# Το πολίτευμα της Ελλάδας και οι εκλογές

> Προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία, και πώς ψηφίζουμε.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/greek-polity

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι σημαίνει κάθε λέξη του «Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία».
- Να ονομάζεις τις τρεις εξουσίες και ποιος ασκεί την καθεμία.
- Να περιγράφεις πώς γίνονται οι βουλευτικές εκλογές: άμεσα, καθολικά, μυστικά.
- Να ξέρεις ποιοι ψηφίζουν και να βάζεις σε σειρά τα βήματα της ψηφοφορίας.

## Τρεις λέξεις στο πρώτο άρθρο

**Πολίτευμα** είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και κυβερνιέται ένα
κράτος. Το ελληνικό Σύνταγμα το λέει στην πρώτη του πρόταση (άρθρο 1):

> «Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.»

Τρεις λέξεις, και η καθεμία λέει κάτι:

| Λέξη                | Τι σημαίνει                                                                                            |
| ------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **Δημοκρατία**      | η εξουσία ανήκει στον λαό· «θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία»                          |
| **Κοινοβουλευτική** | στο κέντρο είναι η **Βουλή** (το κοινοβούλιο)· η κυβέρνηση μένει μόνο όσο έχει την **εμπιστοσύνη** της |
| **Προεδρευόμενη**   | αρχηγός του κράτους είναι ο **Πρόεδρος της Δημοκρατίας**, όχι βασιλιάς                                 |

Ο **Πρόεδρος της Δημοκρατίας** εκλέγεται από τη Βουλή για **πέντε χρόνια** και
μπορεί να εκλεγεί ξανά μόνο μία φορά (άρθρο 30). Το Σύνταγμα τον ονομάζει
«ρυθμιστή του πολιτεύματος». Δεν κυβερνά ο ίδιος, αλλά φροντίζει να λειτουργούν
σωστά οι θεσμοί.

Η Ελλάδα δεν είχε πάντα αυτό το πολίτευμα. Για πολλά χρόνια είχε **βασιλιά**.
Με το **δημοψήφισμα του 1974** οι πολίτες αποφάσισαν να μην υπάρχει πια
βασιλεία. Το σημερινό Σύνταγμα ψηφίστηκε το **1975**.

> **Κυβέρνηση**
>
> Ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί. Μέσα σε 15 ημέρες από την ορκωμοσία του
> Πρωθυπουργού, η κυβέρνηση πρέπει να ζητήσει **ψήφο εμπιστοσύνης** από τη Βουλή
> (άρθρο 84).

## Οι τρεις εξουσίες

Για να μην έχει κανείς όλη τη δύναμη, η εξουσία του κράτους μοιράζεται σε τρία
κομμάτια (άρθρο 26):

- **Νομοθετική**: φτιάχνει τους **νόμους**. Την ασκούν η **Βουλή** και ο
  Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
- **Εκτελετική**: **εφαρμόζει** τους νόμους και κυβερνά. Την ασκούν ο
  Πρόεδρος της Δημοκρατίας και η **Κυβέρνηση**.
- **Δικαστική**: **κρίνει** τις διαφορές και όσους παραβαίνουν τον νόμο. Την
  ασκούν τα **δικαστήρια**.

Αυτό λέγεται **διάκριση των εξουσιών**. Η μία εξουσία ελέγχει την άλλη. Η
Βουλή ελέγχει την κυβέρνηση, και τα δικαστήρια κρίνουν αν κάποιος παραβίασε
τον νόμο, όποιος κι αν είναι.

## Οι εκλογές

Τους **βουλευτές** τους εκλέγουν οι πολίτες, κανονικά κάθε **τέσσερα χρόνια**
(άρθρο 53). Αν χρειαστεί, οι εκλογές γίνονται και νωρίτερα.

Το Σύνταγμα (άρθρο 51) λέει ότι η ψηφοφορία είναι:

- **άμεση**: ψηφίζεις ο ίδιος τον βουλευτή, όχι κάποιον που θα διαλέξει για
  σένα·
- **καθολική**: ψηφίζουν όλοι οι πολίτες που έχουν την ηλικία, άντρες και
  γυναίκες, πλούσιοι και φτωχοί·
- **μυστική**: κανείς δεν μαθαίνει τι ψήφισες, αν δεν το πεις εσύ.

Η ψήφος είναι επίσης **υποχρεωτική** (άρθρο 51): είναι δικαίωμα και ταυτόχρονα
καθήκον του πολίτη.

**Ποιοι ψηφίζουν;** Από το **2016** (νόμος 4406/2016) ψηφίζουν οι Έλληνες
πολίτες από **17** χρονών. Μετράει η χρονιά γέννησης: στις εκλογές του Μαΐου
2023 ψήφισαν για πρώτη φορά όσοι γεννήθηκαν το 2006.

**Κόμματα.** Οι υποψήφιοι βουλευτές ανήκουν συνήθως σε **κόμματα**. Ένα κόμμα
είναι μια ομάδα πολιτών με κοινές ιδέες για το πώς πρέπει να κυβερνηθεί η
χώρα. Στις εκλογές ψηφίζεις ένα κόμμα και μπορείς να βάλεις **σταυρό
προτίμησης** στους υποψηφίους του που προτιμάς. Πόσες έδρες παίρνει κάθε κόμμα
το ορίζει ο **εκλογικός νόμος**.

> **Πρόσεχε**
>
> Η μυστική ψηφοφορία δεν είναι λεπτομέρεια. Αν κάποιος μπορούσε να δει τι
> ψηφίζεις, θα μπορούσε να σε πιέσει ή να σε τιμωρήσει. Γι' αυτό υπάρχει το
> **παραβάν**, γι' αυτό ο φάκελος είναι αδιαφανής, και γι' αυτό μπαίνεις στο
> παραβάν **μόνος σου**.

*Κάλπη από τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2023, σε ένα σχολείο. Η κάλπη είναι διάφανη, για να βλέπουν όλοι ότι μέσα δεν υπάρχει τίποτα άλλο. Οι φάκελοι όμως είναι κλειστοί: κανείς δεν ξέρει ποιο ψηφοδέλτιο έχει ο καθένας.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η μέρα των εκλογών*

> **Κλειδί**
>
> Η Ελλάδα είναι **Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία**:
>
> - η εξουσία ανήκει στον **λαό**·
> - η **Βουλή** είναι στο κέντρο, και η κυβέρνηση χρειάζεται την εμπιστοσύνη της·
> - αρχηγός του κράτους είναι ο **Πρόεδρος της Δημοκρατίας**.
>
> Οι τρεις εξουσίες (νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική) είναι χωριστές. Οι
> βουλευτές εκλέγονται κάθε τέσσερα χρόνια με ψηφοφορία **άμεση, καθολική και
> μυστική**, και ψηφίζουν οι πολίτες από 17 χρονών.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Άρης γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του 2010. Αν οι επόμενες βουλευτικές εκλογές γίνουν τον Μάιο του 2027, θα ψηφίσει;

1. Ψηφίζουν όσοι κλείνουν τα **17** μέσα στη χρονιά των εκλογών. Μετράει η
   **χρονιά γέννησης**, όχι η μέρα.
2. Το 2027 κλείνουν τα 17 όσοι γεννήθηκαν το 2027 − 17 = **2010**.
3. Ο Άρης γεννήθηκε το 2010, άρα **ναι, ψηφίζει**, παρόλο που τον Μάιο είναι
   ακόμα 16 χρονών.
4. Ένας φίλος του, γεννημένος τον Ιανουάριο του 2011, θα περιμένει τις επόμενες
   εκλογές, αν και είναι μόνο λίγες εβδομάδες μικρότερος.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το πολίτευμα της Ελλάδας, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Συντάγματος;
   - Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία
   - Βασιλευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία
   - Άμεση Δημοκρατία, όπως στην Αθήνα
   - Προεδρική Δημοκρατία, χωρίς Βουλή
2. Ποιος εκλέγει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, και για πόσα χρόνια;
   - Η Βουλή, για πέντε χρόνια
   - Οι πολίτες, για τέσσερα χρόνια
   - Η κυβέρνηση, για όσο θέλει
   - Τα δικαστήρια, για δέκα χρόνια
3. Πώς καταργήθηκε η βασιλεία στην Ελλάδα;
   - Με δημοψήφισμα, το 1974
   - Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου
   - Με απόφαση ενός δικαστηρίου
   - Με τις δημοτικές εκλογές
4. Ποια εξουσία ασκούν τα δικαστήρια;
   - Τη δικαστική
   - Τη νομοθετική
   - Την εκτελεστική
   - Και τις τρεις μαζί
5. Γιατί η εξουσία μοιράζεται σε τρία κομμάτια;
   - Για να μην έχει κανείς όλη τη δύναμη
   - Για να γίνονται οι δουλειές πιο γρήγορα
   - Επειδή έτσι ήταν και στην αρχαία Αθήνα
   - Για να έχει η Βουλή λιγότερους βουλευτές
6. Τι σημαίνει ότι η ψηφοφορία είναι μυστική;
   - Κανείς δεν μαθαίνει τι ψήφισες
   - Η μέρα των εκλογών μένει κρυφή
   - Τα αποτελέσματα δεν ανακοινώνονται
   - Ψηφίζουν μόνο όσοι προσκληθούν
7. Τι σημαίνει ότι η ψηφοφορία είναι καθολική;
   - Ψηφίζουν όλοι οι πολίτες με την ηλικία
   - Ψηφίζουν όλοι οι βουλευτές μαζί
   - Ψηφίζουν μόνο όσοι έχουν σπίτι
   - Ψηφίζεις σε όποια χώρα θέλεις
8. Από ποια ηλικία ψηφίζουν οι Έλληνες πολίτες στις βουλευτικές εκλογές, από το 2016;
   - Από τα 17
   - Από τα 18
   - Από τα 16
   - Από τα 21

## Ασκήσεις

1. Ποιος είναι ο αρχηγός του ελληνικού κράτους;
2. Γιατί το πολίτευμά μας λέγεται «κοινοβουλευτικό»;
3. Σύνταγμα, άρθρο 51 παρ. 3: «Οι βουλευτές εκλέγονται με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία από τους πολίτες που έχουν εκλογικό δικαίωμα, όπως νόμος ορίζει.» Και παρ. 5: «Η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική.» Τι κερδίζει η δημοκρατία από καθένα από αυτά;
4. Από το 2016 ψηφίζουν οι 17χρονοι. Κάποιοι λένε ότι έτσι οι νέοι ακούγονται περισσότερο, άλλοι ότι στα 17 είναι νωρίς. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/greek-polity
