# Πρόσθεση και αφαίρεση δεκαδικών

> Στοιχίζεις τις υποδιαστολές και λογαριάζεις όπως με τους φυσικούς.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/decimals-add-subtract

## Τι θα μάθεις

- Να εκτιμάς πρώτα πόσο περίπου θα βγει ένα άθροισμα ή μια διαφορά δεκαδικών.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς δεκαδικούς με το μυαλό, χωρίζοντας ακέραια και δεκαδικά.
- Να κάνεις κάθετη πράξη με τις υποδιαστολές τη μία κάτω από την άλλη.
- Να γράφεις έναν ακέραιο ως δεκαδικό, για να βρεις ρέστα.

## Ο Πέτρος στο σούπερ μάρκετ

Ο Πέτρος έχει $10$ € και βάζει στο καλάθι γάλα που κοστίζει $1{,}35$ € και ψωμί που κοστίζει $0{,}90$ €.

Πριν από κάθε πράξη κάνε μια γρήγορη **εκτίμηση**: το γάλα είναι περίπου $1{,}50$ € και το ψωμί περίπου $1$ €. Άρα μαζί κάνουν λίγο πάνω από $2$ €, και τα ρέστα θα είναι κάτι λιγότερο από $8$ €.

Η εκτίμηση δεν είναι η απάντηση. Είναι ο **φύλακας**: αν η ακριβής πράξη βγάλει $22{,}5$ € ή $0{,}225$ €, ξέρεις αμέσως ότι κάτι στράβωσε.

## Με το μυαλό: ευρώ με ευρώ, λεπτά με λεπτά

Οι δεκαδικοί του Πέτρου είναι **χρήματα**, και τα χρήματα ξέρεις ήδη να τα μετράς. Το $1{,}35$ € είναι $1$ ευρώ και $35$ λεπτά· το $0{,}90$ € είναι $90$ λεπτά.

Τα λεπτά κάνουν $35 + 90 = 125$, δηλαδή $1$ € και $25$ λεπτά. Μαζί με το $1$ € που είχαμε: $2{,}25$ €.

Ένας άλλος τρόπος, που βολεύει όταν ο ένας αριθμός είναι κοντά σε στρογγυλό: το $0{,}90$ είναι $1$ μείον $0{,}10$. Πρόσθεσε $1$ και βγάλε $0{,}10$:

$$
1{,}35 + 1 = 2{,}35 \qquad 2{,}35 - 0{,}10 = 2{,}25
$$

Ίδιο αποτέλεσμα, και κάθε φορά διαλέγεις τον τρόπο που σου είναι πιο εύκολος.

## Κάθετα: υποδιαστολή κάτω από υποδιαστολή

Όταν οι αριθμοί δυσκολεύουν, γράψ' τους τον έναν κάτω από τον άλλο. Ο κανόνας είναι ένας: **η υποδιαστολή κάτω από την υποδιαστολή**. Έτσι τα δέκατα πέφτουν κάτω από τα δέκατα και τα εκατοστά κάτω από τα εκατοστά, και μετά λογαριάζεις όπως με τους φυσικούς αριθμούς, με τα ίδια κρατούμενα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στοίχισε και πρόσθεσε*

> **Πρόσεχε**
>
> $1{,}35 + 0{,}9$ **δεν** κάνει $1{,}44$.
>
> Αυτό βγαίνει αν στοιχίσεις τα ψηφία από τα δεξιά, όπως στους φυσικούς: το $9$ πέφτει κάτω από το $5$. Όμως το $9$ είναι **δέκατα** και το $5$ **εκατοστά**. Το $9$ πάει κάτω από το $3$.
>
> Γράψε $0{,}90$ αντί για $0{,}9$, και το λάθος δεν μπορεί να γίνει.

## Ρέστα: ο ακέραιος γίνεται δεκαδικός

Ο Πέτρος πληρώνει $2{,}25$ € με ένα χαρτονόμισμα των $10$ €. Πόσα ρέστα παίρνει;

Το $10$ δεν έχει υποδιαστολή, αλλά μπορεί να αποκτήσει: $10 = 10{,}00$. Δέκα ευρώ και μηδέν λεπτά. Τώρα η αφαίρεση στοιχίζεται κανονικά:

$$
10{,}00 - 2{,}25 = 7{,}75
$$

Ο ταμίας το κάνει αλλιώς: **μετράει μπροστά**. Από τα $2{,}25$ € ως τα $3$ € είναι $0{,}75$ €, και από τα $3$ € ως τα $10$ € είναι $7$ €. Ρέστα: $7{,}75$ €. Η εκτίμηση έλεγε «λίγο λιγότερο από $8$» ✓

> **Κλειδί**
>
> Οι δεκαδικοί προστίθενται και αφαιρούνται **όπως οι φυσικοί**, με μία προϋπόθεση: κάθε ψηφίο δίπλα σε ψηφίο **της ίδιας αξίας**.
>
> - **Με το μυαλό:** χώρισε ακέραια και δεκαδικά, ή πήγαινε σε στρογγυλό αριθμό.
> - **Κάθετα:** υποδιαστολή κάτω από υποδιαστολή, μηδενικά στα κενά.
> - **Ακέραιος:** γράψ' τον με υποδιαστολή, $5 = 5{,}00$.

> **Θυμήσου**
>
> Εκτίμησε **πριν**, έλεγξε **μετά**.
>
> Η αφαίρεση ελέγχεται με πρόσθεση: αν $10{,}00 - 2{,}25 = 7{,}75$, τότε $7{,}75 + 2{,}25$ πρέπει να κάνει ακριβώς $10$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Στέλλα αγοράζει ένα τετράδιο με \$2{,}40\$ € και ένα μολύβι με \$0{,}85\$ €. Πόσα πληρώνει;

1. **Εκτίμηση:** περίπου $2{,}50$ € και $1$ €, δηλαδή περίπου $3{,}50$ €.
2. Ευρώ με ευρώ: $2 + 0 = 2$. Λεπτά με λεπτά: $40 + 85 = 125$ λεπτά, δηλαδή $1{,}25$ €.
3. $2 + 1{,}25 = 3{,}25$
4. Πληρώνει $3{,}25$ €. Κοντά στην εκτίμηση ✓

### Παράδειγμα 2: Ένας αθλητής σήκωσε \$402{,}5\$ κιλά και ένας άλλος \$395\$ κιλά. Πόσα κιλά περισσότερα σήκωσε ο πρώτος;

1. **Εκτίμηση:** περίπου $400$ και $395$, άρα κάπου $5$ με $10$ κιλά.
2. Το $395$ είναι ακέραιος. Τον γράφω $395{,}0$, ώστε να έχει κι αυτός δέκατα.
3. $402{,}5 - 395{,}0 = 7{,}5$

   Με το μυαλό: από το $395$ ως το $400$ είναι $5$, και από το $400$ ως το $402{,}5$ είναι $2{,}5$. Μαζί $7{,}5$.
4. Σήκωσε $7{,}5$ κιλά περισσότερα.

   **Έλεγχος:** $395 + 7{,}5 = 402{,}5$ ✓

### Παράδειγμα 3: Μια τάξη μάζεψε \$82{,}50\$ € την Παρασκευή και \$101{,}35\$ € το Σάββατο. Πόσα μάζεψε συνολικά;

1. **Εκτίμηση:** περίπου $80 + 100 = 180$ €.
2. Γράφω κάθετα, υποδιαστολή κάτω από υποδιαστολή:
   $$
   \begin{array}{r}
   82{,}50 \\
   +\;101{,}35 \\
   \hline
   183{,}85
   \end{array}
   $$
3. Εκατοστά: $0 + 5 = 5$. Δέκατα: $5 + 3 = 8$. Μετά τα ακέραια: $82 + 101 = 183$.
4. Μάζεψε $183{,}85$ €. Κοντά στα $180$ της εκτίμησης ✓

## Ερωτήσεις

1. Πριν κάνεις την πράξη $3{,}90 + 2{,}15$, πόσο περίπου θα βγει;
   - Περίπου $6$
   - Περίπου $60$
   - Περίπου $0{,}6$
   - Περίπου $5$
2. Πόσο κάνει $2{,}45 + 0{,}3$;
   - $2{,}75$
   - $2{,}48$
   - $5{,}45$
   - $2{,}15$
3. Πώς γράφεται το $5$ για να αφαιρέσεις από αυτό το $1{,}80$;
   - $5{,}00$
   - $0{,}05$
   - $0{,}5$
   - $500$
4. Κάτι κοστίζει $6{,}40$ € και δίνεις $10$ €. Πόσα ρέστα παίρνεις;
   - $3{,}60$ €
   - $4{,}60$ €
   - $4{,}40$ €
   - $3{,}40$ €
5. Πόσο κάνει $8{,}25 - 3{,}5$;
   - $4{,}75$
   - $7{,}90$
   - $5{,}25$
   - $5{,}75$
6. Ο Νίκος βρήκε $12{,}00 - 4{,}35 = 7{,}65$. Ποια πρόσθεση το ελέγχει;
   - $7{,}65 + 4{,}35$
   - $12{,}00 + 4{,}35$
   - $12{,}00 + 7{,}65$
   - $7{,}65 + 7{,}65$
7. Ποια γραφή έχει την **ίδια** αξία με το $0{,}2$;
   - $0{,}20$
   - $0{,}02$
   - $2{,}0$
   - $20$
8. Η Ηρώ έχει $15$ € και θέλει δύο βιβλία, με $7{,}80$ € και $8{,}50$ €. Της φτάνουν;
   - Όχι, λείπουν $1{,}30$ €
   - Ναι, περισσεύουν $1{,}30$ €
   - Όχι, λείπουν $0{,}30$ €
   - Ναι, ακριβώς

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $1{,}20 + 0{,}75$;
2. Αγοράζεις ένα παγωτό με $2{,}35$ € και ένα νερό με $0{,}80$ €. Πληρώνεις με $5$ €. Πόσα ρέστα παίρνεις;
3. Η σάκα της Δήμητρας ζυγίζει άδεια $0{,}85$ κιλά. Μέσα βάζει βιβλία $2{,}4$ κιλά και ένα κολατσιό $0{,}3$ κιλά. Η σάκα δεν πρέπει να ζυγίζει πάνω από $3{,}5$ κιλά. Περνά το όριο, και πόσο; Αν βγάλει το κολατσιό, είναι εντάξει;
4. Η Δήμητρα έχει $20$ €. Στο βιβλιοπωλείο της αρέσουν τέσσερα πράγματα: ένα βιβλίο με $7{,}80$ €, ένα επιτραπέζιο με $6{,}90$ €, ένα παζλ με $5{,}45$ € και μαρκαδόροι με $4{,}35$ €. Θέλει να πάρει τα τρία.
   α) Πόσο κάνουν και τα τέσσερα μαζί;
   β) Ποιο πράγμα να αφήσει για να της μείνουν τα περισσότερα ρέστα; Πόσα ρέστα παίρνει;
   γ) Ποιο πράγμα δεν μπορεί να αφήσει, γιατί τότε τα $20$ € δεν φτάνουν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/decimals-add-subtract
