# Μοτίβα και εξισώσεις με κρυμμένο αριθμό

> Το κουτάκι που ψάχνεις είναι ο πρόγονος του x.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/missing-number-equations

## Τι θα μάθεις

- Να συνεχίζεις ένα μοτίβο βρίσκοντας τον κανόνα του.
- Να διαβάζεις το ίσον ως ισορροπία, όχι ως «το αποτέλεσμα είναι».
- Να βρίσκεις τον κρυμμένο αριθμό με την αντίστροφη πράξη.
- Να ελέγχεις την απάντηση βάζοντάς την πίσω στην εξίσωση.

## Ένα μοτίβο είναι ένας κανόνας

$$
3, \quad 7, \quad 11, \quad 15, \quad \ldots
$$

Τι έρχεται μετά; Δεν μαντεύεις — **βρίσκεις τον κανόνα**.

Κοίτα τι αλλάζει από τον έναν στον επόμενο: $+4$ κάθε φορά. Άρα ο επόμενος είναι $19$.

Άλλα μοτίβα αλλάζουν με πολλαπλασιασμό:

$$
2, \quad 6, \quad 18, \quad 54, \quad \ldots \qquad (\times 3)
$$

> **Θυμήσου**
>
> Δύο ερωτήσεις, με αυτή τη σειρά:
>
> 1. **Προσθέτω ή πολλαπλασιάζω;** Αν οι αριθμοί μεγαλώνουν αργά, πιθανόν πρόσθεση. Αν εκτοξεύονται, πολλαπλασιασμός.
> 2. **Κατά πόσο;** Δοκίμασε τον κανόνα σε **κάθε** ζευγάρι διαδοχικών αριθμών. Αν ισχύει παντού, τον βρήκες.

## Το ίσον σημαίνει «ζυγίζουν το ίδιο»

Πολλοί διαβάζουν το $=$ σαν κουμπί: «πάτα και δώσε αποτέλεσμα». Δεν είναι αυτό.

Το $=$ λέει ότι οι **δύο πλευρές έχουν την ίδια αξία**. Σαν ζυγαριά σε ισορροπία.

Γι' αυτό βγάζει νόημα κάτι σαν:

$$
\square + 27 = 63
$$

Δεν λέει «βάλε κάτι και υπολόγισε». Λέει: **ποιος αριθμός κάνει τις δύο πλευρές ίσες;**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βρες το κρυμμένο νούμερο*

## Η αντίστροφη πράξη το λύνει με τη μία

Οι δοκιμές δουλεύουν, αλλά είναι αργές. Υπάρχει σίγουρος δρόμος:

| Εξίσωση                 | Αντίστροφη πράξη | Λύση               |
| ----------------------- | ---------------- | ------------------ |
| $\square + 27 = 63$     | αφαίρεση         | $63 - 27 = 36$     |
| $\square - 15 = 42$     | πρόσθεση         | $42 + 15 = 57$     |
| $\square \times 6 = 54$ | διαίρεση         | $54 : 6 = 9$       |
| $\square : 4 = 12$      | πολλαπλασιασμός  | $12 \times 4 = 48$ |

> **Κλειδί**
>
> Κάθε πράξη έχει μία που την **ξεκάνει**:
>
> - πρόσθεση ↔ αφαίρεση
> - πολλαπλασιασμός ↔ διαίρεση
>
> Για να ελευθερώσεις το κουτί, εφάρμοσε την αντίστροφη πράξη στην άλλη πλευρά.
>
> Αυτό δουλεύει όταν το κουτί είναι **πρώτο**. Όταν αφαιρείται ή όταν διαιρεί, δες παρακάτω.
>
> Αυτό ακριβώς θα κάνεις στο Γυμνάσιο με το $x$ — μόνο που τότε το κουτί θα έχει όνομα.

## Προσοχή στη σειρά όταν αφαιρείς ή διαιρείς

> **Πρόσεχε**
>
> $\square - 15 = 42$ και $15 - \square = 42$ **δεν** είναι το ίδιο.
>
> - Στο πρώτο: $\square = 42 + 15 = 57$
> - Στο δεύτερο: κανένας αριθμός δεν δουλεύει, γιατί το $15$ είναι ήδη μικρότερο από $42$.
>
> Η πρόσθεση και ο πολλαπλασιασμός δεν νοιάζονται για τη σειρά. **Η αφαίρεση και η διαίρεση νοιάζονται πολύ.**

Όταν το κουτί **αφαιρείται**, ρωτάς «πόσο έφυγε;». Στο $60 - \square = 25$ έφυγαν $60 - 25 = 35$.

Όταν το κουτί **διαιρεί**, ρωτάς «σε πόσα ίσα κομμάτια χωρίστηκε;». Στο $90 : \square = 15$ είναι $90 : 15 = 6$ κομμάτια. Έλεγχος: $90 : 6 = 15$ ✓

*Διαδραστικό στη σελίδα: Όταν το κουτί αφαιρείται*

## Ο έλεγχος είναι υποχρεωτικός

Βρήκες $\square = 36$; Βάλ' το πίσω:

$$
36 + 27 = 63 \quad \checkmark
$$

Ένα δευτερόλεπτο, και ξέρεις σίγουρα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε: ☐ × 7 = 56

1. Το κουτί πολλαπλασιάζεται με $7$. Η αντίστροφη πράξη είναι η διαίρεση.
2. $56 : 7 = 8$
3. $\square = 8$
4. **Έλεγχος:** $8 \times 7 = 56$ ✓

### Παράδειγμα 2: Λύσε: 84 − ☐ = 29

1. Εδώ το κουτί **αφαιρείται**, άρα προσοχή στη σειρά.
2. Σκέψου το ως: από το $84$ έφυγε κάτι και έμεινε $29$. Πόσο έφυγε;
3. $84 - 29 = 55$
4. $\square = 55$

   **Έλεγχος:** $84 - 55 = 29$ ✓

   Πρόσεξε ότι εδώ η λύση είναι **αφαίρεση**, όχι πρόσθεση — γιατί το κουτί ήταν στη θέση του αφαιρετέου.

### Παράδειγμα 3: Συνέχισε: 5, 11, 23, 47, …

1. Δοκιμάζω πρόσθεση: $11 - 5 = 6$, αλλά $23 - 11 = 12$. Δεν είναι σταθερή — δεν είναι απλή πρόσθεση.
2. Δοκιμάζω πολλαπλασιασμό: $5 \times 2 = 10$, όχι $11$· $11 \times 2 = 22$, όχι $23$. Κοντά στο $\times 2$, αλλά κάθε φορά βγαίνει **ένα παραπάνω**.
3. Δοκιμάζω συνδυασμό: $5 \times 2 + 1 = 11$ ✓, $11 \times 2 + 1 = 23$ ✓, $23 \times 2 + 1 = 47$ ✓

   Ο κανόνας είναι **«διπλασίασε και πρόσθεσε $1$»**.
4. Επόμενος: $47 \times 2 + 1 = 95$.

   Το σημαντικό: δοκίμασα τον κανόνα και στα **τρία** ζευγάρια πριν τον εμπιστευτώ.

## Ερωτήσεις

1. Συνέχισε το μοτίβο: $4, 9, 14, 19, \ldots$
   - $24$
   - $23$
   - $38$
   - $20$
2. Λύσε: $\square + 38 = 92$
   - $54$
   - $130$
   - $64$
   - $38$
3. Λύσε: $\square \times 8 = 72$
   - $9$
   - $576$
   - $64$
   - $8$
4. Λύσε: $50 - \square = 18$
   - $32$
   - $68$
   - $18$
   - $50$
5. Τι σημαίνει το σύμβολο $=$;
   - Ότι οι δύο πλευρές έχουν την ίδια αξία
   - Ότι εδώ γράφεται το αποτέλεσμα
   - Ότι τελείωσε η πράξη
   - Ότι πρέπει να υπολογίσω κάτι
6. Λύσε: $\square : 4 = 12$
   - $48$
   - $3$
   - $16$
   - $8$
7. Λύσε: $90 : \square = 15$
   - $6$
   - $75$
   - $1350$
   - $105$
8. Γιατί ο έλεγχος είναι υποχρεωτικός;
   - Γιατί δείχνει αν η ισότητα στέκει
   - Γιατί το ζητάει ο δάσκαλος
   - Γιατί αλλιώς η άσκηση δεν μετράει
   - Δεν είναι υποχρεωτικός

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $\square + 27 = 61$
2. Λύσε: $\square \times 7 = 48 + 15$
3. Ο ίδιος αριθμός μπαίνει και στα δύο κουτάκια. Βρες τον: $73 - \square = \square + 27$
4. Δύο γρίφοι με κρυμμένο αριθμό.
   α) Βρες τον κρυμμένο αριθμό χωρίς να κάνεις πρώτα την πρόσθεση: $47 + 28 = \square + 30$
   β) Σκέφτηκα έναν αριθμό. Τον πολλαπλασίασα με $4$ και μετά πρόσθεσα $9$. Βρήκα $45$. Ποιον αριθμό σκέφτηκα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/missing-number-equations
