# Παράλληλες, κάθετες και παραλληλόγραμμα

> Σχεδιάζεις παράλληλες και κάθετες ευθείες και ξεχωρίζεις ρόμβο, ορθογώνιο και τετράγωνο.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/parallel-lines-parallelograms

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις παράλληλες, τεμνόμενες και κάθετες ευθείες.
- Να σχεδιάζεις κάθετη και παράλληλη ευθεία με τον γνώμονα και τον χάρακα.
- Να βρίσκεις την απόσταση ενός σημείου από μια ευθεία και την απόσταση δύο παράλληλων.
- Να ξεχωρίζεις τετράγωνο, ορθογώνιο, ρόμβο και πλάγιο παραλληλόγραμμο από τις πλευρές και τις γωνίες τους.

## Δύο ευθείες έχουν δύο επιλογές

Πάρε δύο ευθείες πάνω στο ίδιο χαρτί. Ό,τι κι αν κάνεις, θα συμβεί ένα από τα δύο:

- **Τέμνονται**: συναντιούνται σε **ένα μόνο** σημείο και μετά απομακρύνονται.
- **Είναι παράλληλες**: δεν συναντιούνται **ποτέ**, όσο κι αν τις προεκτείνεις.

Τρίτη περίπτωση δεν υπάρχει. Οι ράγες του τρένου, οι γραμμές του τετραδίου και οι δύο άκρες ενός ίσιου δρόμου είναι παράλληλες. Δύο δρόμοι που κάνουν σταυροδρόμι τέμνονται.

Όταν δύο ευθείες τέμνονται, σχηματίζουν **τέσσερις γωνίες**. Αν οι τέσσερις γωνίες είναι ίσες, τότε είναι όλες **ορθές**, και οι ευθείες λέγονται **κάθετες**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στρίψε τη δεύτερη ευθεία*

## Σχεδιάζω κάθετη με τον γνώμονα

Ο **γνώμονας** είναι το τρίγωνο της κασετίνας σου που έχει μία **ορθή γωνία**. Για να φέρεις κάθετη σε μια ευθεία:

1. Ακούμπησε τη μία πλευρά της ορθής γωνίας του γνώμονα **πάνω στην ευθεία**.
2. Σύρε τον γνώμονα πάνω στην ευθεία ως το σημείο που θέλεις.
3. Τράβηξε γραμμή στην **άλλη** πλευρά της ορθής γωνίας.

Μπορείς να το κάνεις και με το μοιρογνωμόνιο, σημειώνοντας τις $90°$.

## Η πιο κοντινή διαδρομή

Ο Νικήτας θέλει να περάσει απέναντι έναν δρόμο. Μπορεί να τον διασχίσει λοξά ή ίσια. Η **ίσια** διαδρομή, κάθετα στο πεζοδρόμιο, είναι η πιο σύντομη, άρα και η πιο ασφαλής: μένει λιγότερη ώρα πάνω στον δρόμο.

Το ίδιο ισχύει για κάθε σημείο και κάθε ευθεία. Από τις άπειρες γραμμές που ενώνουν ένα σημείο με μια ευθεία, η **κάθετη** είναι η πιο κοντή. Το μήκος της λέγεται **απόσταση του σημείου από την ευθεία**.

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν μετράς απόσταση από ευθεία, ο χάρακας πρέπει να πέφτει **κάθετα**.
>
> Αν μετρήσεις λοξά, θα βρεις πάντα **μεγαλύτερο** νούμερο από την πραγματική απόσταση.

## Σχεδιάζω παράλληλη

Φέρε **δύο κάθετες στην ίδια ευθεία**. Οι δύο κάθετες είναι μεταξύ τους **παράλληλες**.

Αυτό είναι και το κόλπο του χάρακα και του γνώμονα: ακουμπάς τον χάρακα σταθερά στο χαρτί, βάζεις τον γνώμονα πάνω του και τον **σέρνεις** κατά μήκος του χάρακα. Κάθε γραμμή που τραβάς από την ίδια πλευρά του γνώμονα είναι παράλληλη με την προηγούμενη.

Δύο παράλληλες έχουν **παντού την ίδια απόσταση**. Γι' αυτό μιλάμε για απόσταση δύο ευθειών μόνο όταν είναι παράλληλες. Δύο ευθείες που τέμνονται άλλοτε είναι κοντά και άλλοτε μακριά, και στο σημείο τομής δεν απέχουν καθόλου.

## Τα παραλληλόγραμμα

Ένα τετράπλευρο που έχει τις **απέναντι πλευρές του παράλληλες**, και τα δύο ζευγάρια, λέγεται **παραλληλόγραμμο**. Στα παραλληλόγραμμα οι απέναντι πλευρές είναι και **ίσες**.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βελάκια στα δύο ζευγάρια παράλληλων πλευρών και σημαδάκια στις ίσες απέναντι πλευρές.*

Υπάρχουν τέσσερα είδη, και τα ξεχωρίζεις με δύο ερωτήσεις: έχει **ορθές γωνίες**; έχει **όλες τις πλευρές ίσες**;

|                            | Ορθές γωνίες | Όλες οι πλευρές ίσες  |
| -------------------------- | ------------ | --------------------- |
| **Τετράγωνο**              | ναι          | ναι                   |
| **Ορθογώνιο**              | ναι          | όχι, μόνο οι απέναντι |
| **Ρόμβος**                 | όχι          | ναι                   |
| **Πλάγιο παραλληλόγραμμο** | όχι          | όχι, μόνο οι απέναντι |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο παραλληλόγραμμο;*

> **Κλειδί**
>
> Το **τετράγωνο** τα έχει όλα: είναι ορθογώνιο, γιατί έχει ορθές γωνίες, και ρόμβος, γιατί έχει όλες τις πλευρές ίσες.
>
> Γι' αυτό το «τετράγωνο ή ορθογώνιο;» δεν είναι πάντα «ή». Κάθε τετράγωνο είναι και ορθογώνιο, αλλά όχι το ανάποδο.

> **Θυμήσου**
>
> - Δύο ευθείες: ή **τέμνονται** ή είναι **παράλληλες**.
> - **Κάθετες** είναι οι τεμνόμενες με τέσσερις ορθές γωνίες.
> - Η **απόσταση** μετριέται πάντα κάθετα.
> - **Παραλληλόγραμμο**: απέναντι πλευρές παράλληλες και ίσες.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο ευθείες τέμνονται και η μία γωνία τους είναι \$90°\$. Είναι κάθετες;

1. Όταν δύο ευθείες τέμνονται, δύο γωνίες που κάθονται η μία δίπλα στην άλλη κάνουν μαζί $180°$, όσο μια ευθεία γραμμή.
2. Αν η μία είναι $90°$, η διπλανή της είναι $180° - 90° = 90°$.
3. Με τον ίδιο τρόπο και οι άλλες δύο βγαίνουν $90°$.
4. Ναι, είναι κάθετες. Αρκεί **μία** ορθή γωνία για να είναι ορθές και οι τέσσερις.

### Παράδειγμα 2: Ένα τετράπλευρο έχει τέσσερις πλευρές των \$5\$ εκ. και καμία ορθή γωνία. Τι σχήμα είναι;

1. Όλες οι πλευρές είναι ίσες, άρα είναι **τετράγωνο ή ρόμβος**.
2. Το τετράγωνο έχει ορθές γωνίες. Αυτό δεν έχει καμία.
3. Είναι **ρόμβος**.

   Σκέψου ένα τετράγωνο που το πατάς λίγο στη γωνία και «γέρνει»: οι πλευρές μένουν ίσες, οι γωνίες αλλάζουν.

### Παράδειγμα 3: Δύο παράλληλες ευθείες απέχουν \$3\$ εκ. Ένα σημείο της μίας ευθείας, πόσο απέχει από την άλλη;

1. Οι παράλληλες έχουν **παντού** την ίδια απόσταση.
2. Όποιο σημείο κι αν πάρεις πάνω στη μία, η κάθετη ως την άλλη έχει το ίδιο μήκος.
3. Απέχει $3$ εκ.

   Αν μετρήσεις λοξά, θα βρεις περισσότερα: η απόσταση είναι πάντα η κάθετη γραμμή.

## Ερωτήσεις

1. Δύο ευθείες στο ίδιο χαρτί δεν συναντιούνται πουθενά, όσο κι αν τις προεκτείνεις. Πώς λέγονται;
   - Παράλληλες
   - Κάθετες
   - Τεμνόμενες
   - Ίσες
2. Πότε δύο τεμνόμενες ευθείες είναι κάθετες;
   - Όταν κάνουν ορθές γωνίες
   - Όταν η μία είναι όρθια
   - Όταν οι γωνίες τους δεν είναι ορθές
   - Όταν έχουν ίδιο μήκος
3. Ποιο όργανο έχει έτοιμη ορθή γωνία για να φέρεις κάθετη;
   - Ο γνώμονας
   - Ο διαβήτης
   - Η μεζούρα
   - Η γόμα
4. Πώς μετράς την απόσταση ενός σημείου από μια ευθεία;
   - Με γραμμή κάθετη στην ευθεία
   - Με γραμμή λοξή προς την ευθεία
   - Με γραμμή παράλληλη στην ευθεία
   - Με όποια γραμμή θες, βγαίνει ίδιο
5. Φέρνεις δύο κάθετες στην ίδια ευθεία. Τι είναι οι δύο κάθετες μεταξύ τους;
   - Παράλληλες
   - Κάθετες
   - Τεμνόμενες
   - Εξαρτάται από το μήκος
6. Ένα παραλληλόγραμμο έχει όλες τις πλευρές ίσες αλλά καμία ορθή γωνία. Τι είναι;
   - Ρόμβος
   - Τετράγωνο
   - Ορθογώνιο
   - Τρίγωνο
7. Ποια πρόταση είναι **σωστή**;
   - Κάθε τετράγωνο είναι και ορθογώνιο
   - Κάθε ορθογώνιο είναι και τετράγωνο
   - Κάθε ρόμβος είναι και τετράγωνο
   - Το τετράγωνο δεν είναι παραλληλόγραμμο
8. Ένα πεζοδρόμιο έχει τις δύο άκρες του παράλληλες. Στην αρχή του δρόμου έχει πλάτος $2$ μ. Πόσο πλάτος έχει στη μέση;
   - $2$ μ.
   - Λιγότερο από $2$ μ.
   - Περισσότερο από $2$ μ.
   - Δεν μπορούμε να ξέρουμε

## Ασκήσεις

1. Δύο ευθείες τέμνονται και κάνουν τέσσερις ορθές γωνίες. Πώς λέγονται;
2. Δύο ευθείες τέμνονται και η μία από τις τέσσερις γωνίες τους είναι $65°$. Πόσες μοίρες είναι η καθεμιά από τις άλλες τρεις;
3. Ένα παραλληλόγραμμο έχει περίμετρο $30$ εκ. και μία πλευρά $9$ εκ. Οι γωνίες του δεν είναι ορθές. Πόσο είναι οι άλλες τρεις πλευρές, και τι είδος παραλληλόγραμμο είναι;
4. Ένας ρόμβος έχει περίμετρο $36$ εκ.
   *Ρόμβος ΑΒΓΔ με σημαδάκια στις τέσσερις ίσες πλευρές και την πλευρά σημειωμένη x.*
   α) Πόσο είναι κάθε πλευρά του;
   β) Αν οι γωνίες του γίνουν ορθές χωρίς να αλλάξουν οι πλευρές, τι σχήμα θα γίνει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/parallel-lines-parallelograms
