# Απλή και σύνθετη περίοδος

> Μία πράξη ή δύο, δεμένες με «και», «αλλά», «γιατί».

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/simple-compound-sentence

## Τι θα μάθεις

- Να μετράς τις προτάσεις μιας περιόδου μετρώντας τα ρήματά της.
- Να ξεχωρίζεις την απλή περίοδο, με ένα ρήμα, από τη σύνθετη περίοδο, με δύο ή περισσότερα.
- Να δένεις δύο προτάσεις σε μία περίοδο με «και», «αλλά», «γιατί», «όταν», «ότι».
- Να βάζεις κόμμα πριν από το «αλλά» και το «όμως», και όχι πριν από το «και».

## Μία πράξη ή δύο;

Διάβασε αυτές τις δύο περιόδους:

- Η Άννα **διαβάζει**.
- Η Άννα **διαβάζει** και ο Γιάννης **ζωγραφίζει**.

Η πρώτη λέει **μία** πράξη. Έχει ένα ρήμα, το «διαβάζει».

Η δεύτερη λέει **δύο** πράξεις. Έχει δύο ρήματα, το «διαβάζει» και το
«ζωγραφίζει». Το «και» τα δένει μαζί.

Ό,τι γράφεται από το **κεφαλαίο** γράμμα ως την **τελεία** λέγεται
**περίοδος**. Στη θέση της τελείας μπορεί να έχει ερωτηματικό (;) ή θαυμαστικό
(!).

Μέσα σε μια περίοδο μπορεί να υπάρχουν μία ή περισσότερες **προτάσεις**. Κάθε
πρόταση έχει **ένα ρήμα**.

> **Κλειδί**
>
> **Ένα ρήμα, μία πρόταση.** Μετράς τα ρήματα, και ξέρεις πόσες προτάσεις έχει η
> περίοδος.
>
> - Με **ένα** ρήμα, η περίοδος έχει μία μόνο πρόταση. Λέγεται **απλή περίοδος**:
>   «Ο σκύλος γαβγίζει.»
> - Με **δύο ή περισσότερα** ρήματα, είναι **σύνθετη περίοδος**: «Ο σκύλος
>   γαβγίζει και η γάτα τρέχει.»

Μια απλή περίοδος μπορεί να είναι και μεγάλη. Η περίοδος «Το πρωί στο σχολείο η
Ελένη διάβασε ένα βιβλίο για τα δελφίνια» έχει πολλές λέξεις, αλλά ένα μόνο
ρήμα: το «διάβασε». Είναι μία πρόταση.

| Περίοδος                     | Ρήματα                   | Προτάσεις |
| ---------------------------- | ------------------------ | --------- |
| Βρέχει.                      | βρέχει                   | 1         |
| Ο Νίκος έφαγε και κοιμήθηκε. | έφαγε, κοιμήθηκε         | 2         |
| Θέλω να παίξω.               | θέλω, παίξω              | 2         |
| Μπήκε, χαιρέτησε και κάθισε. | μπήκε, χαιρέτησε, κάθισε | 3         |

Στο «Ο Νίκος έφαγε και κοιμήθηκε» ο Νίκος κάνει και τις δύο πράξεις. Είναι
όμως δύο ρήματα, άρα δύο προτάσεις.

> **Πρόσεχε**
>
> Μερικά ρήματα γράφονται με **δύο ή τρεις λέξεις**, αλλά είναι **ένα** ρήμα.
>
> - «**θα πάμε**»: το «θα» δεν είναι ρήμα. Είναι ένα ρήμα, στον μέλλοντα.
> - «**έχει γράψει**», «**είχε φάει**»: είναι ένα ρήμα, σε συντελεσμένο χρόνο.
>
> Η περίοδος «Αύριο θα πάμε στο θέατρο» έχει ένα ρήμα, το «θα πάμε». Είναι μία
> πρόταση, όχι δύο.

## Οι λέξεις που δένουν τις προτάσεις

Στην ενότητα για τους συνδέσμους είδες τα μικρά λόγια που δένουν. Εδώ τα βλέπεις
να κάνουν τη δουλειά τους: παίρνουν δύο προτάσεις και τις κάνουν μία περίοδο.

| Λέξη                  | Τι λέει                        | Παράδειγμα                                             |
| --------------------- | ------------------------------ | ------------------------------------------------------ |
| **και**               | προσθέτει μια πράξη            | Η μαμά μαγείρεψε **και** ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι. |
| **αλλά**, **όμως**    | κάτι αντίθετο, απρόσμενο       | Ήταν κουρασμένη, **αλλά** συνέχισε.                    |
| **γιατί**, **επειδή** | την αιτία                      | Φόρεσα το μπουφάν μου, **γιατί** έκανε κρύο.           |
| **όταν**              | πότε έγινε                     | Χάρηκα **όταν** είδα τη βαθμολογία.                    |
| **ότι**               | τι λέει ή τι σκέφτεται κάποιος | Ο παππούς είπε **ότι** θα βρέξει.                      |

Αυτές οι λέξεις **δεν** είναι ρήματα. Δεν τις μετράς όταν μετράς τις
προτάσεις.

### Παράδειγμα 1: Πόσες προτάσεις έχει η περίοδος «Όταν χτύπησε το κουδούνι, τα παιδιά βγήκαν στην αυλή και έπαιξαν μπάλα»;

1. Ψάχνουμε τα ρήματα, δηλαδή τις λέξεις που λένε τι κάνει κάποιος ή τι γίνεται.
2. Βρίσκουμε τρία: **χτύπησε**, **βγήκαν**, **έπαιξαν**.
3. Τρία ρήματα, άρα **τρεις προτάσεις**: «όταν χτύπησε το κουδούνι», «τα παιδιά
   βγήκαν στην αυλή», «και έπαιξαν μπάλα».
4. Τις δένουν το «όταν» και το «και». Είναι μία **σύνθετη περίοδος**.

## Πού μπαίνει το κόμμα

Όταν δένεις δύο προτάσεις, αναρωτιέσαι αν θέλει κόμμα. Δύο κανόνες σε
βοηθούν.

Πριν από το **αλλά** και το **όμως** βάζεις **κόμμα**:

- Ήθελα να έρθω\*\*, αλλά\*\* δεν μπορούσα.
- Βρέχει\*\*, όμως\*\* θα βγούμε.

Πριν από το **και** **δεν** βάζεις κόμμα:

- Βρέχει **και** κάνει κρύο.
- Η Μαρία τραγουδάει **και** ο Νίκος παίζει κιθάρα.

Όταν γράφεις τρεις πράξεις στη σειρά, χωρίζεις τις πρώτες με κόμμα και πριν
από την τελευταία βάζεις «και», πάλι χωρίς κόμμα: «Μπήκε, χαιρέτησε και
κάθισε.»

> **Θυμήσου**
>
> Κόμμα **πριν** από το «αλλά» και το «όμως» που δένουν δύο προτάσεις. Ποτέ
> **μετά** από το «αλλά».
>
> Γράφεις «Ήθελα να έρθω, αλλά δεν μπορούσα», όχι «Ήθελα να έρθω αλλά, δεν
> μπορούσα».
>
> Πριν από το «γιατί» το κόμμα μπαίνει συχνά, αλλά όχι πάντα. «Φόρεσα το
> μπουφάν μου, γιατί έκανε κρύο» και «Φόρεσα το μπουφάν μου γιατί έκανε κρύο»:
> και τα δύο είναι σωστά.

### Παράδειγμα 2: Κάνε μία περίοδο από τις δύο: «Ο Γιάννης προπονήθηκε πολύ. Έχασε τον αγώνα.»

1. Κοιτάμε πώς σχετίζονται. Κάποιος που προπονήθηκε πολύ περιμένει να κερδίσει.
   Το ότι έχασε είναι **απρόσμενο**.
2. Για το απρόσμενο διαλέγουμε **αλλά** ή **όμως**.
3. Πριν από το «αλλά» μπαίνει κόμμα. Η δεύτερη πρόταση δεν αρχίζει πια με
   κεφαλαίο, γιατί συνεχίζει την ίδια περίοδο.
4. «Ο Γιάννης προπονήθηκε πολύ\*\*, αλλά\*\* έχασε τον αγώνα.» Δύο ρήματα, δύο
   προτάσεις, μία περίοδος.

## Μέτρησε και δέσε

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσες προτάσεις έχει;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δέσε τις προτάσεις*

## Ερωτήσεις

1. Πόσα ρήματα έχει η περίοδος «Ο παππούς κάθισε στην πολυθρόνα και διάβασε την εφημερίδα»;
   - 2
   - 1
   - 3
   - 4
2. Ποια είναι απλή περίοδος, με ένα μόνο ρήμα;
   - Το μεσημέρι φάγαμε γεμιστά στο σπίτι της γιαγιάς.
   - Φάγαμε γεμιστά και ήπιαμε λεμονάδα.
   - Η γιαγιά μαγείρεψε, γιατί θα ερχόμασταν.
   - Όταν φτάσαμε, το φαγητό ήταν έτοιμο.
3. Πόσες προτάσεις έχει η περίοδος «Αύριο θα επισκεφτούμε το μουσείο»;
   - 1
   - 2
   - 3
   - 0
4. Ποια περίοδος έχει σωστά το κόμμα;
   - Ήθελα να έρθω, αλλά δεν μπορούσα.
   - Ήθελα να έρθω αλλά, δεν μπορούσα.
   - Ήθελα, να έρθω αλλά δεν μπορούσα.
   - Ήθελα να έρθω αλλά δεν μπορούσα.
5. Ποια περίοδος είναι γραμμένη σωστά;
   - Η μαμά μαγείρεψε και ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι.
   - Η μαμά μαγείρεψε, και ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι.
   - Η μαμά μαγείρεψε και, ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι.
   - Η μαμά, μαγείρεψε και ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι.
6. Ποια λέξη ταιριάζει; «Δεν πήγα στο σχολείο, ___ ήμουν άρρωστη.»
   - γιατί
   - αλλά
   - ότι
   - όταν
7. Πόσες προτάσεις έχει η περίοδος «Όταν γύρισα σπίτι, είδα ότι ο σκύλος είχε φάει τα παπούτσια μου»;
   - 3
   - 4
   - 2
   - 1
8. Τι λέγεται περίοδος;
   - Ό,τι γράφεται από το κεφαλαίο ως την τελεία.
   - Μία πρόταση με ένα μόνο ρήμα.
   - Πολλές γραμμές για την ίδια ιδέα.
   - Ό,τι γράφεται από ένα κόμμα ως το επόμενο.
9. Η Ηλέκτρα λέει: «Η περίοδος “Θα πάμε σινεμά αν τελειώσουμε νωρίς” έχει τρεις προτάσεις: θα, πάμε, τελειώσουμε.» Τι ισχύει;
   - Έχει δίκιο: είναι τρεις.
   - Είναι τέσσερις, γιατί μετράει και το «αν».
   - Είναι μία, γιατί έχει μία τελεία.
   - Είναι δύο: «θα πάμε» και «τελειώσουμε».
10. Ποια περίοδος λέει κάτι διαφορετικό από τις άλλες τρεις;
   - Έβρεχε, αλλά βγήκαμε βόλτα.
   - Έβρεχε, όμως βγήκαμε βόλτα.
   - Βγήκαμε βόλτα, γιατί έβρεχε.
   - Παρόλο που έβρεχε, βγήκαμε βόλτα.

## Ασκήσεις

1. Γράψε τα ρήματα της περιόδου «Ο ήλιος έδυσε και ο ουρανός κοκκίνισε».
2. Κάνε μία περίοδο από τις τρεις: «Γύρισα από το σχολείο. Έφαγα. Έκανα τα μαθήματά μου.»
3. Κάνε μία περίοδο από τις δύο, με τη σωστή λέξη και το σωστό κόμμα: «Το νερό ήταν κρύο. Κολυμπήσαμε.»
4. Διάβασε την περίοδο: «Η γιαγιά είπε ότι θα έρθει νωρίς, αλλά άργησε, γιατί είχε χάσει το λεωφορείο.»
   α) Πόσες προτάσεις έχει η περίοδος;
   β) Πριν από ποια λέξη το κόμμα δεν μπορεί να λείπει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/simple-compound-sentence
