# Προσανατολισμός και συντεταγμένες

> Πυξίδα, παράλληλοι και μεσημβρινοί: η διεύθυνση κάθε σημείου της Γης.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/orientation-and-coordinates

## Τι θα μάθεις

- Να προσανατολίζεσαι με τον ήλιο, την πυξίδα και τον χάρτη.
- Να εξηγείς τι είναι οι παράλληλοι και οι μεσημβρινοί.
- Να διαβάζεις γεωγραφικό πλάτος και μήκος ενός τόπου.
- Να εντοπίζεις την Ελλάδα πάνω στην υδρόγειο με συντεταγμένες.

## Τρεις τρόποι να βρεις τον βορρά

1. **Με τον ήλιο.** Ανατέλλει από την ανατολή και δύει στη δύση. Το μεσημέρι
   στην Ελλάδα βρίσκεται προς τον νότο, οπότε η σκιά σου δείχνει βόρεια.
2. **Με πυξίδα.** Η βελόνα της είναι μαγνήτης και στρέφεται προς τον μαγνητικό
   βορρά, ό,τι κι αν κάνεις εσύ.
3. **Με τον χάρτη.** Γυρνάς τον χάρτη ώσπου ο βορράς του να συμπέσει με τον
   πραγματικό βορρά. Τότε ό,τι βλέπεις μπροστά σου είναι και μπροστά στο χαρτί.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο αριθμοί, ένα σημείο*

> **Κλειδί**
>
> Η Γη έχει δύο οικογένειες γραμμών, και μαζί δίνουν διεύθυνση σε κάθε σημείο:
>
> - **Παράλληλοι** — οριζόντιοι κύκλοι. Ο μεγαλύτερος είναι ο **Ισημερινός**, που
>   χωρίζει βόρειο και νότιο ημισφαίριο. Δίνουν το **γεωγραφικό πλάτος**, από
>   $0$ μοίρες στον Ισημερινό ως $90$ μοίρες στους πόλους.
> - **Μεσημβρινοί** — κατακόρυφα ημικύκλια από πόλο σε πόλο. Ο **πρώτος
>   μεσημβρινός** περνάει από το Γκρίνουιτς. Δίνουν το **γεωγραφικό μήκος**, από
>   $0$ ως $180$ μοίρες ανατολικά ή δυτικά.
>
> Ένα σημείο ορίζεται με τα δύο μαζί, ποτέ με το ένα.

*Ο πρώτος μεσημβρινός στο Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, στο Λονδίνο. Η μεταλλική λωρίδα δείχνει πού περνάει. Με ένα πόδι σε κάθε πλευρά, ο επισκέπτης στέκεται ταυτόχρονα στο ανατολικό και στο δυτικό ημισφαίριο.*

## Πού βρίσκεται η Ελλάδα

Η χώρα απλώνεται περίπου ανάμεσα στους παράλληλους $34$ και $42$ βόρεια, και
ανάμεσα στους μεσημβρινούς $19$ και $30$ ανατολικά.

Αυτό δεν είναι απλώς αριθμοί. Το γεωγραφικό πλάτος **καθορίζει το κλίμα**: όσο
πλησιάζεις τον Ισημερινό, τόσο πιο κάθετα πέφτουν οι ακτίνες του ήλιου και τόσο
πιο ζεστά κάνει.

Γι' αυτό η Κρήτη, που είναι νοτιότερα, έχει πιο ήπιο χειμώνα από τη Φλώρινα.

|             | Κατεύθυνση  | Τι δίνει                  |
| ----------- | ----------- | ------------------------- |
| Παράλληλοι  | οριζόντιοι  | πλάτος: βόρεια ή νότια    |
| Μεσημβρινοί | κατακόρυφοι | μήκος: ανατολικά ή δυτικά |

> **Πρόσεχε**
>
> Μην μπερδεύεις τα δύο.
>
> Το **πλάτος** το μετράς από τον Ισημερινό προς τους πόλους. Το **μήκος** το
> μετράς από το Γκρίνουιτς προς τα ανατολικά ή τα δυτικά.
>
> Ένας εύκολος κανόνας: οι παράλληλοι είναι **παράλληλοι μεταξύ τους**, οι
> μεσημβρινοί συναντιούνται όλοι στους πόλους.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρίσκεσαι σε δάσος χωρίς πυξίδα, στις 12 το μεσημέρι. Πώς βρίσκεις τον βορρά;

1. Το μεσημέρι ο ήλιος στην Ελλάδα βρίσκεται προς τον **νότο**.
2. Στέκεσαι με την πλάτη στον ήλιο. Η σκιά σου πέφτει μπροστά σου.
3. Η σκιά δείχνει προς τον **βορρά**.
4. Με τον βορρά γνωστό, τα υπόλοιπα προκύπτουν: πίσω σου νότος, δεξιά σου ανατολή, αριστερά σου δύση.

### Παράδειγμα 2: Δύο πόλεις έχουν το ίδιο γεωγραφικό μήκος αλλά διαφορετικό πλάτος. Τι σημαίνει;

1. Ίδιο μήκος σημαίνει ότι βρίσκονται πάνω στον **ίδιο μεσημβρινό**, δηλαδή η μία ακριβώς βόρεια ή νότια της άλλης.
2. Διαφορετικό πλάτος σημαίνει ότι απέχουν προς τον βορρά ή τον νότο.
3. Επειδή το πλάτος επηρεάζει το κλίμα, όποια είναι πιο κοντά στον Ισημερινό θα έχει γενικά πιο ζεστό κλίμα.
4. Θα έχουν όμως την **ίδια ώρα μεσημβρίας**: ο ήλιος φτάνει στο ψηλότερο σημείο του και για τις δύο την ίδια στιγμή.

## Ερωτήσεις

1. Προς τα πού δείχνει η βελόνα της πυξίδας;
   - Προς τον βορρά
   - Προς τον ήλιο
   - Προς το μέρος που κοιτάς
   - Προς την πιο κοντινή πόλη
2. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος παράλληλος;
   - Ο Ισημερινός
   - Ο πρώτος μεσημβρινός
   - Ο Αρκτικός κύκλος
   - Ο Τροπικός του Καρκίνου
3. Τι μετράει το γεωγραφικό πλάτος;
   - Πόσο βόρεια ή νότια βρίσκεται ένα σημείο
   - Πόσο ανατολικά ή δυτικά βρίσκεται ένα σημείο
   - Πόσο ψηλά βρίσκεται ένα σημείο
   - Πόσο φαρδιά είναι μια χώρα από άκρη σε άκρη
4. Από πού περνάει ο πρώτος μεσημβρινός;
   - Από το Γκρίνουιτς
   - Από την Αθήνα
   - Από τον Βόρειο Πόλο μόνο
   - Από τον Ισημερινό
5. Γιατί η Κρήτη έχει πιο ήπιο χειμώνα από τη Φλώρινα;
   - Βρίσκεται νοτιότερα, σε μικρότερο γεωγραφικό πλάτος
   - Βρίσκεται ανατολικότερα, σε μεγαλύτερο γεωγραφικό μήκος
   - Είναι νησί, άρα δεν έχει πραγματικό χειμώνα
   - Έχει βουνά που τη φυλάνε από τους κρύους βοριάδες
6. Το μεσημέρι στην Ελλάδα στέκεσαι με την πλάτη στον ήλιο. Προς τα πού δείχνει η σκιά σου;
   - Προς τον βορρά
   - Προς τον νότο
   - Προς την ανατολή
   - Προς τη δύση
7. Πόσοι αριθμοί χρειάζονται για να οριστεί ένα σημείο στη Γη;
   - Δύο: πλάτος και μήκος
   - Ένας, το πλάτος
   - Τρεις
   - Κανένας, αρκεί το όνομα του τόπου

## Ασκήσεις

1. Το μεσημέρι στην Ελλάδα, προς τα πού βρίσκεται ο ήλιος;
2. Οι παράλληλοι δεν συναντιούνται ποτέ. Γιατί οι μεσημβρινοί συναντιούνται όλοι;
3. Ο πίνακας δίνει το γεωγραφικό πλάτος και μήκος έξι ελληνικών πόλεων.

   Θέσεις στρογγυλεμένες στο δέκατο της μοίρας.

   | Πόλη | Πλάτος (βόρεια) | Μήκος (ανατολικά) |
   | --- | --- | --- |
   | Αθήνα | $38{,}0°$ | $23{,}7°$ |
   | Θεσσαλονίκη | $40{,}6°$ | $22{,}9°$ |
   | Ηράκλειο | $35{,}3°$ | $25{,}1°$ |
   | Κέρκυρα | $39{,}6°$ | $19{,}9°$ |
   | Αλεξανδρούπολη | $40{,}8°$ | $25{,}9°$ |
   | Φλώρινα | $40{,}8°$ | $21{,}4°$ |

   α) Ποια πόλη είναι η νοτιότερη;
   β) Ποια πόλη είναι η δυτικότερη;
   γ) Ποιες δύο πόλεις βρίσκονται στον ίδιο παράλληλο;
4. Η Κρήτη είναι πολύ νοτιότερα από τη Φλώρινα. Σημαίνει αυτό ότι κάθε μέρος της Κρήτης είναι πιο ζεστό από κάθε μέρος της Φλώρινας; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/orientation-and-coordinates
