# Πολλαπλάσια και διαιρέτες

> Ποιοι αριθμοί χωράνε ακριβώς σε ποιους, και τι δείχνει ένα ορθογώνιο.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/multiples-and-factors

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις τα πολλαπλάσια ενός αριθμού.
- Να βρίσκεις όλους τους διαιρέτες ενός αριθμού με ορθογώνια.
- Να εξηγείς γιατί διαιρέτες και πολλαπλάσια είναι η ίδια σχέση από δύο πλευρές.
- Να αναγνωρίζεις αριθμούς με ακριβώς δύο διαιρέτες.

## Δύο λέξεις για την ίδια σχέση

Το $12$ διαιρείται ακριβώς με το $3$. Αυτή η μία πρόταση γράφεται με δύο τρόπους:

- Το $3$ είναι **διαιρέτης** του $12$.
- Το $12$ είναι **πολλαπλάσιο** του $3$.

Ίδια σχέση, δύο οπτικές γωνίες. Η μία κοιτάει από τον μικρό αριθμό προς τον μεγάλο, η άλλη ανάποδα.

## Πολλαπλάσια: η προπαίδεια, συνέχεια

Τα πολλαπλάσια του $4$ είναι $4, 8, 12, 16, 20, \dots$ — δεν τελειώνουν ποτέ.

Είναι ακριβώς η προπαίδεια του $4$, χωρίς να σταματάει στο $10$.

## Διαιρέτες: πόσα ορθογώνια βγαίνουν

Οι **διαιρέτες** ενός αριθμού είναι όσοι τον διαιρούν χωρίς υπόλοιπο. Και υπάρχει ένας ωραίος τρόπος να τους βρεις όλους: φτιάχνεις **ορθογώνια**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσα ορθογώνια φτιάχνει ένας αριθμός*

Με $12$ κουκκίδες φτιάχνεις ορθογώνια $1 \times 12$, $2 \times 6$ και $3 \times 4$.

Άρα οι διαιρέτες του $12$ είναι:

$$
1, \ 2, \ 3, \ 4, \ 6, \ 12
$$

> **Κλειδί**
>
> Οι διαιρέτες έρχονται σε **ζευγάρια**: κάθε ορθογώνιο δίνει δύο.
>
> Το $2 \times 6$ δίνει το $2$ και το $6$ μαζί. Γι' αυτό δεν χρειάζεται να δοκιμάσεις όλους τους αριθμούς — μόλις βρεις τον έναν, ο άλλος έρχεται δωρεάν.
>
> Και σταματάς όταν οι δύο συναντηθούν στη μέση.
>
> Μία εξαίρεση: το **τετράγωνο**. Το $6 \times 6$ του $36$ δίνει έναν μόνο διαιρέτη, το $6$.

## Πόσους διαιρέτες έχει ένας αριθμός

- Το **$1$** έχει έναν μόνο διαιρέτη: τον εαυτό του.
- Το **$7$** έχει δύο: το $1$ και το $7$. Δεν φτιάχνει κανένα άλλο ορθογώνιο εκτός από την ίσια γραμμή.
- Το **$12$** έχει έξι.

Οι αριθμοί με **ακριβώς δύο** διαιρέτες είναι ξεχωριστοί. Θα τους ξαναδείς στην Ε΄ Δημοτικού με το όνομά τους.

> **Πρόσεχε**
>
> Κάθε αριθμός μεγαλύτερος από το $1$ έχει τουλάχιστον δύο διαιρέτες: το **$1$** και τον **εαυτό του**.
>
> Αυτοί οι δύο δεν ξεχνιούνται ποτέ, γιατί το ορθογώνιο της μίας γραμμής ($1 \times 7$ για το $7$, $1 \times 12$ για το $12$) φτιάχνεται πάντα.

> **Θυμήσου**
>
> **Πολλαπλάσια**: μεγαλώνουν και δεν τελειώνουν ποτέ.
>
> **Διαιρέτες**: τελειώνουν κάπου, και είναι όλοι μικρότεροι ή ίσοι του αριθμού.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες όλους τους διαιρέτες του 18

1. Ξεκινάω από το $1$ και ψάχνω ζευγάρια.

   $1 \times 18$ ✓ — άρα $1$ και $18$
2. $2 \times 9$ ✓ — άρα $2$ και $9$

   $3 \times 6$ ✓ — άρα $3$ και $6$
3. $4$; Το $18 : 4$ αφήνει υπόλοιπο. Όχι.

   $5$; Ούτε.
4. Φτάνω στο $6$, που το έχω ήδη βρει. **Σταματάω** — τα ζευγάρια συναντήθηκαν.

   Διαιρέτες: $1, 2, 3, 6, 9, 18$ ✓

### Παράδειγμα 2: Είναι το 48 πολλαπλάσιο του 6;

1. Ρωτάω: υπάρχει αριθμός που πολλαπλασιασμένος με $6$ δίνει $48$;
2. $6 \times 8 = 48$ ✓
3. **Ναι.** Το $48$ είναι πολλαπλάσιο του $6$ — και ταυτόχρονα το $6$ είναι διαιρέτης του $48$.
4. **Άλλος τρόπος:** διαιρώ. $48 : 6 = 8$, χωρίς υπόλοιπο.

   Το «δεν αφήνει υπόλοιπο» είναι το ίδιο πράγμα με το «είναι πολλαπλάσιο» ✓

### Παράδειγμα 3: Πόσα ορθογώνια φτιάχνεις με 7 κουκκίδες;

1. Δοκιμάζω $2$ γραμμές: $7 : 2$ αφήνει υπόλοιπο. Δεν βγαίνει ορθογώνιο.
2. $3$ γραμμές; Ούτε. $4$, $5$, $6$; Κανένα.
3. Μόνο το $1 \times 7$ — μία ίσια γραμμή.
4. Το $7$ έχει **μόνο δύο** διαιρέτες: το $1$ και τον εαυτό του.

   Δοκίμασε το ίδιο με το $11$ ή το $13$: ίδια ιστορία. Αυτοί οι αριθμοί έχουν όνομα, και θα το μάθεις σύντομα ✓

## Ερωτήσεις

1. Ποιοι είναι όλοι οι διαιρέτες του $18$;
   - $1, 2, 3, 6, 9, 18$
   - $1, 2, 3, 18$
   - $18, 36, 54$
   - $2, 3, 6, 9$
2. Το $6$ είναι διαιρέτης του $48$. Τι άλλο ισχύει;
   - Το $48$ είναι πολλαπλάσιο του $6$
   - Το $6$ είναι πολλαπλάσιο του $48$
   - Το $48$ είναι διαιρέτης του $6$
   - Τίποτα άλλο
3. Ποιοι δύο διαιρέτες υπάρχουν πάντα, για κάθε αριθμό;
   - Το $1$ και ο ίδιος ο αριθμός
   - Το $2$ και το $5$
   - Το $0$ και το $1$
   - Κανένας δεν υπάρχει πάντα
4. Πόσα διαφορετικά ορθογώνια φτιάχνεις με $7$ κουκκίδες;
   - Ένα
   - Τρία
   - Επτά
   - Κανένα
5. Ποια είναι η βασική διαφορά πολλαπλασίων και διαιρετών;
   - Μόνο οι διαιρέτες τελειώνουν κάπου
   - Τα πολλαπλάσια είναι πάντα ζυγά
   - Οι διαιρέτες είναι πάντα δύο
   - Καμία, είναι το ίδιο πράγμα
6. Ποιοι είναι όλοι οι διαιρέτες του $12$;
   - $1, 2, 3, 4, 6, 12$
   - $1, 2, 3, 4, 6$
   - $2, 3, 4, 6$
   - $12, 24, 36$
7. Πόσα διαφορετικά ορθογώνια φτιάχνεις με $12$ κουκκίδες;
   - $3$
   - $6$
   - $12$
   - $1$
8. Ποιος αριθμός είναι ταυτόχρονα διαιρέτης και πολλαπλάσιο του $9$;
   - $9$
   - $1$
   - $3$
   - $18$

## Ασκήσεις

1. Γράψε τα πέντε πρώτα πολλαπλάσια του $7$.
2. Βρες όλους τους διαιρέτες του $20$.
3. Στη γυμναστική τα $36$ παιδιά χωρίζονται σε ίσες ομάδες, χωρίς να περισσέψει κανείς. Κάθε ομάδα πρέπει να έχει από $5$ ως $10$ παιδιά. Πόσες ομάδες γίνονται και με πόσα παιδιά η καθεμία; Γράψε όλους τους τρόπους.
4. Βρες όλους τους αριθμούς που είναι πολλαπλάσια του $6$ και ταυτόχρονα διαιρέτες του $48$.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/multiples-and-factors
