# Ο πληθυσμός και οι πόλεις της Ελλάδας

> Πόσοι είμαστε, πού ζούμε, και γιατί τόσοι μαζεύτηκαν σε δύο πόλεις.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/population-and-cities

## Τι θα μάθεις

- Να λες περίπου πόσους κατοίκους έχει η Ελλάδα, σύμφωνα με την απογραφή του 2021.
- Να εξηγείς τι είναι η απογραφή και τι η πυκνότητα πληθυσμού.
- Να περιγράφεις πώς μοιράζεται ο πληθυσμός ανάμεσα σε πόλεις, χωριά, βουνά και νησιά.
- Να εξηγείς γιατί τόσοι άνθρωποι μαζεύτηκαν στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.

## Πόσοι είμαστε;

Για να ξέρει μια χώρα πόσα σχολεία, νοσοκομεία και δρόμους χρειάζεται, πρέπει
πρώτα να ξέρει **πόσοι** ζουν σε αυτήν και **πού**. Γι' αυτό κάθε δέκα χρόνια
γίνεται **απογραφή**: καταγράφονται όλοι οι μόνιμοι κάτοικοι, σπίτι σπίτι.

Την απογραφή στην Ελλάδα την κάνει η **ΕΛΣΤΑΤ** (Ελληνική Στατιστική Αρχή). Η
τελευταία έγινε το $2021$ και μέτρησε **$10.482.487$** μόνιμους κατοίκους,
δηλαδή περίπου δέκα και μισό εκατομμύρια.

Δέκα χρόνια νωρίτερα, το $2011$, ήταν περίπου $10{,}8$ εκατομμύρια. Ο
πληθυσμός λοιπόν **μειώθηκε** λίγο, περίπου κατά $3$ στους $100$. Γεννιούνται
λιγότερα παιδιά απ' όσοι άνθρωποι πεθαίνουν, και στα χρόνια της οικονομικής
κρίσης πολλοί νέοι έφυγαν για δουλειά στο εξωτερικό.

## Πού ζούμε;

Οι κάτοικοι **δεν** είναι μοιρασμένοι ίσα στη χώρα. Δες πόσοι ζουν σε έξι από
τις δεκατρείς περιφέρειες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κάτοικοι σε έξι περιφέρειες, σε χιλιάδες (απογραφή 2021)*

Η **Αττική** μόνη της έχει πάνω από $3{,}8$ εκατομμύρια κατοίκους, περίπου
**έναν στους τρεις** Έλληνες. Δεύτερη έρχεται η **Κεντρική Μακεδονία**, με τη
Θεσσαλονίκη. Οι άλλες πόλεις είναι πολύ μικρότερες: Πάτρα, Ηράκλειο, Λάρισα,
Βόλος, Ιωάννινα.

*Χάρτης της Ελλάδας με την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, το Ηράκλειο, τη Λάρισα, τον Βόλο και τα Ιωάννινα.*

*Η Αθήνα από τον Λυκαβηττό. Πολυκατοικίες όσο φτάνει το μάτι, κολλητά η μία στην άλλη, και πολύ λίγο πράσινο ανάμεσα. Έτσι μοιάζει ένας τόπος με μεγάλη πυκνότητα πληθυσμού.*

> **Κλειδί**
>
> - **Απογραφή**: η καταμέτρηση όλων των κατοίκων, κάθε δέκα χρόνια. Η τελευταία
>   (2021) βρήκε περίπου **$10{,}5$ εκατομμύρια**.
> - Ο πληθυσμός είναι **συγκεντρωμένος**: σχεδόν οι μισοί ζουν σε Αττική και
>   Κεντρική Μακεδονία.
> - **Πυκνότητα πληθυσμού** = κάτοικοι διά έκταση. Λέει πόσοι ζουν, κατά μέσο
>   όρο, σε **ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο**.

## Γιατί μαζεύτηκαν τόσοι σε δύο πόλεις;

Πριν από εβδομήντα χρόνια οι περισσότεροι Έλληνες ζούσαν σε χωριά. Από το
$1950$ και μετά, πολλές οικογένειες άφησαν τα χωριά και πήγαν στις πόλεις,
κυρίως στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Αυτό λέγεται **εσωτερική μετανάστευση**.

Τι έβρισκαν εκεί:

- **δουλειά** σε εργοστάσια, γραφεία, καταστήματα, λιμάνια·
- **σχολεία και πανεπιστήμια** για τα παιδιά·
- **νοσοκομεία** και υπηρεσίες του κράτους.

Και κάθε πόλη είχε τους δικούς της λόγους να μεγαλώσει. Η Αθήνα είναι
**πρωτεύουσα** από το $1834$ και έχει δίπλα της τον **Πειραιά**, το μεγαλύτερο
λιμάνι της χώρας.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι βοήθησε την πόλη να μεγαλώσει;*

## Τα χωριά που άδειασαν

Η άλλη όψη της ίδιας ιστορίας: πολλά **ορεινά χωριά** και μικρά νησιά
άδειασαν. Έμειναν κυρίως ηλικιωμένοι, κάποια σχολεία έκλεισαν, και τον χειμώνα
ορισμένα χωριά έχουν μόνο λίγους κατοίκους.

Στην απογραφή του $2021$ μόνο δύο περιφέρειες είχαν περισσότερους κατοίκους
από το $2011$: το **Νότιο Αιγαίο** και, ελάχιστα, η **Κρήτη**. Εκεί ο
τουρισμός δίνει δουλειά, και ο κόσμος μένει ή έρχεται.

> **Πρόσεχε**
>
> «Πολλοί κάτοικοι» δεν σημαίνει «πυκνοκατοικημένο».
>
> Η Κεντρική Μακεδονία έχει πολλούς κατοίκους, αλλά και μεγάλη έκταση με χωριά
> και κάμπους. Για να συγκρίνεις πόσο **στριμωγμένοι** ζουν οι άνθρωποι,
> χρειάζεσαι την **πυκνότητα**: κατοίκους **ανά** τετραγωνικό χιλιόμετρο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Ελλάδα έχει περίπου \$10{,}5\$ εκατομμύρια κατοίκους και έκταση περίπου \$132.000\$ km². Πόση είναι η πυκνότητα πληθυσμού της;

1. Πυκνότητα = κάτοικοι διά έκταση.
2. Για να είναι εύκολη η διαίρεση, σβήνω τρία μηδενικά και από τους δύο αριθμούς:
   $10.500.000 \div 132.000$ είναι το ίδιο με $10.500 \div 132$.
3. Δοκιμάζω: $132 \times 80 = 10.560$, πολύ κοντά στο $10.500$.
4. Η πυκνότητα είναι λοιπόν περίπου **$80$ κάτοικοι ανά km²**. Είναι μέσος όρος:
   στην Αθήνα ζουν πολύ περισσότεροι σε κάθε km², σε ένα βουνό της Πίνδου σχεδόν
   κανείς.

### Παράδειγμα 2: Η Αττική και η περιφέρεια Βορείου Αιγαίου έχουν σχεδόν την ίδια έκταση, περίπου \$3.800\$ km² η καθεμιά. Ποια είναι πιο πυκνοκατοικημένη, και πόσες φορές;

1. Ίδια έκταση σημαίνει ότι αρκεί να συγκρίνω τους κατοίκους.
2. Αττική: περίπου $3.800.000$. Βόρειο Αιγαίο: περίπου $195.000$.
3. $3.800.000 \div 195.000$ είναι περίπου $19$, δηλαδή σχεδόν $20$.
4. Στην Αττική ζουν σχεδόν **είκοσι φορές** περισσότεροι άνθρωποι σε κάθε
   τετραγωνικό χιλιόμετρο: περίπου $1.000$ ανά km², ενώ στο Βόρειο Αιγαίο περίπου
   $50$.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι η απογραφή πληθυσμού;
   - Η καταμέτρηση όλων των μόνιμων κατοίκων της χώρας
   - Η ψηφοφορία για την εκλογή της νέας κυβέρνησης
   - Ο χάρτης με τα όρια των δεκατριών περιφερειών
   - Η μέτρηση των τουριστών που έρχονται το καλοκαίρι
2. Περίπου πόσους μόνιμους κατοίκους μέτρησε η απογραφή του 2021;
   - Περίπου $10{,}5$ εκατομμύρια
   - Περίπου $3{,}8$ εκατομμύρια
   - Περίπου $83$ εκατομμύρια
   - Περίπου $1{,}5$ εκατομμύριο
3. Περίπου τι μέρος των κατοίκων της Ελλάδας ζει στην Αττική;
   - Περίπου ένας στους τρεις
   - Περίπου ένας στους δέκα
   - Σχεδόν όλοι οι κάτοικοι
   - Όσοι και στην Κρήτη
4. Τι μας λέει η πυκνότητα πληθυσμού;
   - Πόσοι ζουν, κατά μέσο όρο, σε κάθε km²
   - Πόσοι ζουν συνολικά σε όλη την περιοχή
   - Πόσα παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο
   - Πόσα τετραγωνικά χιλιόμετρα έχει η χώρα
5. Μετά το 1950 πολλές οικογένειες έφυγαν από τα χωριά για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Πώς λέγεται αυτό;
   - Εσωτερική μετανάστευση
   - Τουρισμός εσωτερικού
   - Απογραφή πληθυσμού
   - Πυκνότητα πληθυσμού
6. Ποιο από αυτά ΔΕΝ ήταν λόγος να μετακομίσουν οικογένειες στις μεγάλες πόλεις;
   - Περισσότερα χωράφια για να καλλιεργήσουν
   - Δουλειές σε εργοστάσια και γραφεία
   - Σχολεία και πανεπιστήμια για τα παιδιά
   - Νοσοκομεία και υπηρεσίες του κράτους
7. Ποιες περιφέρειες είχαν περισσότερους κατοίκους το 2021 απ' ό,τι το 2011;
   - Το Νότιο Αιγαίο και η Κρήτη
   - Η Δυτική Μακεδονία και η Ήπειρος
   - Όλες οι περιφέρειες της χώρας
   - Η Αττική και η Θεσσαλία
8. Δύο περιοχές έχουν την ίδια έκταση. Η πρώτη έχει δέκα φορές περισσότερους κατοίκους. Τι ισχύει;
   - Η πρώτη είναι δέκα φορές πιο πυκνοκατοικημένη
   - Έχουν την ίδια πυκνότητα, αφού έχουν ίδια έκταση
   - Η δεύτερη είναι πιο πυκνοκατοικημένη
   - Δεν φτάνουν τα στοιχεία για να το πεις

## Ασκήσεις

1. Κάθε πόσα χρόνια γίνεται απογραφή πληθυσμού στην Ελλάδα, και ποια υπηρεσία την κάνει;
2. Γιατί πολλά ορεινά χωριά έχουν σήμερα λίγους κατοίκους, κυρίως ηλικιωμένους;
3. Ο πίνακας δείχνει πόσους κατοίκους μέτρησαν έξι απογραφές.

   Μόνιμοι κάτοικοι της Ελλάδας σε εκατομμύρια, στρογγυλεμένοι. Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ, απογραφές 1951–2021.

   | Απογραφή | Κάτοικοι |
   | --- | --- |
   | $1951$ | $7{,}6$ εκατ. |
   | $1971$ | $8{,}8$ εκατ. |
   | $1991$ | $10{,}3$ εκατ. |
   | $2001$ | $10{,}9$ εκατ. |
   | $2011$ | $10{,}8$ εκατ. |
   | $2021$ | $10{,}5$ εκατ. |

   α) Σε ποια απογραφή η Ελλάδα είχε τους περισσότερους κατοίκους;
   β) Πόσα εκατομμύρια κατοίκους περισσότερους είχε η χώρα το $2001$ από το $1951$;
   γ) Τι αλλάζει στον πληθυσμό μετά το $2001$;
4. Κάποιος προτείνει να μεταφερθούν μερικές υπηρεσίες του κράτους από την Αθήνα σε μικρότερες πόλεις, για να μη μαζεύονται όλοι σε μία πόλη. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/population-and-cities
