# Η οικονομία της Ελλάδας

> Χωράφια, κοπάδια, ψάρια, εργοστάσια και τουρισμός: με τι ζει η χώρα.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/economy-of-greece

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τον πρωτογενή, τον δευτερογενή και τον τριτογενή τομέα της οικονομίας.
- Να κατατάσσεις ένα επάγγελμα στον τομέα του.
- Να συνδέεις προϊόντα της Ελλάδας με το έδαφος, το κλίμα και τη θάλασσα της.
- Να εξηγείς γιατί ο τουρισμός και η ναυτιλία μετράνε τόσο στην ελληνική οικονομία.

## Με τι ζει μια χώρα;

Το πρωινό σου μπορεί να έχει ψωμί, ελιές, γάλα και ένα πορτοκάλι. Κάποιος
έσπειρε το σιτάρι, κάποιος άρμεξε την αγελάδα, κάποιος έφτιαξε το ψωμί σε
φούρνο, κάποιος το πούλησε στο μαγαζί. Όλες αυτές οι δουλειές μαζί είναι η
**οικονομία** μιας χώρας.

Οι γεωγράφοι τις χωρίζουν σε **τρεις τομείς**:

- **Πρωτογενής τομέας**: παίρνουμε κάτι κατευθείαν από τη φύση. Γεωργία,
  κτηνοτροφία, αλιεία, δάση.
- **Δευτερογενής τομέας**: μεταποιούμε, δηλαδή φτιάχνουμε κάτι καινούργιο από
  πρώτες ύλες. Βιομηχανία, βιοτεχνία, παραγωγή ρεύματος, οικοδομές.
- **Τριτογενής τομέας**: δεν φτιάχνουμε πράγμα, προσφέρουμε **υπηρεσία**.
  Εμπόριο, τουρισμός, μεταφορές, σχολεία, νοσοκομεία.

> **Κλειδί**
>
> Στάρι στο χωράφι: **πρωτογενής**. Αλεύρι και ψωμί στο εργοστάσιο ή στον φούρνο:
> **δευτερογενής**. Το ψωμί που πουλιέται στο μαγαζί και ο οδηγός που το
> μεταφέρει: **τριτογενής**.
>
> Στην Ελλάδα σήμερα οι περισσότεροι εργαζόμενοι, περίπου **τρεις στους
> τέσσερις**, δουλεύουν στις **υπηρεσίες**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποιον τομέα δουλεύει;*

## Χωράφια, κοπάδια, ψάρια

Το **κλίμα** και το **έδαφος** αποφασίζουν τι παράγει κάθε περιοχή:

- Στους **κάμπους** (Θεσσαλία, Μακεδονία) καλλιεργούνται σιτάρι, βαμβάκι,
  καλαμπόκι.
- Στις **ζεστές και ξερές πλαγιές** ευδοκιμούν η ελιά και το αμπέλι. Η Ελλάδα
  είναι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς **ελαιολάδου** στον κόσμο.
- Στα **βουνά**, όπου το έδαφος δεν οργώνεται εύκολα, εκτρέφονται πρόβατα και
  κατσίκια. Από το γάλα τους γίνεται η φέτα.
- Στη **θάλασσα** γίνεται ψάρεμα, αλλά και **ιχθυοκαλλιέργεια**: τσιπούρες και
  λαβράκια μεγαλώνουν σε κλουβιά στη θάλασσα.

*Ιχθυοκαλλιέργεια στην Εύβοια. Κάθε στρογγυλό δαχτυλίδι κρατάει ένα δίχτυ που κρέμεται στο νερό, και μέσα του μεγαλώνουν χιλιάδες ψάρια.*

Τα **δάση** δίνουν ξυλεία, και το υπέδαφος **ορυκτά**: μάρμαρο, βωξίτη (από
τον οποίο γίνεται το αλουμίνιο) και λιγνίτη, που για πολλά χρόνια έκαιγε στους
σταθμούς ρεύματος της Δυτικής Μακεδονίας.

*Λιγνίτης σε ορυχείο της Πτολεμαΐδας. Ο σκούρος σωρός είναι ο λιγνίτης. Ο τεράστιος τροχός με τους κάδους σκάβει και μαζεύει, και ο ιμάντας μπροστά μεταφέρει το υλικό.*

## Τουρισμός και πλοία

Δύο υπηρεσίες ξεχωρίζουν στην Ελλάδα, και οι δύο χάρη στη **θάλασσα**:

- **Τουρισμός.** Ήλιος, νησιά, ακτές και αρχαία μνημεία φέρνουν κάθε χρόνο
  εκατομμύρια επισκέπτες. Το $2024$, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, ήρθαν
  περίπου $40$ εκατομμύρια ταξιδιώτες από το εξωτερικό και ξόδεψαν περίπου
  $21{,}6$ δισεκατομμύρια ευρώ.
- **Ναυτιλία.** Οι Έλληνες εφοπλιστές έχουν τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο του
  κόσμου. Τα πλοία τους μεταφέρουν πετρέλαιο, σιτάρι και κοντέινερ σε όλες τις
  θάλασσες.

Για να κινούνται άνθρωποι και εμπορεύματα, χρειάζονται **συγκοινωνίες**:
λιμάνια όπως ο Πειραιάς, αεροδρόμια στα νησιά, αυτοκινητόδρομοι όπως η Εγνατία
Οδός από την Ηγουμενίτσα ως τα σύνορα με την Τουρκία.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από κάθε 100 εργαζόμενους, πόσοι δουλεύουν σε κάθε τομέα*

> **Πρόσεχε**
>
> Ο τουρισμός **δεν** είναι μόνο ξενοδοχεία.
>
> Όταν έρχονται τουρίστες, δουλεύουν και ο αγρότης που πουλά ντομάτες στην
> ταβέρνα, και ο ψαράς, και ο οικοδόμος που χτίζει το νέο δωμάτιο. Μια υπηρεσία
> μπορεί να δίνει δουλειά και στους άλλους δύο τομείς.
>
> Το ανάποδο ισχύει επίσης: αν μια χρονιά δεν έρθουν τουρίστες, χάνουν έσοδα
> πολλοί περισσότεροι από τους ξενοδόχους.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ακολούθησε ένα μπουκάλι λάδι από το χωράφι ως το τραπέζι σου. Σε ποιους τομείς περνάει;

1. Ο αγρότης κλαδεύει τα δέντρα και μαζεύει τις ελιές: **πρωτογενής** τομέας.
2. Στο ελαιοτριβείο οι ελιές αλέθονται και γίνονται λάδι, που μπαίνει σε μπουκάλια:
   **δευτερογενής** τομέας.
3. Ένα φορτηγό το πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ, και ο πωλητής σού το πουλάει:
   **τριτογενής** τομέας.
4. Ένα προϊόν, τρεις τομείς. Γι' αυτό οι τομείς δεν είναι χωριστοί κόσμοι: ο
   ένας χρειάζεται τον άλλον.

### Παράδειγμα 2: Γιατί στα Γρεβενά υπάρχουν πολλά κοπάδια, ενώ στον κάμπο της Λάρισας πολλά χωράφια με σιτάρι και βαμβάκι;

1. Τα Γρεβενά είναι σε **ορεινή** περιοχή, με πλαγιές και βοσκοτόπια.
2. Σε μια απότομη πλαγιά δεν μπαίνει εύκολα τρακτέρ, αλλά τα πρόβατα και τα
   κατσίκια βόσκουν άνετα.
3. Ο θεσσαλικός κάμπος είναι **επίπεδος**, με γόνιμο χώμα και νερό από τον
   Πηνειό: ιδανικός για μεγάλα χωράφια.
4. Το **ανάγλυφο** αποφασίζει τι θα παραχθεί: βουνό για κτηνοτροφία, κάμπος για
   γεωργία.

## Ερωτήσεις

1. Ποια δουλειά ανήκει στον πρωτογενή τομέα;
   - Ο κτηνοτρόφος που αρμέγει τα πρόβατα
   - Ο τυροκόμος που φτιάχνει φέτα
   - Η πωλήτρια που πουλάει το τυρί
   - Ο οδηγός που μεταφέρει το γάλα
2. Τι κάνει ο δευτερογενής τομέας;
   - Φτιάχνει νέα προϊόντα από πρώτες ύλες
   - Παίρνει πρώτες ύλες κατευθείαν από τη φύση
   - Προσφέρει υπηρεσίες, όπως εμπόριο και σχολεία
   - Μετράει πόσοι κάτοικοι ζουν σε κάθε περιοχή
3. Σε ποιον τομέα δουλεύουν οι περισσότεροι εργαζόμενοι στην Ελλάδα σήμερα;
   - Στον τριτογενή, τις υπηρεσίες
   - Στον πρωτογενή, τη γεωργία
   - Στον δευτερογενή, τη βιομηχανία
   - Μοιράζονται ίσα στους τρεις τομείς
4. Πού ευδοκιμεί καλύτερα η ελιά;
   - Σε ζεστές, ξερές πλαγιές με ήπιο χειμώνα
   - Σε ψηλά βουνά με χιόνι για πολλούς μήνες
   - Σε βάλτους, με νερό όλο τον χρόνο
   - Μόνο σε θερμοκήπια, σε ειδικά κτίρια
5. Τι είναι η ιχθυοκαλλιέργεια;
   - Εκτροφή ψαριών σε κλουβιά στη θάλασσα
   - Ψάρεμα με καΐκι στα ανοιχτά του πελάγους
   - Καλλιέργεια φυτών με νερό από τη θάλασσα
   - Πώληση ψαριών στην ψαραγορά της πόλης
6. Σε τι ξεχωρίζουν οι Έλληνες εφοπλιστές σε όλο τον κόσμο;
   - Έχουν τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο του κόσμου
   - Φτιάχνουν τα περισσότερα αυτοκίνητα της Ευρώπης
   - Πιάνουν τα περισσότερα ψάρια του κόσμου
   - Έχουν τις περισσότερες σιδηροδρομικές γραμμές
7. Σε μια ορεινή περιοχή με απότομες πλαγιές, ποια δραστηριότητα ταιριάζει περισσότερο;
   - Η εκτροφή προβάτων και κατσικιών
   - Τα μεγάλα χωράφια με βαμβάκι
   - Η ιχθυοκαλλιέργεια σε κλουβιά
   - Τα μεγάλα λιμάνια για φορτηγά πλοία
8. Ένα καλοκαίρι έρχονται πολύ λιγότεροι τουρίστες σε ένα νησί. Ποιος ΑΚΟΜΑ χάνει, εκτός από τον ξενοδόχο;
   - Ο αγρότης που πουλά λαχανικά στις ταβέρνες
   - Κανείς άλλος, μόνο τα ξενοδοχεία
   - Μόνο οι τουρίστες, που δεν ήρθαν
   - Ο ψαράς σε μια χώρα μακριά

## Ασκήσεις

1. Ένα εργοστάσιο κάνει το βαμβάκι κλωστή και ύφασμα. Σε ποιον τομέα της οικονομίας ανήκει;
2. Πώς βοηθάει η θάλασσα την ελληνική οικονομία; Γράψε τουλάχιστον δύο τρόπους.
3. Ο πίνακας δείχνει πόσοι ταξιδιώτες ήρθαν από το εξωτερικό και πόσα χρήματα ξόδεψαν στην Ελλάδα.

   Ταξιδιώτες από το εξωτερικό και ταξιδιωτικές εισπράξεις, στρογγυλεμένα. Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος, 2023–2024.

   | Έτος | Ταξιδιώτες | Εισπράξεις |
   | --- | --- | --- |
   | $2023$ | $36{,}1$ εκατομμύρια | $20{,}6$ δισ. ευρώ |
   | $2024$ | $40{,}7$ εκατομμύρια | $21{,}6$ δισ. ευρώ |

   α) Πόσα εκατομμύρια περισσότεροι ταξιδιώτες ήρθαν το $2024$;
   β) Πόσο αυξήθηκαν οι εισπράξεις από το $2023$ στο $2024$;
   γ) Περίπου πόσα ευρώ ξόδεψε κατά μέσο όρο κάθε ταξιδιώτης το $2024$;
4. Κάποιος λέει: «Ο τουρισμός φέρνει τόσα χρήματα, που η Ελλάδα δεν χρειάζεται τίποτα άλλο.» Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/economy-of-greece
