# Θάλασσες, νησιά και ακτές

> Δεκαπέντε χιλιάδες χιλιόμετρα ακτής, και ο λόγος που υπάρχουν.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/seas-and-islands

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τις θάλασσες που βρέχουν την Ελλάδα.
- Να κατατάσσεις τα νησιά στα μεγάλα συμπλέγματα.
- Να εξηγείς γιατί η ακτογραμμή είναι τόσο μεγάλη.
- Να συνδέεις τη θάλασσα με την οικονομία και τη ζωή των νησιών.

## Τέσσερις θάλασσες γύρω από μία χώρα

| Θάλασσα | Πού                                                    |
| ------- | ------------------------------------------------------ |
| Αιγαίο  | ανατολικά, ανάμεσα σε ηπειρωτική Ελλάδα και Μικρά Ασία |
| Ιόνιο   | δυτικά, προς την Ιταλία                                |
| Κρητικό | ανάμεσα στην Κρήτη και τις Κυκλάδες                    |
| Λιβυκό  | νότια της Κρήτης                                       |

Όλες ανήκουν στη **Μεσόγειο**, μια κλειστή θάλασσα που επικοινωνεί με τον
Ατλαντικό μόνο από το στενό του Γιβραλτάρ.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποιο σύμπλεγμα ανήκει;*

> **Κλειδί**
>
> Η ελληνική ακτογραμμή ξεπερνά τα **δεκατρείς χιλιάδες χιλιόμετρα**. Είναι από
> τις μεγαλύτερες της Ευρώπης, ενώ η χώρα είναι μικρή σε έκταση.
>
> Δύο λόγοι:
>
> 1. Το περίγραμμα της στεριάς είναι **πολυσχιδές**: χερσόνησοι, κόλποι,
>    ακρωτήρια. Η Πελοπόννησος από μόνη της απλώνει στη θάλασσα τέσσερις
>    χερσονήσους, σαν δάχτυλα.
> 2. Υπάρχουν περίπου **έξι χιλιάδες** νησιά και βραχονησίδες, από τα οποία
>    κατοικούνται μόνο περίπου διακόσια. Κάθε ένα προσθέτει τη δική του ακτή.

*Η νότια Ελλάδα από δορυφόρο της NASA, το 2019. Μέτρησε τα «δάχτυλα» της Πελοποννήσου στα νότια. Δεξιά, στο Αιγαίο, τα νησιά είναι σαν κηλίδες: κορυφές βουνών που βγαίνουν από τη θάλασσα.*

## Η ζωή στα νησιά

Η θάλασσα δίνει και παίρνει:

| Δίνει                      | Παίρνει                                |
| -------------------------- | -------------------------------------- |
| ψάρεμα, τουρισμό, ναυτιλία | δυσκολία μεταφορών το χειμώνα          |
| ήπιο κλίμα, λίγο χιόνι     | έλλειψη νερού, πολλά νησιά χωρίς πηγές |
| εμπόριο και επικοινωνία    | ακριβότερα προϊόντα λόγω μεταφοράς     |

Σε πολλά μικρά νησιά, το νερό μεταφέρεται με υδροφόρα πλοία ή παράγεται με
**αφαλάτωση**, δηλαδή αφαιρώντας το αλάτι από το θαλασσινό νερό.

> **Πρόσεχε**
>
> Νησί δεν σημαίνει «πάντα καλοκαίρι».
>
> Τον χειμώνα πολλά νησιά αποκλείονται για μέρες όταν φυσάει δυνατά. Ένα
> επείγον περιστατικό υγείας μπορεί να χρειαστεί ελικόπτερο.
>
> Γι' αυτό τα νησιά με λίγους κατοίκους δίνουν μεγάλη μάχη να κρατήσουν σχολείο
> και ιατρείο ανοιχτά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί τα νησιά του Αιγαίου έχουν τόσο λίγες πηγές νερού;

1. Είναι μικρά: η βροχή που πέφτει πάνω τους είναι λίγη σε απόλυτη ποσότητα.
2. Είναι βραχώδη και με απότομες πλαγιές, οπότε το νερό **φεύγει γρήγορα** στη θάλασσα αντί να εισχωρήσει στο έδαφος.
3. Το καλοκαίρι, που ο πληθυσμός πολλαπλασιάζεται από τον τουρισμό, η ζήτηση κορυφώνεται ακριβώς όταν δεν βρέχει.
4. Λύσεις: δεξαμενές που μαζεύουν τη βροχή, υδροφόρα πλοία και μονάδες αφαλάτωσης.

### Παράδειγμα 2: Πώς εξηγείται ότι μια μικρή χώρα έχει τεράστια ακτογραμμή;

1. Η ακτογραμμή δεν εξαρτάται από την **έκταση** αλλά από το **σχήμα**.
2. Ένα τετράγωνο νησί και ένα νησί σε σχήμα αστεριού μπορεί να έχουν ίδιο εμβαδόν, αλλά το δεύτερο έχει πολλαπλάσια περίμετρο.
3. Η Ελλάδα είναι το δεύτερο: γεμάτη κόλπους, χερσονήσους και ακρωτήρια.
4. Πρόσθεσε έξι χιλιάδες νησιά, το καθένα με δικό του περίγραμμα, και ξεπερνάς τα $13.000$ χιλιόμετρα.

## Ερωτήσεις

1. Ποια θάλασσα βρέχει τη δυτική Ελλάδα;
   - Το Ιόνιο
   - Το Αιγαίο
   - Το Λιβυκό
   - Ο Εύξεινος Πόντος
2. Σε ποιο σύμπλεγμα ανήκει η Σαντορίνη;
   - Στις Κυκλάδες
   - Στα Δωδεκάνησα
   - Στα Ιόνια
   - Στις Σποράδες
3. Ποιο είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκανήσων;
   - Η Ρόδος
   - Η Κως
   - Η Κάρπαθος
   - Η Πάτμος
4. Γιατί η Ελλάδα έχει τόσο μεγάλη ακτογραμμή;
   - Πολυσχιδές περίγραμμα και χιλιάδες νησιά
   - Μεγάλη έκταση και πολλή στεριά
   - Ψηλά βουνά και βαθιές θάλασσες γύρω της
   - Πολλά μεγάλα ποτάμια με φαρδιά δέλτα
5. Πώς λύνουν πολλά μικρά νησιά το πρόβλημα του νερού;
   - Με υδροφόρα πλοία και αφαλάτωση
   - Με βαθιά πηγάδια παντού
   - Παίρνοντας νερό από τη θάλασσα όπως είναι
   - Δεν χρειάζονται νερό
6. Πώς επικοινωνεί η Μεσόγειος με τον Ατλαντικό;
   - Από το στενό του Γιβραλτάρ
   - Από τον Βόσπορο
   - Από τον Κορινθιακό
   - Δεν επικοινωνεί καθόλου
7. Ποιο είναι ένα πραγματικό πρόβλημα των μικρών νησιών τον χειμώνα;
   - Αποκλεισμός για μέρες όταν φυσάει δυνατά
   - Πολύ χιόνι που κλείνει τους δρόμους
   - Υπερπληθυσμός από τους τουρίστες
   - Έλλειψη ήλιου για πολλές εβδομάδες στη σειρά

## Ασκήσεις

1. Ποια θάλασσα βρίσκεται νότια της Κρήτης;
2. Στον χάρτη σημειώνονται με αριθμούς τέσσερα νησιά. Σε ποιο σύμπλεγμα ανήκει το καθένα;
   *Χάρτης της Ελλάδας με τέσσερα νησιά σημειωμένα με τους αριθμούς 1 ως 4.*
3. Γιατί σε ένα μικρό νησί τα περισσότερα προϊόντα κοστίζουν ακριβότερα απ' ό,τι στην Αθήνα;
4. Ο πίνακας δείχνει οκτώ μεγάλα ελληνικά νησιά.

   Έκταση κάθε νησιού, στρογγυλεμένη, σε τετραγωνικά χιλιόμετρα.

   | Νησί | Σύμπλεγμα | Έκταση |
   | --- | --- | --- |
   | Κρήτη | — | $8.300$ km² |
   | Εύβοια | — | $3.700$ km² |
   | Λέσβος | Βόρειο Αιγαίο | $1.600$ km² |
   | Ρόδος | Δωδεκάνησα | $1.400$ km² |
   | Χίος | Βόρειο Αιγαίο | $840$ km² |
   | Κεφαλονιά | Ιόνια | $780$ km² |
   | Κέρκυρα | Ιόνια | $590$ km² |
   | Νάξος | Κυκλάδες | $430$ km² |

   α) Περίπου πόσες φορές μεγαλύτερη είναι η Κρήτη από τη Ρόδο;
   β) Ποια δύο συμπλέγματα έχουν από δύο νησιά στον πίνακα;
5. Ένα μικρό νησί έχει μόνο πέντε παιδιά, και κάποιοι προτείνουν να κλείσει το σχολείο του. Τα παιδιά θα πηγαίνουν με καράβι σε μεγαλύτερο νησί. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/seas-and-islands
