# Πολλαπλασιασμός και διαίρεση με μεγαλύτερους αριθμούς

> Η κάθετη μέθοδος όταν οι αριθμοί δεν χωρούν στο μυαλό.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/multiply-divide-larger

## Τι θα μάθεις

- Να σπας έναν πολλαπλασιασμό διψήφιου επί διψήφιο σε τέσσερα κομμάτια.
- Να συνδέεις τα κομμάτια με τα μερικά γινόμενα της κάθετης μεθόδου.
- Να θυμάσαι γιατί η δεύτερη γραμμή μετατοπίζεται κατά μία θέση.
- Να κάνεις διαίρεση με διψήφιο διαιρέτη δοκιμάζοντας οργανωμένα.

## Ένα ορθογώνιο εξηγεί όλη την κάθετη μέθοδο

Στη Γ΄ έσπαγες τον έναν αριθμό. Τώρα οι δύο αριθμοί είναι διψήφιοι, άρα σπας **και τους δύο**.

$$
24 \times 13 = (20 + 4) \times (10 + 3)
$$

Κάθε κομμάτι του πρώτου συναντά κάθε κομμάτι του δεύτερου. Τέσσερις συναντήσεις, τέσσερα γινόμενα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το ορθογώνιο των τεσσάρων κομματιών*

> **Κλειδί**
>
> $$
> 24 \times 13 = 200 + 60 + 40 + 12 = 312
> $$
>
> Τα τέσσερα κομμάτια είναι:
>
> - $20 \times 10 = 200$ (το μεγάλο κουτί)
> - $20 \times 3 = 60$
> - $4 \times 10 = 40$
> - $4 \times 3 = 12$ (το μικρό κουτί)
>
> **Κανένα δεν λείπει και κανένα δεν μετριέται δύο φορές.** Γι' αυτό βγαίνει σωστά.

## Η κάθετη μέθοδος γράφει τα ίδια νούμερα

$$
\begin{array}{r}
  24 \\
\times\ 13 \\
\hline
  72 \\
 240 \\
\hline
 312
\end{array}
$$

- Πρώτη γραμμή: $24 \times 3 = 72$ (δηλαδή $60 + 12$)
- Δεύτερη γραμμή: $24 \times 10 = 240$ (δηλαδή $200 + 40$)
- Άθροισμα: $312$

Ίδια τέσσερα κομμάτια, απλώς ομαδοποιημένα σε δύο γραμμές.

> **Πρόσεχε**
>
> Η δεύτερη γραμμή **μετατοπίζεται μία θέση αριστερά** — δεν είναι διακόσμηση.
>
> Δεν πολλαπλασιάζεις με $1$, πολλαπλασιάζεις με $10$. Το $0$ στις μονάδες του $240$ (ή το κενό, αν δεν το γράψεις) **είναι** αυτό το $\times 10$.
>
> Αν ξεχάσεις τη μετατόπιση, θα προσθέσεις $72 + 24 = 96$ αντί για $312$ — απάντηση πάνω από τρεις φορές μικρότερη.

## Διαίρεση με διψήφιο: δοκιμάζεις οργανωμένα

$$
368 : 16
$$

Δεν υπάρχει προπαίδεια του $16$. Άρα **φτιάχνεις** όσο χρειάζεσαι:

| Δοκιμή         | Αποτέλεσμα | Κρίση                |
| -------------- | ---------- | -------------------- |
| $16 \times 10$ | $160$      | χωράει, μένουν πολλά |
| $16 \times 20$ | $320$      | χωράει, μένουν $48$  |
| $16 \times 30$ | $480$      | ξεπερνάει            |

Άρα το πηλίκο είναι ανάμεσα σε $20$ και $30$.

$368 - 320 = 48$, και $48 : 16 = 3$.

$$
368 : 16 = 20 + 3 = 23
$$

> **Θυμήσου**
>
> Ξεκίνα πάντα με τα εύκολα πολλαπλάσια: $\times 10$, $\times 20$, $\times 5$.
>
> Δεν ψάχνεις την απάντηση με τη μία — **περιορίζεις** το διάστημα μέχρι να μείνει ένας αριθμός.

## Ο έλεγχος είναι ο ίδιος πάντα

**Πολλαπλασιασμός:** στρογγυλοποίησε. $24 \times 13 \approx 25 \times 13 = 325$. Το $312$ ταιριάζει ✓

**Διαίρεση:** πολλαπλασίασε πίσω. $23 \times 16 = 368$ ✓

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο κάνει 32 × 21;

1. Σπάω και τους δύο: $32 = 30 + 2$ και $21 = 20 + 1$.
2. Τα τέσσερα κομμάτια:

   $30 \times 20 = 600$, $30 \times 1 = 30$, $2 \times 20 = 40$, $2 \times 1 = 2$
3. $600 + 30 + 40 + 2 = 672$
4. **Έλεγχος:** $32 \times 21 \approx 30 \times 20 = 600$. Το $672$ είναι λίγο παραπάνω ✓

### Παράδειγμα 2: Πόσο κάνει 47 × 18 με την κάθετη μέθοδο;

1. Πρώτη γραμμή, μονάδες: $47 \times 8 = 376$.
2. Δεύτερη γραμμή, δεκάδες: $47 \times 10 = 470$.

   Γράφω το $47$ μετατοπισμένο και βάζω $0$ στις μονάδες.
3. $376 + 470 = 846$
4. **Έλεγχος:** $47 \times 18 \approx 50 \times 18 = 900$. Το $846$ είναι λίγο κάτω ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα λεωφορείο παίρνει 45 άτομα. Πόσα λεωφορεία για 585 άτομα;

1. $585 : 45$. Ξεκινάω με εύκολα πολλαπλάσια.
2. $45 \times 10 = 450$ — χωράει.

   $45 \times 20 = 900$ — ξεπερνάει.

   Άρα το πηλίκο είναι ανάμεσα σε $10$ και $20$.
3. $585 - 450 = 135$. Και $135 : 45 = 3$, αφού $45 \times 3 = 135$.
4. $585 : 45 = 13$, υπόλοιπο $0$.

   Χρειάζονται **ακριβώς $13$ λεωφορεία**.

   **Έλεγχος:** $13 \times 45 = 585$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Σε πόσα κομμάτια σπάει ο πολλαπλασιασμός $34 \times 26$;
   - Τέσσερα
   - Δύο
   - Τρία
   - Έξι
2. Στην κάθετη μέθοδο για $24 \times 13$, γιατί η δεύτερη γραμμή μετατοπίζεται μία θέση αριστερά;
   - Γιατί πολλαπλασιάζουμε με $10$, όχι με $1$
   - Για να φαίνεται πιο τακτοποιημένο
   - Γιατί έτσι το κάνουν όλοι
   - Για να χωρέσει το κρατούμενο
3. Πόσο κάνει $21 \times 14$;
   - $294$
   - $84$
   - $35$
   - $2.814$
4. Πόσο κάνει $432 : 24$;
   - $18$
   - $12$
   - $20$
   - $408$
5. Υπολόγισες $38 \times 22 = 152$. Τι λέει ο έλεγχος μεγέθους;
   - Λάθος — περίμενα κάτι κοντά στο $800$
   - Σωστό, το $152$ είναι λογικό
   - Λάθος — περίμενα κάτι κοντά στο $60$
   - Δεν μπορώ να κρίνω χωρίς να το ξανακάνω
6. Πόσο κάνει $31 \times 12$;
   - $372$
   - $62$
   - $310$
   - $43$
7. Πόσο κάνει $600 : 25$;
   - $24$
   - $25$
   - $30$
   - $12$
8. Πόσο κάνει $40 \times 30$;
   - $1.200$
   - $120$
   - $70$
   - $12.000$

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $23 \times 12$;
2. Ένα κιβώτιο έχει $24$ μπουκάλια νερό. Για την εκδρομή του σχολείου αγοράζεις $32$ κιβώτια. Τα παιδιά είναι $750$ και παίρνουν από ένα μπουκάλι. Πόσα μπουκάλια περισσεύουν;
3. Στην εκδρομή του σχολείου πάνε $576$ μαθητές με λεωφορεία των $45$ θέσεων. Πόσα λεωφορεία χρειάζονται, και πόσες θέσεις μένουν άδειες;
4. Ένα θέατρο έχει $24$ σειρές με $35$ θέσεις η καθεμία. Για την αποψινή παράσταση πουλήθηκαν $650$ εισιτήρια. Οι θεατές γεμίζουν τις σειρές με τη σειρά, από την πρώτη.
   α) Πόσες θέσεις μένουν άδειες;
   β) Σε ποια σειρά κάθεται ο τελευταίος θεατής, και πόσοι θεατές κάθονται σε εκείνη τη σειρά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/multiply-divide-larger
