάβων
   - Ήταν στρατηγοί με μεγάλο στρατό
   - Ήταν Σλάβοι ηγεμόνες
   - Ήξεραν ήδη το κυριλλικό αλφάβητο
3. Τι ζήτησε ο Ραστισλάβος της Μοραβίας από το Βυζάντιο;
   - Δασκάλους στη γλώσσα του λαού του
   - Στρατό για να πολεμήσει τους Άραβες
   - Να γίνει κομμάτι του Βυζαντίου
   - Εικόνες για τις εκκλησίες του
4. Ποιο αλφάβητο δημιούργησε ο ίδιος ο Κωνσταντίνος-Κύριλλος;
   - Το γλαγολιτικό
   - Το κυριλλικό
   - Το ελληνικό
   - Το λατινικό
5. Γιατί οι Φράγκοι κληρικοί αντέδρασαν στο έργο των δύο αδελφών;
   - Δέχονταν στη λειτουργία μόνο τρεις γλώσσες
   - Ήταν εικονομάχοι και οι αδελφοί είχαν εικόνες
   - Δεν ήθελαν οι Σλάβοι να γίνουν χριστιανοί
   - Ήθελαν να γράψουν οι ίδιοι σλαβικό αλφάβητο
6. Πού κατέφυγαν οι μαθητές του Μεθοδίου όταν διώχτηκαν από τη Μοραβία;
   - Στη Βουλγαρία
   - Στη Ρώμη
   - Στην Αίγυπτο
   - Στη Σικελία
7. Από ποια γράμματα προέρχονται τα περισσότερα γράμματα του κυριλλικού αλφαβήτου;
   - Από τα κεφαλαία ελληνικά
   - Από τα αραβικά
   - Από τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά
   - Όλα είναι εντελώς νέα σχέδια
8. Ποιος από αυτούς τους λαούς γράφει σήμερα με κυριλλικό αλφάβητο;
   - Οι Βούλγαροι
   - Οι Ιταλοί
   - Οι Έλληνες
   - Οι Άραβες

## Ασκήσεις

1. Ποιο ήταν το όνομα του Κυρίλλου πριν γίνει μοναχός, και ποιο προσωνύμιο του έδωσαν;
2. Η Μεγάλη Μοραβία, όπου πήγαν το 863 ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος, βρισκόταν περίπου εκεί που είναι σήμερα δύο από τις χώρες του χάρτη. Ποιους αριθμούς έχουν, και πώς λέγονται;
   *Χάρτης της Ευρώπης με τέσσερις χώρες της κεντρικής Ευρώπης σημειωμένες με τους αριθμούς 1 ως 4.*
3. Γιατί ήταν τόσο σημαντικό για τους Σλάβους να έχουν γραφή και να ακούν τη λειτουργία στη δική τους γλώσσα;
4. «Δεν πέφτει η βροχή από τον Θεό πάνω σε όλους το ίδιο; Δεν λάμπει ο ήλιος για όλους; […] Πώς δεν ντρέπεστε να λέτε ότι υπάρχουν μόνο τρεις γλώσσες, και να θέλετε όλους τους άλλους λαούς τυφλούς και κουφούς;» — Βίος του Κωνσταντίνου-Κυρίλλου, τέλη 9ου αι. Σε ποιους απαντά ο Κωνσταντίνος, τι υποστηρίζει, και τι πρέπει να προσέξουμε στην πηγή;
5. Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος έδωσαν στους Σλάβους γραφή, βιβλία και δασκάλους. Ποιο από τα τρία θεωρείς πιο σημαντικό, και γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/cyril-methodius
