# Κράτος και έθνος

> Δύο λέξεις που συχνά μπερδεύονται: η οργάνωση και η κοινή καταγωγή.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/state-and-nation

## Τι θα μάθεις

- Να αναφέρεις τα τρία στοιχεία ενός κράτους: έδαφος, λαός, εξουσία.
- Να εξηγείς τι ενώνει τους ανθρώπους ενός έθνους.
- Να διακρίνεις το κράτος από το έθνος με παραδείγματα.
- Να εξηγείς γιατί ένα έθνος μπορεί να ζει σε πολλά κράτη και ένα κράτος να έχει ανθρώπους από πολλές καταγωγές.

## Δύο λέξεις που μπερδεύονται

Ακούς συχνά «το ελληνικό κράτος» και «το ελληνικό έθνος». Μοιάζουν σαν να
λένε το ίδιο πράγμα, αλλά δεν το λένε. Το **κράτος** είναι μια **οργάνωση**.
Το **έθνος** είναι μια **κοινότητα ανθρώπων** που νιώθουν ότι ανήκουν μαζί.

## Τι είναι το κράτος

Για να υπάρχει κράτος χρειάζονται τρία πράγματα μαζί:

| Στοιχείο    | Τι σημαίνει                                   | Στην Ελλάδα                                        |
| ----------- | --------------------------------------------- | -------------------------------------------------- |
| **Έδαφος**  | μια περιοχή με σύνορα                         | η ηπειρωτική χώρα, τα νησιά, οι θάλασσες γύρω τους |
| **Λαός**    | οι άνθρωποι που είναι πολίτες του             | οι Έλληνες πολίτες                                 |
| **Εξουσία** | οργάνωση που βάζει κανόνες και τους εφαρμόζει | Βουλή, κυβέρνηση, δικαστήρια                       |

Η εξουσία του κράτους φαίνεται παντού γύρω σου. Είναι οι **νόμοι**, οι
**φόροι**, το **δημόσιο σχολείο**, τα νοσοκομεία, ο **στρατός**, η αστυνομία.
Είναι και η ταυτότητα και το διαβατήριο. Το κράτος έχει και **σύμβολα**: τη
**σημαία** και τον **εθνικό ύμνο**.

Το σημερινό ελληνικό κράτος δεν υπήρχε πάντα. Γεννήθηκε από την Επανάσταση του
1821\. Αναγνωρίστηκε ως **ανεξάρτητο κράτος** με το **Πρωτόκολλο του
Λονδίνου**, στις **3 Φεβρουαρίου 1830**. Τότε ήταν πολύ μικρότερο από σήμερα.

## Τι είναι το έθνος

Το έθνος δεν έχει σύνορα ούτε υπουργεία. Το κάνουν όσα μοιράζονται οι
άνθρωποί του:

- **κοινή ιστορία** και κοινές μνήμες·
- **κοινή γλώσσα**·
- **παραδόσεις**: γιορτές, τραγούδια, φαγητά, έθιμα·
- πολύ συχνά και **κοινή θρησκεία**·
- και πάνω απ' όλα, η **συνείδηση** ότι ανήκουν μαζί.

Το ελληνικό έθνος υπήρχε **πριν** από το ελληνικό κράτος. Οι Έλληνες που
ξεσηκώθηκαν το 1821 δεν είχαν ακόμα δικό τους κράτος. Είχαν όμως γλώσσα,
πίστη, ιστορία και τη θέληση να ζήσουν ελεύθεροι. Πολέμησαν ακριβώς για να
αποκτήσει το έθνος τους κράτος.

> **Κλειδί**
>
> - **Κράτος** = έδαφος + λαός + εξουσία. Είναι οργάνωση, με νόμους και σύνορα.
> - **Έθνος** = άνθρωποι με κοινή ιστορία, γλώσσα και παραδόσεις, που νιώθουν
>   ότι ανήκουν μαζί.
>
> Το κράτος το βλέπεις στα γραφεία και στα έγγραφα. Το έθνος το βλέπεις στις
> γιορτές, στα τραγούδια, στη γλώσσα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κράτος ή έθνος;*

## Δεν ταιριάζουν πάντα ακριβώς

Αν κράτος και έθνος ήταν το ίδιο, θα είχαν πάντα τους ίδιους ανθρώπους. Δεν
έχουν.

**Ένα έθνος μπορεί να ζει σε πολλά κράτη.** Έλληνες ζουν στην **Κύπρο**, που
είναι άλλο, ανεξάρτητο κράτος. Εκατοντάδες χιλιάδες ακόμα ζουν στις ΗΠΑ, στην
Αυστραλία, στη Γερμανία και αλλού. Είναι ο **απόδημος ελληνισμός** ή η
**ομογένεια**. Πολλοί είναι πολίτες άλλων κρατών, αλλά κρατούν τη γλώσσα και
τις παραδόσεις. Το Σύνταγμα (άρθρο 108) λέει ότι το ελληνικό κράτος
«μεριμνά» για αυτούς.

**Ένα κράτος μπορεί να έχει ανθρώπους από πολλές καταγωγές.** Η **Ελβετία**
έχει τέσσερις επίσημες γλώσσες: γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, ρομανικά. Και
στην Ελλάδα ζουν άνθρωποι με άλλη καταγωγή, άλλη μητρική γλώσσα ή άλλη
θρησκεία. Όσοι έχουν την ελληνική ιθαγένεια είναι Έλληνες πολίτες, με τα ίδια
δικαιώματα. Και όποιος βρίσκεται στη χώρα προστατεύεται «χωρίς διάκριση
εθνικότητας, φυλής, γλώσσας» (Σύνταγμα, άρθρο 5).

> **Πρόσεχε**
>
> Μη μπερδεύεις τον **πολίτη** με τον **ομογενή**. Πολίτης ενός κράτους είναι
> όποιος έχει την ιθαγένειά του, όποια κι αν είναι η καταγωγή του. Ομογενής
> είναι όποιος έχει ελληνική καταγωγή, ακόμα κι αν είναι πολίτης άλλου κράτους.
> Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι και τα δύο, ή μόνο το ένα από τα δύο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Φανταστικό παράδειγμα: ο Νίκος γεννήθηκε στη Μελβούρνη της Αυστραλίας από Έλληνες γονείς, ζει εκεί, έχει αυστραλιανό διαβατήριο και πηγαίνει κάθε Σάββατο σε ελληνικό σχολείο. Σε ποιο κράτος και σε ποιο έθνος ανήκει;

1. **Κράτος:** έχει αυστραλιανό διαβατήριο, άρα είναι **πολίτης της
   Αυστραλίας**. Εκεί ζει, εκεί θα ψηφίσει όταν μεγαλώσει, εκεί ισχύουν για
   εκείνον οι νόμοι. Μπορεί να έχει και την ελληνική ιθαγένεια, αν την έχουν οι γονείς του,
   αλλά η ζωή του ως πολίτη είναι στην Αυστραλία.
2. **Έθνος:** η καταγωγή του, η γλώσσα που μαθαίνει και οι παραδόσεις της
   οικογένειάς του τον δένουν με το **ελληνικό έθνος**. Είναι **ομογενής**.
3. Κράτος και έθνος δεν συμπίπτουν στην περίπτωσή του, και αυτό δεν είναι
   πρόβλημα. Ζει ως πολίτης στο αυστραλιανό κράτος και νιώθει ότι ανήκει και
   στο ελληνικό έθνος.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι τα τρία στοιχεία που χρειάζεται ένα κράτος;
   - Έδαφος, λαός, εξουσία
   - Γλώσσα, θρησκεία, ιστορία
   - Σημαία, ύμνος, νόμισμα
   - Βουλή, στρατός, σχολεία
2. Τι είναι πάνω απ' όλα αυτό που κάνει ένα έθνος;
   - Η συνείδηση ότι ανήκουμε μαζί
   - Τα σύνορα που το κλείνουν
   - Το ίδιο διαβατήριο για όλους
   - Μια κυβέρνηση που το διοικεί
3. Με ποια πράξη αναγνωρίστηκε το ελληνικό κράτος ως ανεξάρτητο;
   - Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, το 1830
   - Με την κήρυξη της Επανάστασης, το 1821
   - Με την Άλωση της Πόλης, το 1453
   - Με το Σύνταγμα του 1975
4. Τι υπήρχε πρώτο: το ελληνικό έθνος ή το ελληνικό κράτος;
   - Το έθνος· το κράτος ήρθε μετά το 1821
   - Το κράτος· το έθνος φτιάχτηκε μετά
   - Γεννήθηκαν την ίδια ακριβώς μέρα
   - Κανένα από τα δύο δεν υπάρχει πια
5. Στην Κύπρο ζουν πολλοί Έλληνες. Τι δείχνει αυτό;
   - Ότι ένα έθνος μπορεί να ζει σε πολλά κράτη
   - Ότι η Κύπρος είναι κομμάτι του ελληνικού κράτους
   - Ότι οι Κύπριοι δεν έχουν δικό τους κράτος
   - Ότι κράτος και έθνος είναι το ίδιο
6. Η Ελβετία έχει τέσσερις επίσημες γλώσσες. Τι δείχνει αυτό;
   - Ότι ένα κράτος μπορεί να έχει πολλές καταγωγές
   - Ότι η Ελβετία είναι τέσσερα κράτη
   - Ότι οι Ελβετοί δεν έχουν σύνορα
   - Ότι χωρίς μία μόνο γλώσσα δεν μπορεί να γίνει κράτος
7. Τι λέει το άρθρο 108 του Συντάγματος για τους Έλληνες που ζουν σε άλλες χώρες;
   - Ότι το κράτος μεριμνά για αυτούς
   - Ότι χάνουν κάθε δεσμό με την πατρίδα
   - Ότι πρέπει να γυρίσουν στην Ελλάδα
   - Ότι πληρώνουν διπλούς φόρους
8. Η Αμίνα γεννήθηκε στην Αθήνα από γονείς από το Σουδάν και έχει ελληνική ιθαγένεια. Τι ισχύει;
   - Είναι Ελληνίδα πολίτης, με ίσα δικαιώματα
   - Δεν μπορεί να είναι πολίτης λόγω καταγωγής
   - Έχει λιγότερα δικαιώματα από τους άλλους
   - Είναι ομογενής που ζει στο εξωτερικό

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται μαζί οι Έλληνες που ζουν μόνιμα σε άλλες χώρες;
2. Γιατί λέμε ότι οι επαναστάτες του 1821 ήταν έθνος, αλλά δεν είχαν κράτος;
3. Σύνταγμα, άρθρο 1 παρ. 3: «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.» Ποιο από τα τρία στοιχεία του κράτους περιγράφει αυτή η πρόταση, και τι λέει γι' αυτό;
4. Ένας μαθητής λέει: «Για να είσαι Έλληνας πρέπει να ζεις στην Ελλάδα.» Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/state-and-nation
