# Ο χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία

> Από τους διωγμούς στον Θεοδόσιο: πώς άλλαξε η θρησκεία μιας αυτοκρατορίας.

Ιστορία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/christianity

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες καταδίωκαν τους χριστιανούς.
- Να αναφέρεις τι όρισε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313) και τι η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος (325).
- Να περιγράφεις τα μέτρα του Θεοδοσίου Α΄ και τις συνέπειές τους για την αρχαία θρησκεία.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από τους διωγμούς ως τη διαίρεση του 395.

## Μια νέα θρησκεία σε μια παλιά αυτοκρατορία

Ο **χριστιανισμός** γεννήθηκε τον 1ο αιώνα μ.Χ. στην Παλαιστίνη, που ήταν
τότε ρωμαϊκή επαρχία. Οι μαθητές του Χριστού, οι **απόστολοι**, τον διέδωσαν
στις πόλεις της αυτοκρατορίας. Ο απόστολος **Παύλος** κήρυξε και σε ελληνικές
πόλεις: στους Φιλίππους, στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στην Κόρινθο.

Οι περισσότεροι κάτοικοι του κράτους πίστευαν τότε σε πολλούς θεούς: στους
ρωμαϊκούς, στους αρχαίους ελληνικούς, σε θεούς της Αιγύπτου και της Ανατολής.
Οι χριστιανοί πίστευαν σε **έναν** Θεό.

## Οι διωγμοί

Οι Ρωμαίοι δέχονταν συνήθως τους θεούς των λαών που κατακτούσαν. Γιατί λοιπόν
καταδίωξαν τους χριστιανούς;

- Οι χριστιανοί **αρνούνταν να θυσιάσουν** στους θεούς του κράτους και να
  τιμήσουν τον αυτοκράτορα σαν θεό. Οι αρχές το έβλεπαν ως απιστία προς το
  κράτος.
- Σε δύσκολες εποχές, όπως η κρίση του 3ου αιώνα, πολλοί πίστευαν ότι οι
  θεοί θύμωσαν επειδή κάποιοι δεν τους τιμούσαν.

Οι **διωγμοί** δεν ήταν συνεχείς· γίνονταν κατά διαστήματα. Ο μεγαλύτερος
ξεκίνησε το **303** επί Διοκλητιανού. Όσοι σκοτώθηκαν για την πίστη τους
ονομάστηκαν **μάρτυρες**. Ένας από αυτούς, σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο
Άγιος Δημήτριος της Θεσσαλονίκης.

Παρά τους διωγμούς, οι χριστιανοί γίνονταν όλο και περισσότεροι.

## Ελευθερία: το Διάταγμα των Μεδιολάνων

Το **313** οι αυτοκράτορες **Κωνσταντίνος** και **Λικίνιος** συναντήθηκαν στα
Μεδιόλανα (το σημερινό Μιλάνο) και αποφάσισαν ότι **κάθε κάτοικος του κράτους
μπορεί να λατρεύει ελεύθερα τον θεό που πιστεύει**. Οι διωγμοί σταμάτησαν και
οι χριστιανοί πήραν πίσω τις περιουσίες που τους είχαν αφαιρεθεί.

> **Πρόσεχε**
>
> Το Διάταγμα των Μεδιολάνων **δεν** έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία.
>
> Έδωσε **ανεξιθρησκία**: ελευθερία σε όλες τις θρησκείες, και στην αρχαία και
> στη χριστιανική. Ο Κωνσταντίνος βοήθησε πολύ την Εκκλησία — έχτισε ναούς,
> καθιέρωσε την Κυριακή ως μέρα αργίας — αλλά οι αρχαίοι ναοί έμειναν ανοιχτοί.
> Επίσημη θρησκεία ο χριστιανισμός έγινε περίπου εβδομήντα χρόνια αργότερα.

## Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος

Μέσα στην Εκκλησία ξέσπασε μια μεγάλη διαφωνία. Ένας ιερέας από την
Αλεξάνδρεια, ο **Άρειος**, δίδασκε ότι ο Χριστός δεν ήταν ίσος με τον Θεό
Πατέρα. Πολλοί επίσκοποι διαφωνούσαν έντονα.

Για να λυθεί η διαφωνία, ο Κωνσταντίνος κάλεσε το **325** επισκόπους από όλη
την αυτοκρατορία στη **Νίκαια** της Βιθυνίας. Ήταν η **Α΄ Οικουμενική
Σύνοδος** («οικουμενική» σημαίνει από όλο τον τότε γνωστό κόσμο). Η Σύνοδος:

1. καταδίκασε τη διδασκαλία του Αρείου·
2. έγραψε το πρώτο μέρος του **Συμβόλου της Πίστεως**, ενός κειμένου που
   συνοψίζει τι πιστεύουν οι χριστιανοί·
3. όρισε κοινό τρόπο για τον υπολογισμό της ημερομηνίας του Πάσχα.

## Ο Θεοδόσιος και η επίσημη θρησκεία

Ο αυτοκράτορας **Θεοδόσιος Α΄** (379–395), που ονομάστηκε αργότερα Μέγας,
πήγε ένα βήμα πιο πέρα:

| Χρονιά  | Τι έγινε                                                                                                  |
| ------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 380     | Με διάταγμα από τη Θεσσαλονίκη, ο χριστιανισμός γίνεται **επίσημη θρησκεία** του κράτους.                 |
| 391–392 | Απαγορεύονται οι θυσίες και η λατρεία των αρχαίων θεών· πολλοί ναοί κλείνουν.                             |
| 393     | Γίνονται οι **τελευταίοι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες**, που ήταν γιορτή προς τιμήν του Δία. Μετά σταματούν. |

Τώρα η κατάσταση είχε αντιστραφεί: όσοι έμεναν πιστοί στους αρχαίους θεούς,
που οι χριστιανοί τους έλεγαν **εθνικούς**, έχασαν το δικαίωμα να τους
λατρεύουν δημόσια. Η αρχαία θρησκεία δεν χάθηκε αμέσως· συνέχισε σε χωριά και
σε σπίτια για πολλές δεκαετίες.

*Ανάγλυφο στη βάση του οβελίσκου που έστησε ο Θεοδόσιος στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Πάνω, στο θεωρείο, κάθεται ο αυτοκράτορας με την οικογένεια και την αυλή του, και γύρω τους φρουροί με ασπίδες. Από εδώ παρακολουθούσε τους αγώνες μαζί με τον λαό.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τους διωγμούς στον Θεοδόσιο*

## Η διαίρεση του 395

Ο Θεοδόσιος ήταν ο **τελευταίος** αυτοκράτορας που κυβέρνησε ολόκληρη τη
Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Όταν πέθανε, το **395**, το κράτος μοιράστηκε ανάμεσα
στους δύο γιους του:

| Γιος     | Κομμάτι   | Πρωτεύουσα                                |
| -------- | --------- | ----------------------------------------- |
| Αρκάδιος | Ανατολικό | Κωνσταντινούπολη                          |
| Ονώριος  | Δυτικό    | στην Ιταλία (Μεδιόλανα, αργότερα Ραβέννα) |

Τα δύο κομμάτια πήραν διαφορετικούς δρόμους. Το **Δυτικό** δεν άντεξε τις
επιδρομές των γερμανικών φύλων και διαλύθηκε το **476**. Το **Ανατολικό**
άντεξε και έζησε ακόμη χίλια χρόνια: αυτό είναι που λέμε σήμερα **Βυζάντιο**.

> **Κλειδί**
>
> Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα η θέση του χριστιανισμού άλλαξε ριζικά:
>
> 1. **Διωγμός** — ως τις αρχές του 4ου αιώνα.
> 2. **Ελευθερία** — με το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313).
> 3. **Επίσημη θρησκεία** — με τον Θεοδόσιο (380).
>
> Και στο τέλος αυτής της περιόδου, το 395, η αυτοκρατορία χωρίστηκε σε
> Ανατολική και Δυτική.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί οι Ρωμαίοι, που δέχονταν τόσους θεούς, καταδίωξαν τους χριστιανούς;

1. Οι Ρωμαίοι δεν ζητούσαν από κανέναν να αλλάξει θεούς. Ζητούσαν όμως από
   όλους να κάνουν και τις θυσίες του κράτους.
2. Οι χριστιανοί πίστευαν σε έναν μόνο Θεό, οπότε αρνούνταν να θυσιάσουν σε
   άλλους θεούς ή στον αυτοκράτορα.
3. Οι αρχές δεν το έβλεπαν ως θρησκευτικό ζήτημα αλλά ως **ανυπακοή** στο κράτος.
4. Έτσι, οι διωγμοί ήταν για τους αυτοκράτορες ζήτημα πίστης **στο κράτος**,
   ενώ για τους χριστιανούς ζήτημα πίστης **στον Θεό**.

### Παράδειγμα 2: Πόσα χρόνια πέρασαν από το Διάταγμα των Μεδιολάνων ως το διάταγμα του Θεοδοσίου;

1. Διάταγμα των Μεδιολάνων: 313.
2. Διάταγμα του Θεοδοσίου: 380.
3. Αφαιρούμε: 380 − 313 = 67.
4. Σε **67 χρόνια**, δηλαδή λιγότερο από μια ανθρώπινη ζωή, ο χριστιανισμός
   πέρασε από την ανοχή στην επίσημη θέση.

## Ερωτήσεις

1. Τι όρισε το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313);
   - Ότι όλοι μπορούν να λατρεύουν ελεύθερα τον θεό τους
   - Ότι ο χριστιανισμός είναι η μόνη επίσημη θρησκεία
   - Ότι κλείνουν οι αρχαίοι ναοί
   - Ότι η αυτοκρατορία χωρίζεται στα δύο
2. Γιατί οι ρωμαϊκές αρχές καταδίωκαν τους χριστιανούς;
   - Δεν θυσίαζαν στους θεούς και στον αυτοκράτορα
   - Επειδή οι Ρωμαίοι δεν δέχονταν κανέναν ξένο θεό
   - Επειδή δεν πλήρωναν ποτέ φόρους
   - Επειδή ήθελαν να γίνουν αυτοκράτορες
3. Πού συνήλθε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325;
   - Στη Νίκαια
   - Στα Μεδιόλανα
   - Στη Ρώμη
   - Στη Θεσσαλονίκη
4. Ποια ήταν μία από τις αποφάσεις της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου;
   - Η σύνταξη του πρώτου μέρους του Συμβόλου της Πίστεως
   - Η κατάργηση των Ολυμπιακών αγώνων
   - Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης
   - Η αποδοχή της διδασκαλίας του Αρείου
5. Ποιος αυτοκράτορας έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους;
   - Ο Θεοδόσιος Α΄
   - Ο Μέγας Κωνσταντίνος
   - Ο Διοκλητιανός
   - Ο Αρκάδιος
6. Γιατί τα μέτρα του Θεοδοσίου έφεραν το τέλος των αρχαίων Ολυμπιακών αγώνων;
   - Ήταν γιορτή του Δία, μέρος της αρχαίας λατρείας
   - Επειδή δεν υπήρχαν πια αθλητές
   - Επειδή μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη
   - Επειδή τους απαγόρευσε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος
7. Τι έγινε με την αυτοκρατορία όταν πέθανε ο Θεοδόσιος το 395;
   - Μοιράστηκε στους δύο γιους του
   - Διαλύθηκε ολόκληρη
   - Την κατέλαβαν οι Πέρσες
   - Έμεινε ενωμένη με έναν αυτοκράτορα στη Ρώμη
8. Ποια σειρά δείχνει σωστά πώς άλλαξε η θέση των χριστιανών στο κράτος;
   - Διωγμός → ελευθερία → επίσημη θρησκεία
   - Ελευθερία → διωγμός → επίσημη θρησκεία
   - Επίσημη θρησκεία → διωγμός → ελευθερία
   - Διωγμός → επίσημη θρησκεία → ελευθερία

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά του Διατάγματος των Μεδιολάνων έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά εκδόθηκε;
   *Γραμμή του χρόνου του 4ου αιώνα από τον μεγάλο διωγμό ως τη διαίρεση της αυτοκρατορίας· η χρονιά του Διατάγματος των Μεδιολάνων είναι κενή.*
2. Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα η θέση των χριστιανών και των εθνικών αντιστράφηκε. Εξήγησε τι άλλαξε για τον καθένα.
3. «[Αποφασίσαμε] να δώσουμε και στους χριστιανούς και σε όλους τους άλλους την ελευθερία να ακολουθεί ο καθένας όποια θρησκεία θέλει.» — Κωνσταντίνος και Λικίνιος, Διάταγμα των Μεδιολάνων, 313 (όπως το κατέγραψε ο Λακτάντιος). Ποιοι παίρνουν ελευθερία σύμφωνα με το κείμενο, και τι μας δείχνει αυτό;
4. Ποια απόφαση άλλαξε περισσότερο τη ζωή των ανθρώπων: το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313) ή τα μέτρα του Θεοδοσίου (380–392); Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/history/christianity
