# Ποτάμια και λίμνες

> Μικρά, ορμητικά νερά — και τι κάνουν οι άνθρωποι με αυτά.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/rivers-and-lakes

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα μεγαλύτερα ποτάμια και λίμνες της Ελλάδας.
- Να εξηγείς γιατί τα ελληνικά ποτάμια είναι μικρά και ορμητικά.
- Να περιγράφεις τι δίνει ένα ποτάμι σε μια περιοχή.
- Να ξεχωρίζεις τις φυσικές από τις τεχνητές λίμνες.

## Μικρά ποτάμια, μεγάλη δουλειά

Τα ελληνικά ποτάμια δεν μοιάζουν με τον Δούναβη ή τον Ρήνο. Είναι **κοντά και
γρήγορα**, και ο λόγος είναι το ανάγλυφο: τα βουνά φτάνουν σχεδόν ως τη
θάλασσα, οπότε το νερό έχει λίγα χιλιόμετρα να διανύσει και μεγάλη υψομετρική
διαφορά να κατέβει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μήκος ποταμών στην Ελλάδα, σε χιλιόμετρα*

> **Κλειδί**
>
> Ένα ποτάμι δίνει σε μια περιοχή τέσσερα πράγματα:
>
> - **Νερό για άρδευση** — γι' αυτό οι κάμποι είναι δίπλα τους.
> - **Γόνιμο χώμα** — τα φερτά υλικά έφτιαξαν τις πεδιάδες.
> - **Ηλεκτρική ενέργεια** — τα φράγματα κινούν τουρμπίνες.
> - **Οικοσυστήματα** — τα δέλτα τους φιλοξενούν πουλιά και ψάρια.
>
> Ένα ποτάμι δεν είναι γραμμή στον χάρτη. Είναι υποδομή που υπήρχε πριν από
> οποιαδήποτε υποδομή.

## Ποτάμια που περνούν σύνορα

Τέσσερα μεγάλα ποτάμια της βόρειας Ελλάδας γεννιούνται σε άλλες χώρες:

| Ποτάμι    | Πηγές                            |
| --------- | -------------------------------- |
| Αξιός     | Βόρεια Μακεδονία                 |
| Στρυμόνας | Βουλγαρία                        |
| Νέστος    | Βουλγαρία                        |
| Έβρος     | Βουλγαρία, και σύνορο με Τουρκία |

Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα του νερού τους **δεν εξαρτάται μόνο από εμάς**: ό,τι
ρίξει μια χώρα στο ποτάμι, το παραλαμβάνει η επόμενη.

*Χάρτης της βόρειας Ελλάδας με τα ποτάμια Αξιό, Στρυμόνα, Νέστο και Έβρο, που έρχονται από τις γειτονικές χώρες.*

## Λίμνες, φυσικές και τεχνητές

- **Φυσικές**: Τριχωνίδα (η μεγαλύτερη), Βόλβη, Βεγορίτιδα, Παμβώτιδα.
- **Τεχνητές**: Κρεμαστών, Πολυφύτου, Πλαστήρα, Κερκίνη — φτιάχτηκαν με
  φράγματα πάνω σε ποτάμια.

Οι τεχνητές δίνουν ρεύμα και άρδευση, αλλά έχουν και κόστος: σκεπάζουν χωριά
και χωράφια, και αλλάζουν τη ροή του ποταμού για πάντα.

*Το φράγμα της λίμνης Πλαστήρα, στην Καρδίτσα. Ο τοίχος έκλεισε το ποτάμι, και πίσω του το νερό γέμισε την κοιλάδα. Πρόσεξε τη διαφορά: από τη μια μεριά λίμνη, από την άλλη μια βαθιά χαράδρα.*

> **Πρόσεχε**
>
> Πολλά ελληνικά ρέματα είναι **χείμαρροι**: τον Αύγουστο είναι στεγνά, τον
> Νοέμβριο κατεβάζουν τόνους νερού μέσα σε μία ώρα.
>
> Γι' αυτό δεν χτίζουμε σε κοίτη χειμάρρου και δεν παρκάρουμε εκεί. Το ποτάμι
> θυμάται πάντα πού περνούσε.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί τα ελληνικά ποτάμια δεν είναι πλωτά;

1. Για να είναι πλωτό ένα ποτάμι, χρειάζεται **μεγάλο βάθος** και **ήρεμη ροή**.
2. Τα ελληνικά κατεβαίνουν απότομα από βουνά, άρα είναι ρηχά και ορμητικά.
3. Επιπλέον, το καλοκαίρι η παροχή τους πέφτει πολύ.
4. Γι' αυτό στην Ελλάδα τα εμπορεύματα ταξίδεψαν πάντα από τη **θάλασσα**, ενώ στην κεντρική Ευρώπη από τα ποτάμια.

### Παράδειγμα 2: Ένα φράγμα σχεδιάζεται σε ορεινό ποτάμι. Τι κερδίζει και τι κοστίζει η περιοχή;

1. **Κερδίζει**: ηλεκτρική ενέργεια χωρίς καύσιμα, νερό για άρδευση το καλοκαίρι, προστασία από πλημμύρες.
2. **Χάνει**: εκτάσεις που σκεπάζονται από το νερό, μαζί με σπίτια και καλλιέργειες.
3. Αλλάζει και το οικοσύστημα: τα ψάρια δεν ανεβαίνουν πια το ποτάμι, και τα φερτά υλικά σταματούν στο φράγμα αντί να φτάνουν στο δέλτα.
4. Η απόφαση δεν είναι «καλό ή κακό» αλλά **ζύγισμα**: ποιος κερδίζει, ποιος χάνει, και για πόσο.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το μεγαλύτερο σε μήκος ποτάμι που ρέει εξ ολοκλήρου στην Ελλάδα;
   - Ο Αλιάκμονας
   - Ο Πηνειός
   - Ο Έβρος
   - Ο Νέστος
2. Γιατί τα ελληνικά ποτάμια είναι κοντά και ορμητικά;
   - Γιατί τα βουνά φτάνουν σχεδόν ως τη θάλασσα
   - Γιατί βρέχει λίγο
   - Γιατί τα έχουν κόψει στη μέση τα φράγματα
   - Γιατί χύνονται σε λίμνες πριν φτάσουν στη θάλασσα
3. Ποια είναι η μεγαλύτερη φυσική λίμνη της Ελλάδας;
   - Η Τριχωνίδα
   - Η λίμνη Κρεμαστών
   - Η Παμβώτιδα
   - Η Κερκίνη
4. Ποιο ποτάμι πηγάζει εκτός Ελλάδας;
   - Ο Αξιός
   - Ο Πηνειός
   - Ο Αχελώος
   - Ο Αλφειός
5. Τι δίνει ένα φράγμα σε ένα ποτάμι;
   - Ρεύμα, νερό για άρδευση, λιγότερες πλημμύρες
   - Μεγαλύτερο μήκος και πιο γρήγορη ροή
   - Περισσότερα ψάρια και άμμο στο δέλτα
   - Καθαρότερο νερό στις πηγές του, ψηλά στο βουνό
6. Γιατί τα ελληνικά ποτάμια δεν χρησιμοποιήθηκαν για μεταφορές;
   - Είναι ρηχά, ορμητικά και το καλοκαίρι έχουν λίγο νερό
   - Γιατί το κράτος απαγόρευε τα πλοία στα ποτάμια
   - Γιατί οι Έλληνες δεν ήξεραν να φτιάχνουν πλοία
   - Γιατί οι πόλεις χτίζονταν πάντα μακριά από τις όχθες τους
7. Γιατί δεν χτίζουμε σε κοίτη χειμάρρου;
   - Γιατί σε μια δυνατή βροχή το νερό επιστρέφει εκεί με ορμή
   - Γιατί το χώμα εκεί είναι πολύ σκληρό για θεμέλια
   - Γιατί εκεί δεν φτάνουν ρεύμα και νερό
   - Γιατί συνήθως είναι πολύ μακριά από τον δρόμο και το χωριό

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται τα ρέματα που τον Αύγουστο είναι στεγνά και τον Νοέμβριο κατεβάζουν πολύ νερό;
2. Στον χάρτη σημειώνονται με αριθμούς τέσσερα ποτάμια: ο Αλιάκμονας, ο Αχελώος, ο Πηνειός και ο Νέστος. Ποιο είναι ποιο;
   *Χάρτης της Ελλάδας με τα ποτάμια της και τέσσερα από αυτά σημειωμένα με τους αριθμούς 1 ως 4.*
3. Γιατί λέμε ότι μια τεχνητή λίμνη αλλάζει ένα ποτάμι για πάντα;
4. Ο πίνακας δείχνει τέσσερα ελληνικά ποτάμια.

   Μήκος κάθε ποταμού μέσα στην Ελλάδα, σε χιλιόμετρα, και πού βρίσκονται οι πηγές του.

   | Ποτάμι | Μήκος στην Ελλάδα | Πηγές |
   | --- | --- | --- |
   | Αλιάκμονας | $297$ km | Ελλάδα |
   | Αχελώος | $220$ km | Ελλάδα |
   | Πηνειός | $205$ km | Ελλάδα |
   | Νέστος | $130$ km | Βουλγαρία |

   α) Πόσα χιλιόμετρα μακρύτερος είναι ο Αλιάκμονας από τον Νέστο, μέσα στην Ελλάδα;
   β) Για ποιο ποτάμι του πίνακα το καθαρό νερό δεν εξαρτάται μόνο από την Ελλάδα;
5. Ο Αξιός πηγάζει στη Βόρεια Μακεδονία. Αν ένα εργοστάσιο εκεί ρίχνει απόβλητα στο ποτάμι, ποιος πρέπει να το λύσει; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/rivers-and-lakes
