# Στερεά και αναπτύγματα

> Ξεδιπλώνω ένα κουτί και βλέπω από τι φτιάχτηκε.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/solids-and-nets

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις το ανάπτυγμα ενός στερεού.
- Να μετράς έδρες, ακμές και κορυφές από το ανάπτυγμα.
- Να κρίνεις αν ένα σχέδιο διπλώνει σε κλειστό στερεό.
- Να συνδέεις το ανάπτυγμα με τη συνολική επιφάνεια ενός κουτιού.

## Ξεδίπλωσε το κουτί

Πάρε ένα άδειο κουτί δημητριακών και άνοιξέ το στις κολλήσεις. Άπλωσέ το στο τραπέζι.

Αυτό που βλέπεις είναι το **ανάπτυγμα** του κουτιού: ένα επίπεδο σχέδιο που, διπλωμένο, ξαναγίνεται στερεό.

Κάθε κουτί που αγοράζεις ξεκίνησε τη ζωή του έτσι — ως μια κομμένη φέτα χαρτόνι.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στερεά και αναπτύγματα*

> **Κλειδί**
>
> Το ανάπτυγμα λύνει ένα πραγματικό πρόβλημα: στη ζωγραφιά ενός κύβου βλέπεις μόνο **τρεις** έδρες.
>
> Οι άλλες τρεις υπάρχουν, αλλά πρέπει να τις φανταστείς. Στο ανάπτυγμα είναι όλες μπροστά σου, μετρημένες.

## Πότε ένα σχέδιο διπλώνει

Δεν διπλώνουν όλα τα σχέδια έξι τετραγώνων σε κύβο. Χρειάζονται δύο πράγματα:

- Ο **σωστός αριθμός** εδρών — έξι για τον κύβο.
- Η **σωστή διάταξη** — να μην πέφτουν δύο τετράγωνα στην ίδια θέση όταν διπλώσουν.

Για τον κύβο υπάρχουν **έντεκα** διαφορετικά αναπτύγματα που δουλεύουν. Το πιο γνωστό μοιάζει με σταυρό.

> **Πρόσεχε**
>
> Έξι τετράγωνα σε **μία σειρά** δεν διπλώνουν σε κύβο.
>
> Δίπλωσέ τα νοερά: τα πρώτα τέσσερα κάνουν τον γύρο, και το πέμπτο και το έκτο πέφτουν πάνω στο πρώτο και στο δεύτερο. Το πάνω και το κάτω μένουν ανοιχτά. Παίρνεις σωλήνα, όχι κουτί.

## Γιατί το χρειάζεσαι

Το ανάπτυγμα απαντάει σε μια πολύ πρακτική ερώτηση: **πόσο χαρτόνι χρειάζεται** για να φτιαχτεί το κουτί.

Είναι το άθροισμα των εμβαδών όλων των εδρών. Και το ανάπτυγμα τα βάζει όλα επίπεδα, ώστε να μπορείς να τα μετρήσεις ένα-ένα.

> **Θυμήσου**
>
> Τρεις λέξεις, από το ανάπτυγμα:
>
> - **Έδρα** — κάθε επίπεδη επιφάνεια του στερεού. Η καμπύλη επιφάνεια του κυλίνδρου και του κώνου δεν είναι έδρα.
> - **Ακμή** — κάθε γραμμή όπου συναντιούνται δύο έδρες. Γι' αυτό ο κύλινδρος και ο κώνος δεν έχουν ακμές.
> - **Κορυφή** — κάθε μυτερή άκρη του στερεού. Στον κύβο, εκεί όπου συναντιούνται τρεις ακμές.

Πρόσεξε τις ακμές. Στο ανάπτυγμα του κύβου βλέπεις μόνο $5$ διπλώσεις. Οι άλλες $7$ ακμές φτιάχνονται όταν κολλάς τις ελεύθερες άκρες ανά δύο: $5 + 7 = 12$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσα τετράγωνα έχει το ανάπτυγμα ενός κύβου;

1. Ο κύβος έχει $6$ έδρες.
2. Κάθε έδρα γίνεται ένα τετράγωνο στο ανάπτυγμα.
3. Άρα $6$ τετράγωνα.
4. **Και το μέγεθός τους;** Όλα ίδια, γιατί στον κύβο όλες οι έδρες είναι ίσα τετράγωνα.

   Σε ένα **κυβοειδές** θα ήταν πάλι $6$, αλλά τρία διαφορετικά μεγέθη — από δύο ίδια το καθένα ✓

### Παράδειγμα 2: Έξι τετράγωνα στη σειρά. Διπλώνουν σε κύβο;

1. Ο αριθμός είναι σωστός: έξι έδρες.
2. **Διπλώνω νοερά.** Τα πρώτα τέσσερα τυλίγονται και κάνουν έναν γύρο.
3. Το πέμπτο και το έκτο πέφτουν πάνω στο πρώτο και στο δεύτερο — και το **πάνω** και το **κάτω** έμειναν ανοιχτά.

   Πήρα σωλήνα με τετράγωνη διατομή, όχι κλειστό κουτί.
4. **Όχι**, δεν διπλώνει.

   Για να κλείσει, με τέσσερα στη σειρά, τα άλλα δύο πρέπει να βγουν **εκτός** της σειράς — ένα από πάνω και ένα από κάτω. Έτσι βγαίνει ο σταυρός· άλλα αναπτύγματα του κύβου μοιάζουν με σκαλοπάτια ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα κουτί είναι 10 cm × 5 cm × 4 cm. Πόσες έδρες και τι σχήμα έχουν;

*Κουτί 10 cm επί 5 cm επί 4 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του με το εμβαδόν κάθε έδρας.*

1. Είναι **κυβοειδές**, άρα $6$ έδρες, όλες ορθογώνια.
2. Οι έδρες έρχονται σε **ζευγάρια** — οι απέναντι είναι ίδιες:

   δύο $10 \times 5$, δύο $10 \times 4$, δύο $5 \times 4$
3. Τρία διαφορετικά μεγέθη, από δύο κομμάτια το καθένα.
4. **Γι' αυτό είναι χρήσιμο το ανάπτυγμα.** Αν θέλεις να μάθεις πόσο χαρτόνι χρειάζεται, τα έχεις όλα απλωμένα και προσθέτεις τα έξι εμβαδά:

   $2 \times 50 + 2 \times 40 + 2 \times 20 = 100 + 80 + 40 = 220$

   δηλαδή $220$ τ.εκ. χαρτόνι, χωρίς τα πτερύγια της κόλλας.

   Στη ζωγραφιά του κουτιού θα έβλεπες μόνο τρία, και θα έπρεπε να θυμάσαι ότι υπάρχουν τα ταίρια τους ✓

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι το ανάπτυγμα ενός στερεού;
   - Το επίπεδο σχέδιο που, διπλωμένο, δίνει το στερεό
   - Η σκιά που ρίχνει το στερεό στο τραπέζι
   - Το ίδιο στερεό, ζωγραφισμένο σε μεγέθυνση
   - Ο όγκος του
2. Έξι τετράγωνα στη σειρά διπλώνουν σε κύβο;
   - Όχι — μένουν ανοιχτά το πάνω και το κάτω
   - Ναι, αφού είναι έξι
   - Ναι, αλλά μόνο αν είναι ίδιου μεγέθους
   - Όχι, γιατί χρειάζονται οκτώ τετράγωνα
3. Γιατί είναι ευκολότερο να μετρήσεις έδρες στο ανάπτυγμα;
   - Γιατί φαίνονται όλες μαζί
   - Γιατί το ανάπτυγμα είναι μεγαλύτερο
   - Γιατί έχει λιγότερες έδρες
   - Δεν είναι ευκολότερο
4. Κουτί $10 \times 5 \times 4$ cm. Πόσα **διαφορετικά** μεγέθη εδρών έχει;
   - Τρία
   - Έξι
   - Ένα
   - Δύο
5. Ποιο στερεό **δεν** έχει ανάπτυγμα;
   - Η σφαίρα
   - Ο κύλινδρος
   - Ο κώνος
   - Η πυραμίδα
6. Γιατί δεν διπλώνουν σε κύβο έξι τετράγωνα βαλμένα στη σειρά;
   - Γιατί κάποια πέφτουν το ένα πάνω στο άλλο και μένουν κενά
   - Γιατί είναι πολλά
   - Γιατί τα τετράγωνα πρέπει να είναι άνισα
   - Διπλώνουν κανονικά
7. Πόσα τετράγωνα έχει το ανάπτυγμα ενός κύβου;
   - $6$
   - $4$
   - $8$
   - $12$
8. Γιατί βοηθάει το ανάπτυγμα όταν θέλεις να βάψεις ένα κουτί;
   - Γιατί βλέπεις όλες τις έδρες μαζί και τις μετράς
   - Γιατί το κουτί γίνεται μικρότερο
   - Γιατί χρειάζεσαι λιγότερη μπογιά
   - Γιατί κρύβονται οι πίσω έδρες

## Ασκήσεις

1. Πόσες έδρες έχει το ανάπτυγμα μιας πυραμίδας με τετράγωνη βάση;
2. Ένα κουτί είναι $8 \times 6 \times 3$ cm. Γράψε τις διαστάσεις των τριών διαφορετικών εδρών του.
3. Φτιάχνεις από χαρτόνι το ανάπτυγμα ενός κύβου.
   α) Το ανάπτυγμα θέλει $54$ τ.εκ. χαρτόνι. Πόση είναι η ακμή του κύβου;
   β) Ένας δεύτερος κύβος έχει διπλάσια ακμή. Πόσο χαρτόνι θέλει το ανάπτυγμά του; Πόσες φορές περισσότερο από του πρώτου;
4. Κολλάς $27$ ίδια κυβάκια και φτιάχνεις έναν μεγάλο κύβο $3 \times 3 \times 3$. Βάφεις κόκκινες όλες τις έδρες του μεγάλου κύβου και μετά τον ξεκολλάς.
   α) Πόσα κυβάκια έχουν $3$ βαμμένες έδρες;
   β) Πόσα έχουν ακριβώς $2$ βαμμένες έδρες;
   γ) Πόσα δεν έχουν καμία βαμμένη έδρα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/solids-and-nets
