# Η Κύπρος και ο ελληνισμός της διασποράς

> Ένα νησί με δύο όψεις, και Έλληνες σε κάθε ήπειρο.

Γεωγραφία, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/cyprus-and-diaspora

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη θέση, τα βουνά, την πεδιάδα και το κλίμα της Κύπρου.
- Να βάζεις στη σειρά τους σταθμούς της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου, από το 1960 ως το 2004.
- Να εξηγείς τι είναι η διασπορά και πότε και γιατί έφυγαν Έλληνες για άλλες χώρες.
- Να διαβάζεις αριθμούς από απογραφές άλλων χωρών και να λες τι ακριβώς μετράνε.

## Ένα νησί στην ανατολική Μεσόγειο

Η **Κύπρος** είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, μετά τη Σικελία και
τη Σαρδηνία. Έχει έκταση περίπου $9.250$ km², λίγο μεγαλύτερη από την Κρήτη.
Βρίσκεται μακριά από την Αθήνα, στη γωνία της Μεσογείου, νότια από την Τουρκία
και δυτικά από τη Συρία και τον Λίβανο.

*Χάρτης της ανατολικής Μεσογείου με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Τουρκία.*

Το νησί έχει τρία μεγάλα κομμάτια:

- στα **νοτιοδυτικά** η οροσειρά του **Τροόδους**, με την ψηλότερη κορυφή, τον
  **Όλυμπο** ($1.952$ m), όπου τον χειμώνα πέφτει χιόνι·
- στα **βόρεια** η στενή και μακριά οροσειρά του **Πενταδακτύλου**·
- ανάμεσά τους η πεδιάδα της **Μεσαορίας**, με σιτάρι και κριθάρι.

Το κλίμα είναι **μεσογειακό**: καλοκαίρια πολύ ζεστά και ξερά, χειμώνες ήπιοι.
Το νερό είναι λιγοστό, γι' αυτό η Κύπρος έχει πολλά φράγματα και παίρνει νερό
και από τη θάλασσα, αφαιρώντας το αλάτι (**αφαλάτωση**).

Πρωτεύουσα είναι η **Λευκωσία**, στο κέντρο του νησιού. Μεγάλες πόλεις στις
ακτές είναι η Λεμεσός, η Λάρνακα και η Πάφος στον νότο, η Αμμόχωστος στα
ανατολικά και η Κερύνεια στα βόρεια.

## Ένα κράτος, ένα νησί χωρισμένο

Η Κύπρος ήταν για πολλά χρόνια **βρετανική αποικία**. Το $1960$ έγινε
ανεξάρτητο κράτος, η **Κυπριακή Δημοκρατία**, με δύο κοινότητες,
Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, και δύο επίσημες γλώσσες, ελληνικά και
τουρκικά.

Το καλοκαίρι του $1974$ έγινε **πραξικόπημα** εναντίον του Προέδρου της
Κύπρου, οργανωμένο από τη στρατιωτική δικτατορία (χούντα) που κυβερνούσε τότε
στην Αθήνα. Λίγες μέρες μετά, ο **τουρκικός στρατός εισέβαλε** στο νησί.

Από τότε το **βόρειο τμήμα**, περίπου το ένα τρίτο του νησιού, βρίσκεται υπό
τουρκική στρατιωτική κατοχή. Χιλιάδες άνθρωποι έγιναν πρόσφυγες και έχασαν τα
σπίτια τους. Μια **νεκρή ζώνη**, που τη φυλάει ο ΟΗΕ, χωρίζει το νησί στα δύο
και περνάει και μέσα από τη Λευκωσία.

*Στη Λευκωσία, βαρέλια βαμμένα μπλε και άσπρα κλείνουν έναν δρόμο, και από πάνω τους υπάρχει συρματόπλεγμα. Πίσω τους αρχίζει η νεκρή ζώνη: τα σπίτια εκεί είναι άδεια από το 1974.*

> **Κλειδί**
>
> - **$1960$**: η Κύπρος γίνεται ανεξάρτητο κράτος, η Κυπριακή Δημοκρατία.
> - **$1974$**: πραξικόπημα και τουρκική εισβολή· το βόρειο τμήμα κατέχεται από
>   τότε.
> - **$2004$**: η Κυπριακή Δημοκρατία γίνεται μέλος της **Ευρωπαϊκής Ένωσης**·
>   το $2008$ παίρνει το ευρώ.
>
> Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι ένα κράτος για όλο το νησί, αναγνωρισμένο από τον
> ΟΗΕ· η κυβέρνησή της όμως ελέγχει μόνο τις περιοχές νότια από τη νεκρή ζώνη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Κύπρος από το 1960 ως σήμερα*

> **Πρόσεχε**
>
> Η Κύπρος **δεν** είναι κομμάτι της Ελλάδας. Είναι **ανεξάρτητο κράτος**, με
> δική του κυβέρνηση, Πρόεδρο και σύνταγμα.
>
> Οι περισσότεροι κάτοικοί της όμως είναι Ελληνοκύπριοι, μιλούν ελληνικά και
> μοιράζονται με τους Έλληνες γλώσσα, θρησκεία και ιστορία. Γι' αυτό το βιβλίο
> της Γεωγραφίας τη βάζει στον «ελληνισμό εκτός συνόρων».

## Έλληνες σε κάθε ήπειρο

Η λέξη **διασπορά** σημαίνει «σκόρπισμα». Ελληνική διασπορά λέμε τους Έλληνες
και τα παιδιά τους που ζουν μόνιμα σε άλλες χώρες. Τους λέμε και **απόδημους**
ή **ομογενείς**.

Έφυγαν σε διάφορες εποχές, σχεδόν πάντα για τον ίδιο λόγο: για να βρουν
**δουλειά** και καλύτερη ζωή.

- Γύρω στο $1900$ πολλοί πήγαν στις **Ηνωμένες Πολιτείες**.
- Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ως το $1970$ περίπου, πολλοί πήγαν να
  δουλέψουν σε εργοστάσια της **Γερμανίας**, ή ταξίδεψαν με πλοίο ως την
  **Αυστραλία** και τον **Καναδά**.
- Μετά το $2010$, στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, έφυγαν πολλοί νέοι, συχνά
  με πτυχίο, για άλλες χώρες της Ευρώπης.

Πολλοί κρατούν δεσμούς με την πατρίδα: χτίζουν εκκλησίες, κάνουν συλλόγους,
στέλνουν τα παιδιά τους σε ελληνικά σχολεία το απόγευμα ή το Σάββατο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άνθρωποι με ελληνική καταγωγή σε τέσσερις χώρες, σε χιλιάδες*

Αυτοί οι αριθμοί μετράνε όσους **δήλωσαν** ελληνική καταγωγή στην απογραφή της
χώρας τους (στη Γερμανία, όσους έχουν οι ίδιοι ή οι γονείς τους έρθει από την
Ελλάδα). Όποιος έχει Έλληνα παππού αλλά δεν το δήλωσε, δεν μετράει, γι' αυτό
οι κοινότητες λένε συχνά ότι είναι περισσότεροι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί στη Μεσαορία καλλιεργούν σιτάρι και όχι στα ψηλά του Τροόδους;

1. Η Μεσαορία είναι **πεδιάδα**, ανάμεσα στα δύο βουνά.
2. Σε επίπεδο έδαφος τα χωράφια είναι μεγάλα και τα μηχανήματα δουλεύουν εύκολα.
3. Το Τρόοδος είναι **ορεινό**, με απότομες πλαγιές, και τον χειμώνα έχει χιόνι.
4. Ο κανόνας είναι ο ίδιος με την Ελλάδα: ο κάμπος για τα σιτηρά, το βουνό για
   δάση, αμπέλια σε αναβαθμίδες και κοπάδια.

### Παράδειγμα 2: Η Αυστραλία είναι στην άλλη άκρη της Γης. Γιατί πήγαν τόσοι Έλληνες εκεί μετά το 1950;

1. Στην Ελλάδα, μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο, πολλά χωριά ήταν φτωχά και
   δουλειά δεν υπήρχε για όλους.
2. Η Αυστραλία ήταν μεγάλη χώρα με λίγους κατοίκους, και χρειαζόταν εργάτες για
   εργοστάσια, δρόμους και φράγματα.
3. Όταν έφταναν οι πρώτοι, έγραφαν στους συγγενείς τους, κι εκείνοι ακολουθούσαν.
   Έτσι μεγάλωσαν κοινότητες σε πόλεις όπως η Μελβούρνη και το Σίδνεϊ.
4. Η απόσταση δεν σταμάτησε κανέναν: μετρούσε περισσότερο η **δουλειά** που θα
   έβρισκαν.

## Ερωτήσεις

1. Τι ισχύει για το μέγεθος της Κύπρου;
   - Είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου
   - Είναι το μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου
   - Είναι μικρότερη από τη Ρόδο και τη Λέσβο
   - Είναι το μεγαλύτερο νησί του Αιγαίου
2. Τι βρίσκεται ανάμεσα στο Τρόοδος και στον Πενταδάκτυλο;
   - Η πεδιάδα της Μεσαορίας
   - Η κορυφή του Ολύμπου
   - Μια μεγάλη λίμνη
   - Ένα στενό θάλασσας
3. Γιατί η Κύπρος παίρνει νερό και από τη θάλασσα, με αφαλάτωση;
   - Βρέχει λίγο, και τα καλοκαίρια είναι ζεστά και ξερά
   - Το νερό της θάλασσας είναι πιο νόστιμο
   - Έχει πάρα πολλά ποτάμια και λίμνες
   - Το χιόνι του Τροόδους κρατά όλο τον χρόνο
4. Πότε έγινε η Κύπρος ανεξάρτητο κράτος;
   - Το $1960$
   - Το $1974$
   - Το $2004$
   - Το $1821$
5. Τι συνέβη στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1974;
   - Πραξικόπημα και, λίγες μέρες μετά, τουρκική εισβολή
   - Η Κύπρος έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
   - Η Κύπρος έγινε για πρώτη φορά ανεξάρτητη
   - Ένας σεισμός κατέστρεψε τη Λευκωσία
6. Ποια πρόταση για την Κύπρο είναι σωστή;
   - Είναι ανεξάρτητο κράτος, μέλος της ΕΕ
   - Είναι μία από τις περιφέρειες της Ελλάδας
   - Είναι ακόμα βρετανική αποικία
   - Δεν έχει δική της κυβέρνηση
7. Τι σημαίνει «ελληνική διασπορά»;
   - Έλληνες που ζουν μόνιμα σε άλλες χώρες
   - Τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα
   - Τα νησιά που είναι σκόρπια στο Αιγαίο
   - Οι κάτοικοι που ζουν στα ορεινά χωριά
8. Ποιος ήταν ο πιο συχνός λόγος που έφευγαν Έλληνες για άλλες χώρες;
   - Να βρουν δουλειά και καλύτερη ζωή
   - Να κάνουν διακοπές για λίγες εβδομάδες
   - Να γλιτώσουν από το κρύο της Ελλάδας
   - Να μάθουν μόνο μια ξένη γλώσσα

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η πρωτεύουσα της Κύπρου, και πώς λέγεται η ψηλότερη κορυφή της;
2. Πώς κρατούν οι Έλληνες της διασποράς δεσμούς με την Ελλάδα; Γράψε τουλάχιστον δύο τρόπους.
3. Ο πίνακας συγκρίνει την Κύπρο με την Κρήτη.

   Στρογγυλεμένα στοιχεία: έκταση σε τετραγωνικά χιλιόμετρα, ύψος κορυφής σε μέτρα. Πηγές: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, ΕΛΣΤΑΤ.

   | Στοιχείο | Κύπρος | Κρήτη |
   | --- | --- | --- |
   | Έκταση | $9.250$ km² | $8.340$ km² |
   | Ψηλότερη κορυφή | Όλυμπος, $1.952$ m | Ψηλορείτης, $2.456$ m |
   | Μεγαλύτερη πόλη | Λευκωσία | Ηράκλειο |

   α) Ποιο νησί είναι μεγαλύτερο, και κατά πόσα km²;
   β) Πόσα μέτρα ψηλότερος είναι ο Ψηλορείτης από τον Όλυμπο της Κύπρου;
   γ) Ποια από τις δύο μεγαλύτερες πόλεις δεν είναι στη θάλασσα;
4. Κάποιος λέει: «Αφού στην απογραφή του Καναδά δήλωσαν ελληνική καταγωγή περίπου $262.000$, τόσοι ακριβώς είναι οι Έλληνες του Καναδά.» Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/geography/cyprus-and-diaspora
