# Ποιος προστατεύει τα δικαιώματά μας

> Δικαστήρια, Συνήγορος του Πολίτη και του Παιδιού: πού απευθύνεσαι.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/rights-protected

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι το Σύνταγμα αναθέτει στο κράτος να προστατεύει τα δικαιώματα όλων.
- Να περιγράφεις τι κάνουν τα δικαστήρια, ο Συνήγορος του Πολίτη και ο Συνήγορος του Παιδιού.
- Να διαλέγεις σε ποιον απευθύνεται κανείς για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα.
- Να ξέρεις ότι ένα παιδί μπορεί να ζητήσει βοήθεια και μόνο του, δωρεάν.

## Τα δικαιώματα δεν φτάνει να είναι γραμμένα

Στην προηγούμενη ενότητα είδες ότι έχεις **δικαιώματα**: να μορφώνεσαι, να
λες τη γνώμη σου, να σε σέβονται οι άλλοι. Τα περισσότερα είναι γραμμένα στο
**Σύνταγμα**, τον πιο σημαντικό νόμο της χώρας.

Ένα δικαίωμα όμως μπορεί να παραβιαστεί. Μια υπηρεσία μπορεί να σε αγνοήσει,
κάποιος μπορεί να σε αδικήσει. Τότε χρειάζεται κάποιος που θα πει «αυτό δεν
γίνεται» και θα το διορθώσει.

Το Σύνταγμα λέει ποιος είναι αυτός. Στο **άρθρο 25** γράφει ότι τα δικαιώματα
του ανθρώπου «τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους». Δηλαδή το **κράτος**
εγγυάται ότι θα τα προστατεύει. Το κάνει με διάφορους τρόπους. Εδώ θα δεις
τρεις από αυτούς.

## Τα δικαστήρια

Όταν δύο άνθρωποι διαφωνούν και δεν τα βρίσκουν, ή όταν κάποιος παραβαίνει
τον νόμο, η υπόθεση μπορεί να φτάσει σε **δικαστήριο**. Εκεί ο **δικαστής**
ακούει και τις δύο πλευρές, εξετάζει τα στοιχεία και αποφασίζει με βάση τον
νόμο.

Το **άρθρο 20** του Συντάγματος δίνει αυτό το δικαίωμα σε όλους:
«Καθένας έχει δικαίωμα στην παροχή έννομης προστασίας από τα δικαστήρια».
Λέει «καθένας», όχι μόνο «οι Έλληνες».

Οι δικαστές είναι **ανεξάρτητοι**. Δεν παίρνουν εντολές από την κυβέρνηση ή
από κανέναν άλλον. Έτσι μπορούν να δικαιώσουν έναν απλό πολίτη ακόμα και
απέναντι στο ίδιο το κράτος. Η απόφαση ενός δικαστηρίου πρέπει να εφαρμοστεί.

*Το Δικαστικό Μέγαρο του Βόλου. Πάνω από την είσοδο γράφει «Δικαστικόν Μέγαρον»: εδώ στεγάζονται δικαστήρια της πόλης. Σε τέτοια κτίρια, σε όλη τη χώρα, οι δικαστές ακούνε και τις δύο πλευρές και αποφασίζουν με βάση τον νόμο.*

Η δίκη όμως θέλει χρόνο και συνήθως δικηγόρο. Για πολλά προβλήματα υπάρχει
και πιο απλός δρόμος.

## Ο Συνήγορος του Πολίτη

Ο **Συνήγορος του Πολίτη** είναι **ανεξάρτητη αρχή**. Ιδρύθηκε με νόμο το
**1997** και άρχισε να δουλεύει το 1998. Από το 2001 τον αναφέρει και το
Σύνταγμα (άρθρο 103).

Τι κάνει:

- εξετάζει **παράπονα για δημόσιες υπηρεσίες**: δήμους, νοσοκομεία,
  σχολεία, εφορίες, υπουργεία·
- ζητάει από την υπηρεσία εξηγήσεις και προτείνει λύση·
- είναι **δωρεάν**, και η αναφορά γίνεται και μέσω διαδικτύου.

Ο Συνήγορος **δεν είναι δικαστήριο**. Δεν βγάζει ποινές ούτε αποφάσεις που
πρέπει να εκτελεστούν. Η δύναμή του είναι ότι οι υπηρεσίες είναι υποχρεωμένες
να του απαντήσουν, και ότι λέει δημόσια πού έγινε το λάθος. Τις περισσότερες
φορές αυτό φτάνει για να διορθωθεί.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο Συνήγορος του Πολίτη **δεν** λύνει διαφορές ανάμεσα σε ιδιώτες, όπως έναν
> καβγά δύο γειτόνων ή μια διαφωνία με ένα μαγαζί. Ασχολείται με το πώς σε
> αντιμετώπισε μια **δημόσια υπηρεσία**. Για τις διαφορές ανάμεσα σε ιδιώτες
> υπάρχουν τα δικαστήρια.

## Ο Συνήγορος του Παιδιού

Από το **2003** ο Συνήγορος του Πολίτη έχει και έναν ξεχωριστό τομέα μόνο για
τα παιδιά: τον **Συνήγορο του Παιδιού**. Φροντίζει να τηρούνται τα δικαιώματα
κάθε παιδιού ως 18 ετών. Αυτά είναι γραμμένα στη **Σύμβαση του ΟΗΕ για τα
Δικαιώματα του Παιδιού** (1989), που η Ελλάδα την έκανε νόμο το 1992.

Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

- ασχολείται και με **ιδιώτες**, όχι μόνο με δημόσιες υπηρεσίες: ένα ιδιωτικό
  φροντιστήριο, μια κατασκήνωση, ένα αθλητικό σωματείο·
- ένα παιδί μπορεί να του μιλήσει **μόνο του**, χωρίς την υπογραφή γονιού. Η
  γραμμή για παιδιά είναι **800 11 32000** και η κλήση είναι δωρεάν. Υπάρχει
  και η ιστοσελίδα **0-18.gr**.

Επισκέπτεται επίσης σχολεία και ακούει τι λένε τα ίδια τα παιδιά.

> **Κλειδί**
>
> Τα δικαιώματα τα **εγγυάται το κράτος** (Σύνταγμα, άρθρο 25). Όταν
> παραβιαστούν, υπάρχουν πόρτες για να χτυπήσεις:
>
> - **δικαστήριο**, για κάθε διαφορά, με απόφαση που πρέπει να εκτελεστεί·
> - **Συνήγορος του Πολίτη**, για παράπονα για δημόσιες υπηρεσίες, δωρεάν·
> - **Συνήγορος του Παιδιού**, για κάθε παραβίαση δικαιώματος ενός παιδιού,
>   δωρεάν, και ένα παιδί μπορεί να του μιλήσει μόνο του.
>
> Και για κίνδυνο που συμβαίνει **τώρα**: η αστυνομία, στο **112**.

> **Θυμήσου**
>
> Πριν από όλα αυτά, ο πρώτος άνθρωπος που ακούει ένα παιδί είναι συνήθως ένας
> μεγάλος που εμπιστεύεται: ένας γονιός, ο δάσκαλος ή η δασκάλα, ο διευθυντής
> του σχολείου. Πολλά προβλήματα λύνονται εκεί.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποιον απευθύνεσαι;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Φανταστική ιστορία: ο δήμος σταμάτησε το σχολικό λεωφορείο από το χωριό της Δανάης, και εκείνη χάνει μαθήματα. Πού μπορεί να ζητηθεί βοήθεια;

1. **Ποιο δικαίωμα θίγεται;** Το δικαίωμα της Δανάης στη μόρφωση. Αν δεν φτάνει
   στο σχολείο, δεν μπορεί να το ασκήσει.
2. **Ποιος έκανε το λάθος;** Ο δήμος, δηλαδή μια **δημόσια υπηρεσία**.
3. **Πρώτα το πιο απλό:** οι γονείς ή ο διευθυντής του σχολείου ρωτούν τον δήμο
   γιατί σταμάτησε το λεωφορείο. Ίσως υπάρχει λάθος που διορθώνεται αμέσως.
4. **Αν δεν βρεθεί λύση:** αναφορά στον **Συνήγορο του Παιδιού**, γιατί θίγεται
   δικαίωμα παιδιού από δημόσια υπηρεσία. Μπορεί να τη στείλει ένας γονιός, ή
   και η ίδια η Δανάη. Είναι δωρεάν.
5. Ο Συνήγορος θα ζητήσει εξηγήσεις από τον δήμο και θα προτείνει λύση. Το
   **δικαστήριο** μένει ως τελευταίος δρόμος, αν όλα τα άλλα αποτύχουν.

## Ερωτήσεις

1. Σύμφωνα με το άρθρο 25 του Συντάγματος, ποιος εγγυάται τα δικαιώματα του ανθρώπου;
   - Το κράτος
   - Η οικογένεια
   - Ο ΟΗΕ
   - Ο καθένας μόνος
2. Ποιος έχει δικαίωμα να ζητήσει προστασία από τα δικαστήρια, κατά το άρθρο 20;
   - Καθένας
   - Μόνο οι Έλληνες πολίτες
   - Μόνο όσοι ψηφίζουν
   - Μόνο οι δικηγόροι
3. Τι σημαίνει ότι οι δικαστές είναι ανεξάρτητοι;
   - Δεν παίρνουν εντολές από κανέναν
   - Δουλεύουν χωρίς να παίρνουν μισθό
   - Δικάζουν μόνο ό,τι θέλουν
   - Τους εκλέγει ο λαός
4. Με τι ασχολείται κυρίως ο Συνήγορος του Πολίτη;
   - Με παράπονα για δημόσιες υπηρεσίες
   - Με καβγάδες ανάμεσα σε γείτονες
   - Με τη σύλληψη όσων κλέβουν στους δρόμους
   - Με την ψήφιση νέων νόμων
5. Ποια είναι η διαφορά του Συνηγόρου του Πολίτη από ένα δικαστήριο;
   - Προτείνει λύσεις, δεν τιμωρεί
   - Βγάζει πιο αυστηρές αποφάσεις
   - Δέχεται μόνο υποθέσεις παιδιών
   - Κοστίζει πολύ περισσότερο
6. Μπορεί ένα παιδί να απευθυνθεί στον Συνήγορο του Παιδιού χωρίς τους γονείς του;
   - Ναι, και η κλήση είναι δωρεάν
   - Όχι, θέλει πάντα υπογραφή γονιού
   - Μόνο αν είναι πάνω από 15
   - Μόνο μέσω του δασκάλου του
7. Ποιο από αυτά μπορεί να εξετάσει ο Συνήγορος του Παιδιού, ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη για ενήλικες όχι;
   - Μια ιδιωτική κατασκήνωση
   - Ένα δημόσιο νοσοκομείο
   - Μια απόφαση δικαστηρίου
   - Τον προϋπολογισμό του δήμου
8. Βλέπεις έναν άνθρωπο σε κίνδυνο αυτή τη στιγμή. Ποιο είναι το σωστό;
   - Το λες σε έναν μεγάλο και καλείτε το 112
   - Γράφεις αναφορά στον Συνήγορο
   - Περιμένεις να βγει απόφαση δικαστηρίου
   - Δεν κάνεις τίποτα, δεν σε αφορά

## Ασκήσεις

1. Ποια αρχή ασχολείται από το 2003 μόνο με τα δικαιώματα των παιδιών ως 18 ετών;
2. Γιατί είναι σημαντικό να υπάρχει, εκτός από τα δικαστήρια, μια αρχή σαν τον Συνήγορο του Πολίτη;
3. Σύνταγμα, άρθρο 25 παρ. 1: «Τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου […] τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους. Όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους.» Ποιοι έχουν υποχρέωση σύμφωνα με αυτό το απόσπασμα, και τι πρέπει να κάνουν;
4. Εσύ τι λες: χρειάζονται τα παιδιά δικό τους Συνήγορο, ή θα αρκούσε ο Συνήγορος του Πολίτη για όλους;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/rights-protected
