# Διαβάζω χάρτες

> Υπόμνημα, χρώματα και είδη χαρτών: τι λέει ο καθένας και τι αποσιωπά.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/reading-maps

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τα είδη χαρτών και τη δουλειά που κάνει το καθένα.
- Να διαβάζεις τα υψομετρικά χρώματα ενός φυσικού χάρτη.
- Να χρησιμοποιείς την κλίμακα για να εκτιμήσεις αποστάσεις.
- Να αναγνωρίζεις ότι κάθε χάρτης παραμορφώνει κάτι.

## Δεν υπάρχει «ο χάρτης». Υπάρχουν χάρτες

Κάθε χάρτης φτιάχνεται για να απαντήσει σε **μία** ερώτηση, και τα υπόλοιπα τα
αφήνει έξω:

| Είδος     | Απαντάει στο        | Τι δείχνει                       |
| --------- | ------------------- | -------------------------------- |
| Φυσικός   | πώς είναι το έδαφος | βουνά, πεδιάδες, ποτάμια, βάθη   |
| Πολιτικός | ποιος διοικεί τι    | σύνορα, πρωτεύουσες, πόλεις      |
| Οδικός    | πώς θα πάω          | δρόμοι, χιλιομετρικές αποστάσεις |
| Θεματικός | πού συμβαίνει κάτι  | πληθυσμός, βροχή, καλλιέργειες   |

Ένας οδικός χάρτης που έδειχνε και βουνά και σύνορα και βροχοπτώσεις θα ήταν
αδιάβαστος. **Η αξία του χάρτη είναι ότι αφαιρεί.**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τον χάρτη στο έδαφος*

> **Κλειδί**
>
> Στον **φυσικό χάρτη** τα χρώματα δεν είναι διακόσμηση: είναι υψόμετρο.
>
> - **Πράσινο** — χαμηλά, πεδιάδες ως περίπου $200$ m
> - **Κίτρινο** — λόφοι και οροπέδια
> - **Καφέ** — βουνά· όσο πιο σκούρο, τόσο πιο ψηλά
> - **Λευκό** — κορυφές με χιόνι
> - **Γαλάζιο προς μπλε σκούρο** — θάλασσα, από ρηχά σε βαθιά
>
> Ένας φυσικός χάρτης της Ελλάδας είναι στο μεγαλύτερο μέρος του καφετής. Αυτό από μόνο
> του λέει την ιστορία της χώρας.

## Η κλίμακα αλλάζει τι μπορείς να δεις

Δύο χάρτες της ίδιας περιοχής, σε διαφορετική κλίμακα, δεν δείχνουν
«περισσότερο» και «λιγότερο». Δείχνουν **διαφορετικά πράγματα**:

- $1 : 50.000$ — βλέπεις μονοπάτια, ρέματα, μεμονωμένα σπίτια.
- $1 : 5.000.000$ — βλέπεις ολόκληρη τη χώρα, και το χωριό σου δεν υπάρχει.

Κανένας από τους δύο δεν είναι καλύτερος. Είναι εργαλεία για άλλη δουλειά.

*Ένας χάρτης για προσανατολισμό στο δάσος, μαζί με πυξίδα. Είναι τόσο λεπτομερής που δείχνει κάθε στροφή του ποταμιού και κάθε μονοπάτι. Ένας χάρτης όλης της Ελλάδας σε μία σελίδα δεν θα έδειχνε τίποτα από αυτά: άλλη κλίμακα, άλλη δουλειά.*

> **Πρόσεχε**
>
> Κάθε χάρτης **λέει και ένα ψέμα**, και δεν γίνεται αλλιώς.
>
> Η Γη είναι σφαίρα και το χαρτί είναι επίπεδο. Για να απλωθεί η επιφάνεια,
> κάτι πρέπει να τεντωθεί: τα εμβαδά, οι αποστάσεις ή τα σχήματα.
>
> Γι' αυτό σε πολλούς παγκόσμιους χάρτες η Γροιλανδία φαίνεται σχεδόν όσο η
> Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα η Αφρική είναι **δεκατέσσερις** φορές
> μεγαλύτερη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέλεις να πας πεζοπορία σε ένα βουνό. Ποιον χάρτη παίρνεις;

1. Χρειάζεσαι μονοπάτια, ρέματα, απότομες πλαγιές και πηγές.
2. Ο πολιτικός χάρτης δείχνει σύνορα και πόλεις — άχρηστος εδώ. Ο οδικός δείχνει δρόμους για αυτοκίνητα.
3. Θέλεις **τοπογραφικό** χάρτη, με μικρό παρονομαστή στην κλίμακα, γύρω στο $1 : 25.000$ ή $1 : 50.000$.
4. Εκεί κάθε εκατοστό είναι μερικές εκατοντάδες μέτρα, άρα το μονοπάτι φαίνεται ολόκληρο, με τις στροφές του.

### Παράδειγμα 2: Σε χάρτη 1 : 500.000 μετράς 7 cm ανάμεσα σε δύο πόλεις. Πόσο απέχουν;

1. Πολλαπλασιάζω με τον παρονομαστή: $7 \times 500.000 = 3.500.000$ cm.
2. Μετατρέπω: $3.500.000$ cm $= 35.000$ m $= 35$ km.
3. Απάντηση: περίπου $35$ χιλιόμετρα σε ευθεία γραμμή.
4. **Προσοχή:** ο δρόμος θα είναι μεγαλύτερος. Ο χάρτης έδωσε την απόσταση «του πουλιού», όχι του αυτοκινήτου.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος χάρτης δείχνει βουνά, πεδιάδες και βάθη θάλασσας;
   - Ο φυσικός
   - Ο πολιτικός
   - Ο οδικός
   - Ο θεματικός του πληθυσμού
2. Τι σημαίνει το σκούρο καφέ σε φυσικό χάρτη;
   - Μεγάλο υψόμετρο
   - Πυκνό δάσος
   - Ξηρασία
   - Πυκνοκατοικημένη περιοχή
3. Τι δείχνει το πράσινο σε φυσικό χάρτη;
   - Χαμηλό υψόμετρο, πεδιάδες
   - Δάση και περιοχές με πολύ πράσινο
   - Χωράφια με καλλιέργειες
   - Εθνικούς δρυμούς και πάρκα
4. Σε χάρτη $1 : 200.000$ μετράς $5$ cm. Πόσα χιλιόμετρα είναι;
   - $10$ km
   - $100$ km
   - $1$ km
   - $50$ km
5. Για πεζοπορία σε βουνό, ποιον χάρτη διαλέγεις;
   - Τοπογραφικό, γύρω στο $1 : 50.000$
   - Χάρτη της Ευρώπης
   - Πολιτικό χάρτη της Ελλάδας με όλες τις πόλεις
   - Οδικό χάρτη αυτοκινήτου
6. Γιατί κάθε παγκόσμιος χάρτης παραμορφώνει κάτι;
   - Γιατί μια σφαίρα δεν απλώνεται σε επίπεδο χωρίς τέντωμα
   - Γιατί οι χαρτογράφοι κάνουν πάντα λάθη στις μετρήσεις
   - Γιατί η Γη αλλάζει λίγο σχήμα κάθε χρόνο
   - Γιατί δεν έχουμε ακόμα ακριβείς μετρήσεις για όλη τη Γη
7. Η απόσταση που μετράς με χάρακα πάνω σε χάρτη είναι η απόσταση που θα οδηγήσεις;
   - Όχι, ο δρόμος είναι μεγαλύτερος
   - Ναι, είναι ακριβώς η ίδια απόσταση
   - Ναι, αν ο χάρτης είναι οδικός
   - Όχι, ο δρόμος είναι μικρότερος

## Ασκήσεις

1. Ποιος χάρτης δείχνει σύνορα και πρωτεύουσες;
2. Γιατί ένας οδικός χάρτης δεν δείχνει μαζί και τα βουνά, και τα σύνορα, και πόσο βρέχει;
3. Ο Νίκος έχει τρεις χάρτες στο σακίδιο και ψάχνει ένα μονοπάτι $2$ km ως μια πηγή.

   Οι τρεις χάρτες του Νίκου και πόσο έδαφος είναι ένα εκατοστό στον καθένα.

   | Χάρτης | Κλίμακα | $1$ cm είναι |
   | --- | --- | --- |
   | Τοπογραφικός | $1 : 50.000$ | $500$ m |
   | Περιφέρειας | $1 : 500.000$ | $5$ km |
   | Ελλάδας | $1 : 5.000.000$ | $50$ km |

   α) Σε ποιον χάρτη το μονοπάτι πιάνει $4$ cm;
   β) Πόσα εκατοστά πιάνει στον χάρτη της Ελλάδας;
4. Σε πολλούς παγκόσμιους χάρτες η Γροιλανδία φαίνεται σχεδόν όσο η Αφρική, που είναι δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη. Για τον τοίχο της τάξης σου, θα διάλεγες χάρτη με σωστά μεγέθη ή χάρτη με σωστά σχήματα; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/reading-maps
