# Βουνά και πεδιάδες της Ελλάδας

> Γιατί τα τρία τέταρτα της χώρας ανεβοκατεβαίνουν.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/mountains-and-plains

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τις κύριες οροσειρές και πεδιάδες της Ελλάδας.
- Να εξηγείς πώς το ανάγλυφο επηρεάζει τις καλλιέργειες και τους δρόμους.
- Να ξεχωρίζεις πεδιάδα, οροπέδιο, λόφο και βουνό.
- Να διαβάζεις το υψόμετρο σε φυσικό χάρτη.

## Μια χώρα που ανεβοκατεβαίνει

Περίπου τα **τρία τέταρτα** της Ελλάδας είναι ορεινά ή ημιορεινά. Οι πεδιάδες
είναι λίγες, και γι' αυτό πολύτιμες.

Οι λέξεις που περιγράφουν το ανάγλυφο δεν είναι συνώνυμες:

| Μορφή    | Τι σημαίνει                                         |
| -------- | --------------------------------------------------- |
| Πεδιάδα  | επίπεδη έκταση, συνήθως κάτω από $200$ m            |
| Οροπέδιο | επίπεδη έκταση, αλλά σε μεγάλο υψόμετρο             |
| Λόφος    | ύψωμα ως λίγες εκατοντάδες μέτρα, με ήπιες πλαγιές  |
| Βουνό    | ύψωμα πάνω από περίπου $600$ m, με απότομες πλαγιές |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κόψε την Ελλάδα στη μέση και κοίταξέ την από το πλάι*

> **Κλειδί**
>
> Η **Πίνδος** είναι η ραχοκοκαλιά της χώρας. Ξεκινά από τα βόρεια σύνορα,
> κατεβαίνει ως τη Στερεά Ελλάδα, βουλιάζει στον Κορινθιακό και ξαναβγαίνει ως
> τα βουνά της Πελοποννήσου.
>
> Δεν σταματά ούτε εκεί: τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου είναι **κορυφές βυθισμένων
> βουνών**. Γι' αυτό είναι βραχώδη και έχουν τόσο λίγες πεδιάδες.

Εκτός από την Πίνδο, ξεχωρίζουν και άλλα βουνά. Ο **Όλυμπος**, το ψηλότερο βουνό της
χώρας (κορυφή Μύτικας, $2.918$ m), υψώνεται ανάμεσα στη Μακεδονία και τη
Θεσσαλία, σχεδόν πάνω από τη θάλασσα. Στα βορειοανατολικά, η **Ροδόπη**
απλώνεται κατά μήκος των συνόρων με τη Βουλγαρία. Και στο νότο, ο **Ταΰγετος**
στην Πελοπόννησο και ο **Ψηλορείτης** στην Κρήτη ξεπερνούν τα $2.400$ m.

*Χάρτης της Ελλάδας με την Πίνδο, τον Όλυμπο, τη Ροδόπη, τον Ταΰγετο και τον Ψηλορείτη.*

*Ο Μύτικας, η ψηλότερη κορυφή του Ολύμπου και όλης της Ελλάδας. Τόσο ψηλά δεν φυτρώνουν δέντρα: μόνο βράχος, με χαράδρες που άνοιξαν το νερό και ο πάγος.*

## Οι πεδιάδες και η σημασία τους

| Πεδιάδα              | Πού                 | Τι δίνει            |
| -------------------- | ------------------- | ------------------- |
| Θεσσαλίας            | κέντρο              | σιτάρι, βαμβάκι     |
| Μακεδονίας           | Σέρρες, Θεσσαλονίκη | ρύζι, ζαχαρότευτλα  |
| Θράκης               | βορειοανατολικά     | σιτηρά              |
| Μεσσηνίας, Αργολίδας | Πελοπόννησος        | ελιές, εσπεριδοειδή |

Όλες βρίσκονται δίπλα σε ποτάμια. Δεν είναι σύμπτωση: **τα ποτάμια τις
έφτιαξαν**, κατεβάζοντας για χιλιετίες φερτά υλικά από τα βουνά.

## Τι σημαίνει το ανάγλυφο για τη ζωή

- **Καλλιέργειες**: το τρακτέρ θέλει επίπεδο χώμα. Στα βουνά καλλιεργείς σε
  πεζούλες, με το χέρι.
- **Δρόμοι**: κάθε δρόμος στα βουνά θέλει στροφές, γέφυρες και σήραγγες — άρα
  χρόνο και χρήμα.
- **Πληθυσμός**: οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις πεδιάδες και στα παράλια.

> **Θυμήσου**
>
> Το ανάγλυφο εξηγεί χάρτες που φαίνονται περίεργοι.
>
> Γιατί ο αυτοκινητόδρομος κάνει μια μεγάλη καμπύλη αντί να πάει ευθεία; Γιατί
> ανάμεσα υπάρχει βουνό, και η ευθεία θα κόστιζε δέκα σήραγγες.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί η Θεσσαλία έγινε ο σιτοβολώνας της Ελλάδας;

1. Είναι η μεγαλύτερη **επίπεδη** έκταση της χώρας: το τρακτέρ δουλεύει χωρίς εμπόδια.
2. Τη διασχίζει ο **Πηνειός**, που δίνει νερό για άρδευση.
3. Το χώμα της είναι φερτό από τα γύρω βουνά, δηλαδή γόνιμο.
4. Τα τρία μαζί — έκταση, νερό, γόνιμο χώμα — είναι ακριβώς ό,τι χρειάζεται η μεγάλη καλλιέργεια.

### Παράδειγμα 2: Σε φυσικό χάρτη, μια περιοχή είναι σκούρο καφέ με λευκές κηλίδες. Τι είναι;

1. Το σκούρο καφέ σημαίνει μεγάλο υψόμετρο.
2. Το λευκό δείχνει κορυφές που καλύπτονται από χιόνι για μεγάλο μέρος του χρόνου.
3. Άρα πρόκειται για **ψηλό ορεινό όγκο**, πάνω από $2.000$ μέτρα.
4. Θα περιμένεις εκεί: λίγους κατοίκους, κτηνοτροφία, δύσκολη πρόσβαση τον χειμώνα.

   Ο χάρτης δεν το γράφει, αλλά το λέει.

## Ερωτήσεις

1. Ποια οροσειρά διατρέχει την Ελλάδα από βορρά προς νότο;
   - Η Πίνδος
   - Ο Όλυμπος
   - Οι Άλπεις
   - Η Ροδόπη
2. Ποια είναι η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ελλάδας;
   - Η Θεσσαλική
   - Η πεδιάδα της Αττικής
   - Το Λασίθι
   - Η πεδιάδα της Ηπείρου
3. Τι είναι το οροπέδιο;
   - Επίπεδη έκταση σε μεγάλο υψόμετρο
   - Η κορυφή ενός βουνού
   - Πεδιάδα δίπλα στη θάλασσα
   - Στενή κοιλάδα ανάμεσα σε δύο ποτάμια
4. Τι είναι γεωλογικά τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου;
   - Κορυφές βυθισμένων βουνών
   - Κομμάτια πάγου που έμειναν
   - Τεχνητά νησιά
   - Συσσωρευμένη άμμος
5. Γιατί οι μεγάλες πεδιάδες βρίσκονται δίπλα σε ποτάμια;
   - Γιατί τα ίδια τα ποτάμια τις έφτιαξαν
   - Γιατί οι άνθρωποι έσκαψαν τα ποτάμια εκεί
   - Σύμπτωση
   - Γιατί εκεί βρέχει περισσότερο
6. Γιατί ένας αυτοκινητόδρομος σπάνια πάει σε ευθεία γραμμή;
   - Γιατί τα βουνά επιβάλλουν στροφές και σήραγγες
   - Γιατί έτσι είναι πιο όμορφος
   - Για να περνάει από όσο περισσότερες πόλεις γίνεται
   - Για να είναι πιο μεγάλος
7. Πώς καλλιεργούν οι άνθρωποι σε απότομες πλαγιές;
   - Φτιάχνουν πεζούλες, σαν σκαλοπάτια
   - Με μεγάλα τρακτέρ
   - Δεν καλλιεργούν ποτέ εκεί, μόνο βοσκούν ζώα
   - Ισιώνουν ολόκληρο το βουνό

## Ασκήσεις

1. Στον χάρτη σημειώνονται τρία βουνά. Ποιο από αυτά είναι η οροσειρά που διατρέχει την Ελλάδα από τα βόρεια σύνορα ως την Πελοπόννησο, και πώς λέγεται;
   *Χάρτης της Ελλάδας με τρία βουνά σημειωμένα με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
2. Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι στην Ελλάδα ζουν στις πεδιάδες και στα παράλια, και λίγοι στα βουνά;
3. Ο πίνακας δείχνει έξι από τα ψηλότερα βουνά της Ελλάδας.

   Υψόμετρο της ψηλότερης κορυφής κάθε βουνού, σε μέτρα.

   | Βουνό | Πού | Υψόμετρο |
   | --- | --- | --- |
   | Όλυμπος | Μακεδονία – Θεσσαλία | $2.918$ m |
   | Σμόλικας | Ήπειρος | $2.637$ m |
   | Βόρας | Μακεδονία | $2.524$ m |
   | Παρνασσός | Στερεά Ελλάδα | $2.457$ m |
   | Ψηλορείτης | Κρήτη | $2.456$ m |
   | Ταΰγετος | Πελοπόννησος | $2.407$ m |

   α) Πόσα μέτρα ψηλότερος είναι ο Όλυμπος από τον Ταΰγετο;
   β) Ποιο βουνό του πίνακα βρίσκεται σε νησί;
   γ) Ποια δύο βουνά έχουν σχεδόν το ίδιο ύψος;
4. Ένας νέος δρόμος πρέπει να περάσει ένα βουνό. Μπορεί να κάνει μεγάλο γύρο στους πρόποδες, ή να πάει σχεδόν ευθεία με σήραγγες. Εσύ ποιο θα διάλεγες, και γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/mountains-and-plains
