# Πολίτες της Ελλάδας, της Ευρώπης και του κόσμου

> Τρεις κύκλοι που ανήκεις ταυτόχρονα, και τι σου δίνει ο καθένας.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/citizen-of-the-world

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι ένας Έλληνας πολίτης είναι ταυτόχρονα και πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Να αναφέρεις δικαιώματα που σου δίνει η ιθαγένεια της Ένωσης.
- Να λες τι είναι η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948) και για ποιους ισχύει.
- Να ξεχωρίζεις ποιος από τους τρεις κύκλους σού δίνει κάθε δικαίωμα.

## Τρεις κύκλοι, ένας άνθρωπος

Φαντάσου τρεις κύκλους, τον έναν μέσα στον άλλον. Στον μικρό κύκλο είναι η
**Ελλάδα**. Γύρω της, ένας μεγαλύτερος: η **Ευρωπαϊκή Ένωση**. Και γύρω από
όλα, ο μεγαλύτερος: ο **κόσμος**.

Ένας Έλληνας πολίτης ανήκει **και στους τρεις ταυτόχρονα**. Κάθε κύκλος του
δίνει κάποια δικαιώματα και του ζητάει κάποιες υποχρεώσεις.

## Πολίτης της Ελλάδας

Ο πρώτος κύκλος είναι η **ιθαγένεια**. Ως Έλληνας πολίτης έχεις ελληνική
ταυτότητα και διαβατήριο, και από τα 17 ψηφίζεις στις εθνικές εκλογές. Το
**Σύνταγμα** σού εγγυάται δικαιώματα, όπως τη **δωρεάν παιδεία** σε όλες τις
βαθμίδες (άρθρο 16). Σου ζητάει και υποχρεώσεις, όπως να σέβεσαι τους
νόμους και, όταν μεγαλώσεις, να πληρώνεις φόρους ανάλογα με τις δυνάμεις σου.

## Πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ελλάδα μπήκε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, όπως λεγόταν τότε, το **1981**.
Σήμερα η **Ευρωπαϊκή Ένωση** έχει **27 κράτη-μέλη**. Από το **1993**, με τη
Συνθήκη του Μάαστριχτ, κάθε πολίτης ενός κράτους-μέλους είναι αυτόματα και
**πολίτης της Ένωσης**.

Τι σου δίνει αυτό:

- Μπορείς να **ζεις, να σπουδάζεις και να δουλεύεις** σε οποιαδήποτε χώρα της
  Ένωσης.
- Αν ζεις σε άλλη χώρα της Ένωσης, **ψηφίζεις** εκεί στις **δημοτικές** και
  στις **ευρωπαϊκές εκλογές**.
- Αν βρεθείς σε χώρα έξω από την Ένωση όπου η Ελλάδα δεν έχει πρεσβεία, σε
  βοηθά η **πρεσβεία άλλου κράτους-μέλους**.
- Μπορείς να γράψεις στα όργανα της Ένωσης **στα ελληνικά** και να πάρεις
  απάντηση στα ελληνικά. Τα ελληνικά είναι μία από τις 24 επίσημες γλώσσες της.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ιθαγένεια της Ένωσης **δεν αντικαθιστά** την ελληνική. **Προστίθεται**
> σε αυτήν. Παραμένεις Έλληνας πολίτης και αποκτάς επιπλέον δικαιώματα σε όλη
> την Ευρώπη.

## Πολίτης του κόσμου

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ιδρύθηκε το **1945** ο **Οργανισμός
Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)**. Σήμερα έχει 193 κράτη-μέλη, και η Ελλάδα είναι από τα
ιδρυτικά του μέλη.

*Η αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη. Εδώ κάθονται αντιπρόσωποι από όλα τα κράτη-μέλη, και η Ελλάδα έχει τη δική της θέση. Στον χρυσό τοίχο είναι το έμβλημα του ΟΗΕ: ο χάρτης της Γης ανάμεσα σε κλαδιά ελιάς.*

Στις **10 Δεκεμβρίου 1948** ο ΟΗΕ ψήφισε την **Οικουμενική Διακήρυξη των
Δικαιωμάτων του Ανθρώπου**. Το πρώτο της άρθρο λέει: «Όλοι οι άνθρωποι
γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα».

Αυτά τα δικαιώματα δεν τα έχεις επειδή είσαι Έλληνας ή Ευρωπαίος. Τα έχεις
επειδή είσαι **άνθρωπος**, όπως κάθε άλλος άνθρωπος στη γη. Και ως πολίτης του
κόσμου μοιράζεσαι με όλους κοινά προβλήματα, όπως την κλιματική αλλαγή και τη
φτώχεια.

> **Κλειδί**
>
> | Κύκλος              | Γιατί ανήκεις               | Ένα παράδειγμα δικαιώματος                            |
> | ------------------- | --------------------------- | ----------------------------------------------------- |
> | **Ελλάδα**          | έχεις ελληνική ιθαγένεια    | ψήφος στις εθνικές εκλογές από τα 17                  |
> | **Ευρωπαϊκή Ένωση** | η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος | ζεις και σπουδάζεις σε όποια χώρα της Ένωσης θέλεις   |
> | **Κόσμος**          | είσαι άνθρωπος              | «ελεύθεροι και ίσοι» (Οικουμενική Διακήρυξη, άρθρο 1) |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος κύκλος σού το δίνει;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Αλέξης, Έλληνας, κάνει διακοπές σε μια χώρα της Αφρικής όπου η Ελλάδα δεν έχει πρεσβεία. Χάνει το διαβατήριό του. Πού ζητάει βοήθεια;

1. Κανονικά θα πήγαινε στην **ελληνική πρεσβεία**. Εδώ όμως δεν υπάρχει.
2. Ο Αλέξης είναι όμως και **πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης**.
3. Οι πολίτες της Ένωσης, σε χώρα όπου το δικό τους κράτος δεν έχει πρεσβεία,
   βοηθιούνται από την πρεσβεία **οποιουδήποτε κράτους-μέλους**, όπως οι πολίτες
   εκείνου του κράτους.
4. Άρα μπορεί να πάει π.χ. στη γαλλική ή στην ιταλική πρεσβεία, και θα τον
   βοηθήσουν να γυρίσει σπίτι.

### Παράδειγμα 2: Η Μαρία από την Πάτρα θέλει να σπουδάσει στη Σουηδία, και η Λίνα από τη Στοκχόλμη στην Αθήνα. Τι κοινό έχουν;

1. Η Ελλάδα και η Σουηδία είναι και οι δύο **κράτη-μέλη** της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2. Άρα και οι δύο κοπέλες είναι **πολίτες της Ένωσης**.
3. Ως πολίτες της Ένωσης έχουν το δικαίωμα να **ζουν και να σπουδάζουν** σε όποια
   χώρα της Ένωσης θέλουν.
4. Το ίδιο δικαίωμα δουλεύει **και προς τις δύο κατευθύνσεις**: δεν το έχουν μόνο
   οι Έλληνες στην Ευρώπη, το έχουν και οι Ευρωπαίοι στην Ελλάδα.

## Ερωτήσεις

1. Πότε μπήκε η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση;
   - Το 1981
   - Το 1945
   - Το 1993
   - Το 1948
2. Ποιος είναι πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
   - Όποιος έχει την ιθαγένεια ενός κράτους-μέλους
   - Όποιος έχει ταξιδέψει σε τρεις χώρες της Ευρώπης
   - Όποιος κάνει ειδική αίτηση στις Βρυξέλλες
   - Όποιος μιλάει τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκές γλώσσες
3. Τι γίνεται με την ελληνική ιθαγένεια όταν είσαι και πολίτης της Ένωσης;
   - Την κρατάς, και η ευρωπαϊκή προστίθεται σε αυτήν
   - Τη χάνεις, γιατί τη θέση της παίρνει η ευρωπαϊκή
   - Ισχύει μόνο όταν βρίσκεσαι μέσα στην Ελλάδα
   - Πρέπει να διαλέξεις μία από τις δύο στα 18
4. Μια Ελληνίδα ζει στην Ισπανία. Σε ποιες εκλογές της Ισπανίας μπορεί να ψηφίσει;
   - Στις δημοτικές και στις ευρωπαϊκές εκλογές
   - Σε όλες, και στις εθνικές για τη Βουλή της Ισπανίας
   - Σε καμία, γιατί δεν έχει ισπανική ιθαγένεια
   - Μόνο στις εκλογές του σχολείου των παιδιών της
5. Πότε ψηφίστηκε η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;
   - Το 1948
   - Το 1981
   - Το 1821
   - Το 1989
6. Γιατί έχεις τα δικαιώματα της Οικουμενικής Διακήρυξης;
   - Επειδή είσαι άνθρωπος
   - Επειδή είσαι Έλληνας
   - Επειδή ζεις στην Ευρώπη
   - Επειδή έκλεισες τα 18
7. Ποιο δικαίωμα σού το δίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση και όχι η Ελλάδα;
   - Να ζεις και να δουλεύεις στο Βέλγιο
   - Να ψηφίζεις για τη Βουλή των Ελλήνων
   - Να βγάζεις ελληνικό διαβατήριο
   - Να μη σε κρατά κανείς σε δουλεία
8. Γράφεις ένα γράμμα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στα ελληνικά. Σε ποια γλώσσα θα πάρεις απάντηση;
   - Στα ελληνικά
   - Στα αγγλικά
   - Στα γαλλικά
   - Σε καμία

## Ασκήσεις

1. Πόσα κράτη-μέλη έχει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση;
2. Γιατί ο ΟΗΕ ψήφισε την Οικουμενική Διακήρυξη το 1948, λίγα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;
3. Η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 20, παράγραφος 1) λέει: «Θεσπίζεται ιθαγένεια της Ένωσης. Πολίτης της Ένωσης είναι κάθε πρόσωπο που έχει την υπηκοότητα ενός κράτους μέλους. Η ιθαγένεια της Ένωσης προστίθεται και δεν αντικαθιστά την εθνική ιθαγένεια.»
   α) Ποιος είναι πολίτης της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο;
   β) Ένας Ιταλός είναι πολίτης της Ένωσης;
   γ) Ποια λέξη του άρθρου δείχνει ότι δεν χάνεις την ελληνική ιθαγένεια;
4. Ως πολίτης του κόσμου μοιράζεσαι με όλους κοινά προβλήματα, όπως την κλιματική αλλαγή. Εσύ τι λες: μπορεί ένα παιδί να κάνει κάτι για ένα παγκόσμιο πρόβλημα; Δώσε ένα παράδειγμα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/citizen-of-the-world
