# Συλλογή και παρουσίαση δεδομένων

> Από την ερώτηση στο διάγραμμα, χωρίς να χαθεί η πληροφορία.

Μαθηματικά, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/collecting-data

## Τι θα μάθεις

- Να διατυπώνεις μια ερώτηση που δίνει δεδομένα με ξεκάθαρες κατηγορίες.
- Να οργανώνεις τις απαντήσεις σε πίνακα συχνοτήτων.
- Να διαλέγεις κατάλληλη κλίμακα για το ραβδόγραμμα.
- Να διακρίνεις τι λένε τα δεδομένα από τι δεν μπορούν να πουν.

## Η ερώτηση καθορίζει τα δεδομένα

Πριν μετρήσεις οτιδήποτε, πρέπει να ξέρεις **τι ρωτάς**. Μια κακή ερώτηση δίνει δεδομένα που δεν οργανώνονται.

| Ερώτηση                    | Πρόβλημα                             |
| -------------------------- | ------------------------------------ |
| «Τι σου αρέσει;»           | άπειρες απαντήσεις, καμία κατηγορία  |
| «Πόσο ψηλός είσαι;»        | αριθμοί συνεχείς — θέλει ομαδοποίηση |
| «Πώς έρχεσαι στο σχολείο;» | καθαρές κατηγορίες ✓                 |

> **Κλειδί**
>
> Μια καλή ερώτηση για ραβδόγραμμα έχει **λίγες, ξεκάθαρες, μη επικαλυπτόμενες** κατηγορίες.
>
> «Με τα πόδια / λεωφορείο / αυτοκίνητο / ποδήλατο» — κάθε μαθητής πέφτει σε **μία ακριβώς** κατηγορία.
>
> Αν κάποιος μπορεί να ανήκει σε δύο, ο πίνακάς σου δεν θα βγαίνει.

## Ο πίνακας συχνοτήτων

Μαζεύεις με ραβδώσεις, μετράς σε πεντάδες, γράφεις το σύνολο:

| Τρόπος      | Ραβδώσεις  | Συχνότητα |
| ----------- | ---------- | --------- |
| Με τα πόδια | 𝍸 𝍸 \|\| | $12$      |
| Λεωφορείο   | 𝍸 \|\|\|  | $8$       |
| Αυτοκίνητο  | 𝍸         | $5$       |
| Ποδήλατο    | \|\|\|     | $3$       |
| **Σύνολο**  |            | $28$      |

Η λέξη **συχνότητα** σημαίνει απλώς «πόσες φορές εμφανίστηκε».

> **Θυμήσου**
>
> Το σύνολο της στήλης πρέπει να ισούται με το πλήθος των ανθρώπων που ρώτησες.
>
> Είναι ο μοναδικός έλεγχος που πιάνει ξεχασμένες ή διπλομετρημένες απαντήσεις.

## Η κλίμακα δεν είναι λεπτομέρεια

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πώς έρχονται στο σχολείο*

Οι **σημάνσεις** είναι οι αριθμοί πάνω στον άξονα, πάνω από το $0$.

Με δεδομένα ως το $12$, μια κλίμακα ανά $1$ δίνει $12$ σημάνσεις — πολλές. Μια κλίμακα ανά $5$ δίνει μόνο τρεις ($5$, $10$, $15$) και χάνεις ακρίβεια.

**Ανά $2$** δίνει έξι ($2$, $4$, …, $12$): η καλή ισορροπία εδώ.

> **Πρόσεχε**
>
> Ένα ραβδόγραμμα που **δεν ξεκινά από το μηδέν** μεγαλοποιεί τις διαφορές.
>
> Αν ο άξονας ξεκινά στο $10$, μια ράβδος $12$ φαίνεται διπλάσια από μία $11$ — ενώ διαφέρουν κατά ένα.
>
> Όταν διαβάζεις διάγραμμα, το **πρώτο** που κοιτάς είναι από πού ξεκινά ο άξονας.

## Τι λένε και τι δεν λένε τα δεδομένα

Από τον πίνακα πάνω **μπορείς** να πεις:

- Οι περισσότεροι έρχονται με τα πόδια.
- Τέσσερις φορές περισσότεροι με τα πόδια απ' ό,τι με ποδήλατο.

**Δεν μπορείς** να πεις:

- «Στην Ελλάδα οι μαθητές πάνε με τα πόδια» — ρώτησες $28$ παιδιά σε **ένα** σχολείο.
- «Τα παιδιά δεν αγαπούν το ποδήλατο» — ίσως ο δρόμος είναι επικίνδυνος.

Τα δεδομένα λένε **τι**, όχι **γιατί**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ρώτησες 30 παιδιά, αλλά ο πίνακάς σου αθροίζει 27. Τι κάνεις;

1. Το σύνολο **πρέπει** να είναι $30$. Άρα λείπουν $3$ απαντήσεις.
2. Πιθανές αιτίες: ξεχάστηκαν τρεις ραβδώσεις, ή τρία παιδιά έδωσαν απάντηση εκτός κατηγοριών.
3. Ξαναμετράω τις ραβδώσεις. Αν πάλι βγαίνει $27$, βρίσκω ποια παιδιά λείπουν. Αν απάντησαν κάτι εκτός κατηγοριών, προσθέτω κατηγορία «Άλλο» με συχνότητα $3$· αν δεν ξέρω τι απάντησαν, τα ξαναρωτάω.
4. Αυτό που **δεν** κάνω: να προσθέσω τα $3$ σε μια τυχαία κατηγορία. Τα δεδομένα δεν επινοούνται.

### Παράδειγμα 2: Τα δεδομένα φτάνουν ως το 48. Ποια κλίμακα διαλέγεις;

1. Ανά $1$: θα χρειάζονταν $48$ γραμμές. Αδιάβαστο.
2. Ανά $10$: μόνο πέντε σημάνσεις ($10$ ως $50$). Μια ράβδος $33$ θα ήταν δύσκολο να διαβαστεί με ακρίβεια.
3. Ανά $5$: δέκα σημάνσεις ($5, 10, \ldots, 50$). Διαβάζεται άνετα και κάθε ράβδος τοποθετείται καλά.
4. **Διαλέγω ανά $5$.**

   Ο κανόνας: στόχευε σε **$5$ ως $10$ σημάνσεις** στον άξονα. Αν χωράνε δύο κλίμακες, η πιο πυκνή διαβάζεται με περισσότερη ακρίβεια.

### Παράδειγμα 3: Από το διάγραμμα: πόσα περισσότερα παιδιά έρχονται με λεωφορείο απ' ό,τι με ποδήλατο;

1. Διαβάζω τις δύο ράβδους: λεωφορείο $8$, ποδήλατο $3$.
2. Η λέξη «περισσότερα» ζητάει **διαφορά**.
3. $8 - 3 = 5$
4. Πέντε παιδιά περισσότερα.

   Προσοχή: αν η ερώτηση ήταν «πόσα παιδιά έρχονται με λεωφορείο **ή** ποδήλατο», η απάντηση θα ήταν $8 + 3 = 11$. Άλλη ερώτηση, άλλη πράξη.

## Ερωτήσεις

1. Ποια ερώτηση δίνει δεδομένα κατάλληλα για ραβδόγραμμα;
   - «Κόκκινο, μπλε, πράσινο ή κίτρινο: ποιο προτιμάς;»
   - «Τι σκέφτεσαι για το σχολείο;»
   - «Σου αρέσει το μπλε ή τα ζεστά χρώματα;»
   - «Πόσο σου αρέσει το κόκκινο;»
2. Ρώτησες $40$ παιδιά και ο πίνακάς σου αθροίζει $43$. Τι σημαίνει;
   - Κάποιες απαντήσεις μετρήθηκαν δύο φορές
   - Τρία παιδιά απάντησαν λάθος
   - Είναι φυσιολογικό, ο πίνακας στρογγυλοποιεί
   - Πρέπει να αφαιρέσω $3$ από τη μεγαλύτερη κατηγορία
3. Τα δεδομένα σου φτάνουν ως το $60$. Ποια κλίμακα είναι καλύτερη;
   - Ανά $10$
   - Ανά $1$
   - Ανά $30$
   - Δεν έχει σημασία η κλίμακα
4. Γιατί ένα ραβδόγραμμα πρέπει να ξεκινά από το μηδέν;
   - Αλλιώς οι διαφορές φαίνονται μεγαλύτερες
   - Γιατί έτσι είναι ο κανόνας, χωρίς λόγο
   - Γιατί το μηδέν είναι ζυγός αριθμός
   - Δεν είναι απαραίτητο
5. Ρώτησες $28$ παιδιά της τάξης σου. Ποιο συμπέρασμα **δεν** επιτρέπεται;
   - «Τα παιδιά στην Ελλάδα έρχονται κυρίως με τα πόδια»
   - «Στην τάξη μας οι περισσότεροι έρχονται με τα πόδια»
   - «Πέντε παιδιά έρχονται με αυτοκίνητο»
   - «Το ποδήλατο είναι η λιγότερο συχνή επιλογή στην τάξη μας»
6. Τι δείχνει ένας πίνακας συχνοτήτων;
   - Πόσες φορές εμφανίστηκε κάθε απάντηση
   - Ποια απάντηση είναι σωστή
   - Με ποια σειρά απάντησαν
   - Τα ονόματα όσων ρωτήθηκαν
7. Μάζεψες το αγαπημένο χρώμα κάθε παιδιού της τάξης. Ποιο γράφημα ταιριάζει;
   - Ραβδόγραμμα
   - Γραμμικό γράφημα
   - Κανένα — τα χρώματα δεν μετριούνται
   - Χάρτης
8. Ρώτησες τα $28$ παιδιά της τάξης σου ποιο άθλημα προτιμούν, και το ποδόσφαιρο πήρε τις περισσότερες ψήφους. Ποιο συμπέρασμα **δεν** επιτρέπεται;
   - Ότι κερδίζει επειδή είναι το πιο εύκολο
   - Ότι στην τάξη σου κερδίζει το ποδόσφαιρο
   - Ότι απάντησαν $28$ παιδιά
   - Ότι δύο επιλογές ισοβάθμησαν

## Ασκήσεις

1. Ένας πίνακας συχνοτήτων δείχνει $12$, $8$, $15$ και $5$. Πόσα άτομα ρωτήθηκαν;
2. Οι τιμές σου είναι $14$, $22$, $9$ και $17$. Ποια κλίμακα βολεύει για το ραβδόγραμμα, ανά $2$, ανά $5$ ή ανά $10$; Πόσες σημάνσεις θα έχει ο άξονας;
3. Ρώτησες $30$ παιδιά της τάξης σου ποιο φρούτο προτιμούν. Ο πίνακας γράφει: μήλο $12$, μπανάνα $6$, πορτοκάλι $3$, και όλα τα άλλα παιδιά διάλεξαν ακτινίδιο. Ποιες από αυτές τις προτάσεις στηρίζονται στα δεδομένα; (α) Το μήλο το διάλεξαν τέσσερις φορές περισσότερα παιδιά από το πορτοκάλι. (β) Το ακτινίδιο το διάλεξαν διπλάσια παιδιά από το πορτοκάλι. (γ) Στα παιδιά της Ελλάδας αρέσει πιο πολύ το μήλο.
4. Ρώτησες $25$ παιδιά δύο ερωτήσεις: «Έχεις σκύλο;» και «Έχεις γάτα;». Ο πίνακάς σου γράφει: σκύλο έχουν $14$, γάτα έχουν $9$, και $5$ παιδιά δεν έχουν κανένα από τα δύο.
   α) Πόσα παιδιά έχουν και σκύλο και γάτα;
   β) Πόσα παιδιά έχουν σκύλο αλλά όχι γάτα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/math/collecting-data
