# Ερευνώ, αποφασίζω, συμμετέχω

> Από ένα πρόβλημα της γειτονιάς στην πρόταση και στη δράση.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/active-citizen

## Τι θα μάθεις

- Να ακολουθείς τα βήματα από ένα πρόβλημα της γειτονιάς ως την πρόταση και τη δράση.
- Να συλλέγεις και να διαβάζεις απλά στοιχεία από μια μικρή έρευνα.
- Να ξέρεις ότι κάθε πολίτης, και κάθε παιδί, έχει δικαίωμα να απευθυνθεί γραπτά στις αρχές.
- Να αναφέρεις τρόπους με τους οποίους ένας ενεργός πολίτης συμμετέχει.

## Ο ενεργός πολίτης

Ένας πολίτης δεν είναι ενεργός μόνο τη μέρα των εκλογών. **Ενεργός πολίτης**
είναι όποιος:

- **ενημερώνεται** για όσα συμβαίνουν στη γειτονιά του και στη χώρα·
- **λέει τη γνώμη του** και ακούει και των άλλων·
- **συμμετέχει**: σε συλλόγους, σε εθελοντικές ομάδες, στις αποφάσεις του
  σχολείου ή του δήμου·
- **δρα**, όταν βλέπει ένα πρόβλημα, αντί να περιμένει να το λύσει κάποιος
  άλλος.

Και ένα παιδί μπορεί να είναι ενεργός πολίτης. Δεν ψηφίζει ακόμα. Μπορεί
όμως να παρατηρήσει, να ρωτήσει, να προτείνει, να βοηθήσει.

Το Σύνταγμα δίνει σε όλους τα εργαλεία γι' αυτό:

- **Δικαίωμα αναφοράς** (άρθρο 10): ο καθένας, μόνος ή μαζί με άλλους, μπορεί
  να γράψει στις αρχές. Εκείνες είναι υποχρεωμένες να απαντήσουν.
- **Σύλλογοι** (άρθρο 12): οι πολίτες μπορούν να φτιάχνουν σωματεία και
  ενώσεις, χωρίς να ζητήσουν άδεια.
- **Συναθροίσεις** (άρθρο 11): μπορούν να μαζεύονται «ήσυχα και χωρίς όπλα».

## Από το πρόβλημα στη δράση

Όταν μια ομάδα θέλει να λύσει ένα πρόβλημα, βοηθά να το κάνει με τη σειρά.
Αυτή είναι η πορεία **ερευνώ, σκέφτομαι, αποφασίζω, συμμετέχω**:

1. **Παρατηρώ.** Τι ακριβώς είναι το πρόβλημα; Πού και πότε συμβαίνει;
2. **Ερευνώ.** Μαζεύω στοιχεία: μετράω, φωτογραφίζω, ρωτάω ανθρώπους. Ψάχνω
   και **ποιος είναι αρμόδιος**: ο δήμος, η περιφέρεια, το κράτος;
3. **Σκέφτομαι λύσεις.** Γράφω πολλές ιδέες και για την καθεμία τα υπέρ και
   τα κατά: πόσο κοστίζει, ποιον βοηθά, ποιον ενοχλεί.
4. **Αποφασίζουμε.** Συζητάμε και ψηφίζουμε δημοκρατικά ποια λύση θα
   προτείνουμε.
5. **Προτείνω.** Γράφουμε μια **επιστολή** ή μια **αναφορά** στον αρμόδιο, με
   τα στοιχεία που μαζέψαμε.
6. **Δρω.** Κάνουμε ό,τι μπορούμε και μόνοι μας: μια εθελοντική δράση, μια
   αφίσα, μια συζήτηση στο σχολείο.
7. **Ελέγχω.** Ήρθε απάντηση; Άλλαξε κάτι; Αν όχι, ξαναγράφουμε ή ζητάμε
   βοήθεια αλλού.

> **Πρόσεχε**
>
> Ενεργός πολίτης δεν σημαίνει ότι παίρνεις τον νόμο στα χέρια σου. Αν μια
> πινακίδα έχει πέσει, δεν τη στερεώνεις μόνος σου πάνω στον δρόμο. Το λες στον
> αρμόδιο. Η δράση γίνεται με **ασφάλεια**, με **σεβασμό** στους άλλους και
> **μέσα στους νόμους**.

## Η έρευνα σε αριθμούς

Μια έρευνα δεν είναι μόνο «νομίζω». Όταν πας στον δήμο με **στοιχεία**, η
πρότασή σου ακούγεται πιο σοβαρά.

Μια φανταστική τάξη Ε΄ ρώτησε 24 συμμαθητές: «Τι λείπει πιο πολύ από τον δρόμο
έξω από το σχολείο;» Ο καθένας έδωσε μία απάντηση. Βάλε εσύ τα αποτελέσματα στο
ραβδόγραμμα: **Διάβαση πεζών 10, Κάδοι ανακύκλωσης 6, Δέντρα 5, Παγκάκια 3.**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φανταστική έρευνα: τι λείπει έξω από το σχολείο; (24 απαντήσεις)*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η διάβαση της τάξης*

> **Κλειδί**
>
> Ενεργός πολίτης είναι όποιος **ενημερώνεται, λέει τη γνώμη του, συμμετέχει και
> δρα**, όχι μόνο όποιος ψηφίζει.
>
> Για ένα πρόβλημα της γειτονιάς η πορεία είναι: **παρατηρώ → ερευνώ → σκέφτομαι
> λύσεις → αποφασίζουμε → προτείνω → δρω → ελέγχω**. Το Σύνταγμα δίνει σε
> καθέναν το δικαίωμα να γράψει στις αρχές (άρθρο 10), και εκείνες πρέπει να
> απαντήσουν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η φανταστική έρευνα της τάξης έδωσε: Διάβαση πεζών 10, Κάδοι ανακύκλωσης 6, Δέντρα 5, Παγκάκια 3, σύνολο 24. Τι πρέπει να ζητήσουν τα παιδιά από τον δήμο, και πώς;

1. **Τι λένε τα στοιχεία;** Η διάβαση πεζών ήρθε πρώτη, με 10 από τις 24
   απαντήσεις. Είναι **σχετική πλειοψηφία**, όχι απόλυτη: δεν φτάνει τις 13.
2. **Ποιος είναι αρμόδιος;** Η διάβαση είναι σε δρόμο της πόλης, άρα πρώτα
   ρωτάμε τον **δήμο**.
3. **Αποφασίζουμε.** Η τάξη συζητά και ψηφίζει. Μπορεί να ζητήσει τη διάβαση,
   επειδή αφορά την **ασφάλεια**. Μπορεί όμως να γράψει και για τους κάδους, που
   ήρθαν δεύτεροι.
4. **Προτείνω.** Γράφουν **επιστολή** στον δήμο. Εξηγούν το πρόβλημα, βάζουν τα
   αποτελέσματα της έρευνας και τις μετρήσεις τους, και ζητούν απάντηση. Την
   υπογράφουν όλοι μαζί, με τη βοήθεια του δασκάλου τους.
5. **Ελέγχω.** Περιμένουν την απάντηση του δήμου. Αν το θέμα μπει στο δημοτικό
   συμβούλιο, μπορούν να δουν τη συνεδρίαση ζωντανά.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ενεργός πολίτης;
   - Όποιος ενημερώνεται, συμμετέχει και δρα
   - Μόνο όποιος έχει γίνει βουλευτής
   - Μόνο όποιος ψηφίζει στις εκλογές
   - Όποιος περιμένει να λύσουν τα προβλήματα οι άλλοι
2. Τι δικαίωμα δίνει σε όλους το άρθρο 10 του Συντάγματος;
   - Να γράφουν στις αρχές και να παίρνουν απάντηση
   - Να ψηφίζουν από τα 10 τους χρόνια
   - Να φτιάχνουν μόνοι τους τους δρόμους της γειτονιάς
   - Να διορίζουν τον δήμαρχο της πόλης
3. Ποιο είναι το πρώτο βήμα για να λύσεις ένα πρόβλημα της γειτονιάς;
   - Να παρατηρήσεις τι ακριβώς συμβαίνει
   - Να στείλεις αμέσως επιστολή στον δήμο
   - Να ψηφίσετε ποια λύση προτιμάτε
   - Να ελέγξεις αν ήρθε απάντηση
4. Γιατί είναι καλό να έχει η πρότασή σου στοιχεία από μια έρευνα;
   - Ακούγεται πιο σοβαρά από ένα «νομίζω»
   - Γιατί ο νόμος απαγορεύει επιστολή χωρίς αριθμούς
   - Για να μη χρειαστεί καμία απάντηση
   - Για να μη χρειαστεί να ψηφίσει η τάξη
5. Μια λάμπα του δρόμου στη γειτονιά σου είναι καμένη εδώ και μήνες. Σε ποιον γράφεις πρώτα;
   - Στον δήμο
   - Στη Βουλή
   - Στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
   - Στα δικαστήρια
6. Θέλετε με τους γείτονες να φτιάξετε έναν σύλλογο για το πάρκο της περιοχής. Χρειάζεστε προηγούμενη άδεια;
   - Όχι, το Σύνταγμα το επιτρέπει χωρίς άδεια
   - Ναι, από τη Βουλή
   - Ναι, από τον δήμαρχο
   - Όχι, γιατί οι σύλλογοι απαγορεύονται
7. Βλέπεις ότι έπεσε μια πινακίδα «ΣΤΟΠ» σε μια διασταύρωση. Τι κάνει ένας ενεργός πολίτης;
   - Το λέει αμέσως στον αρμόδιο
   - Τη στερεώνει μόνος του στη μέση του δρόμου
   - Την παίρνει σπίτι για να μη χαθεί
   - Δεν κάνει τίποτα, θα το δει κάποιος
8. Η τάξη έστειλε επιστολή στον δήμο, αλλά δεν πήρε απάντηση. Ποιο είναι το επόμενο βήμα;
   - Ξαναγράφει ή ζητά βοήθεια αλλού
   - Τα παρατά, αφού δεν απάντησαν
   - Κάνει αμέσως μήνυση στον δήμαρχο
   - Γράφει αμέσως νέο νόμο

## Ασκήσεις

1. Ποιο άρθρο του Συντάγματος προστατεύει το δικαίωμα να φτιάχνουμε συλλόγους;
2. Γιατί, πριν διαλέξει μια ομάδα λύση, βοηθά να γράψει για κάθε ιδέα τα υπέρ και τα κατά;
3. Σύνταγμα, άρθρο 10 παρ. 1: «Καθένας ή πολλοί μαζί έχουν το δικαίωμα, τηρώντας τους νόμους του Κράτους, να αναφέρονται εγγράφως στις αρχές, οι οποίες είναι υποχρεωμένες να ενεργούν σύντομα κατά τις κείμενες διατάξεις και να απαντούν αιτιολογημένα σε εκείνον, που υπέβαλε την αναφορά, σύμφωνα με το νόμο.» Τι κερδίζει μια τάξη που γράφει στον δήμο, σύμφωνα με αυτό το άρθρο;
4. Σκέψου ένα μικρό πρόβλημα στον δρόμο του σχολείου σου ή στην αυλή του. Εσύ τι λες: ποια θα ήταν τα τρία πρώτα βήματα της τάξης σου για να το λύσει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/civics/active-citizen
