# Προθέσεις και σύνδεσμοι

> Με, σε, για, και, αλλά, γιατί: τα μικρά λόγια που δένουν.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/prepositions-conjunctions

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τις προθέσεις (με, σε, για, από, ως, χωρίς, κατά, μετά, αντί, προς) και να βάζεις μετά από αυτές αιτιατική.
- Να γράφεις σωστά το «σε» μαζί με το άρθρο: στον, στη, στην, στο, στους, στις, στα.
- Να χρησιμοποιείς τους συνδέσμους (και, ούτε, ή, αλλά, όμως, γιατί, επειδή, ότι, αν, όταν) για να ενώνεις λέξεις και προτάσεις.
- Να ενώνεις με το «και» μόνο όμοια πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα.

## Τα μικρά λόγια που δένουν

Διάβασε την πρόταση:

> Η Άννα πήγε **στο** πάρκο **με** τον αδερφό της, **αλλά** δεν έπαιξαν **γιατί** έβρεχε.

Βγάλε τις τέσσερις λέξεις με τα μαύρα γράμματα: «Η Άννα πήγε πάρκο τον αδερφό
της δεν έπαιξαν έβρεχε». Οι μεγάλες λέξεις είναι όλες εκεί. Η πρόταση όμως
διαλύθηκε.

Οι μικρές λέξεις κάνουν δύο διαφορετικές δουλειές:

- Το **σε** και το **με** μπαίνουν **μπροστά** από ένα ουσιαστικό και λένε πώς
  δένεται με την πράξη. Λέγονται **προθέσεις**.
- Το **αλλά** και το **γιατί** **ενώνουν** δύο προτάσεις. Λέγονται
  **σύνδεσμοι**.

Και οι δύο είναι **άκλιτες**, όπως τα επιρρήματα: δεν αλλάζουν ποτέ μορφή.

## Οι προθέσεις

Οι πιο συχνές προθέσεις είναι δέκα:

| Πρόθεση   | Παράδειγμα                            |
| --------- | ------------------------------------- |
| **με**    | Πήγα βόλτα **με** τον παππού.         |
| **σε**    | Διαβάζω **σε** ένα ήσυχο δωμάτιο.     |
| **για**   | Έφτιαξα μια κάρτα **για** τη γιαγιά.  |
| **από**   | Ο θείος ήρθε **από** την Κρήτη.       |
| **ως**    | Περπατήσαμε **ως** τη θάλασσα.        |
| **χωρίς** | Βγήκε **χωρίς** το μπουφάν του.       |
| **κατά**  | Θα φτάσουμε **κατά** τις οκτώ.        |
| **μετά**  | Θα παίξουμε **μετά** το μάθημα.       |
| **αντί**  | Ήπια χυμό **αντί** για γάλα.          |
| **προς**  | Το πλοίο πηγαίνει **προς** το λιμάνι. |

Πρόσεξε τι έρχεται μετά από κάθε πρόθεση: **τον** παππού, **τη** γιαγιά, **την**
Κρήτη, **το** μάθημα. Όλα είναι σε **αιτιατική**.

Το **αντί** παίρνει συνήθως μαζί του και το **για**: αντί για γάλα, αντί για
το λεωφορείο.

> **Κλειδί**
>
> Η πρόθεση μπαίνει **μπροστά** από ουσιαστικό ή αντωνυμία.
>
> Η λέξη που ακολουθεί είναι σε **αιτιατική**: με **τον** φίλο μου, για **μένα**,
> από **το** σχολείο.

## Το «σε» και το άρθρο γίνονται μία λέξη

Δεν λέμε «σε τον κήπο». Το **σε** και το άρθρο κολλάνε και γίνονται μία λέξη:

|                 | Αρσενικό                     | Θηλυκό                    | Ουδέτερο                  |
| --------------- | ---------------------------- | ------------------------- | ------------------------- |
| **Ενικός**      | σε + τον → **στον** κήπο     | σε + τη → **στη** θάλασσα | σε + το → **στο** σχολείο |
| **Πληθυντικός** | σε + τους → **στους** φίλους | σε + τις → **στις** φίλες | σε + τα → **στα** βουνά   |

Το θηλυκό ακολουθεί τον κανόνα του **-ν** που ξέρεις από το άρθρο. Γράφεις
**στην** πριν από φωνήεν ή κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ: **στην** Αθήνα,
**στην** πόλη, **στην** κουζίνα. Αλλιώς γράφεις **στη**: **στη** θάλασσα, **στη**
γειτονιά.

Τα «στον», «στη», «στο» γράφονται **μαζί**, χωρίς κενό και χωρίς απόστροφο.

### Παράδειγμα 1: Συμπλήρωσε με το «σε» και το άρθρο: «Ο Νίκος άφησε την τσάντα \_\_\_ κήπο, το μπουφάν \_\_\_ καρέκλα και τα βιβλία \_\_\_ τραπέζι.»

1. Βρίσκουμε το γένος κάθε ουσιαστικού: **ο** κήπος, **η** καρέκλα, **το** τραπέζι.
2. Ο κήπος είναι αρσενικό: σε + τον → **στον** κήπο.
3. Η καρέκλα είναι θηλυκό και αρχίζει από **κ**. Το **-ν** μένει: σε + την →
   **στην** καρέκλα.
4. Το τραπέζι είναι ουδέτερο: σε + το → **στο** τραπέζι.

   «Ο Νίκος άφησε την τσάντα **στον** κήπο, το μπουφάν **στην** καρέκλα και τα
   βιβλία **στο** τραπέζι.»

## Οι σύνδεσμοι

Οι σύνδεσμοι ενώνουν **λέξεις** («ψωμί **και** τυρί») ή **προτάσεις** («Έβρεχε,
**αλλά** βγήκαμε»). Κάθε σύνδεσμος λέει και **πώς** δένονται τα δύο κομμάτια:

| Σύνδεσμος             | Τι λέει                             | Παράδειγμα                                                       |
| --------------------- | ----------------------------------- | ---------------------------------------------------------------- |
| **και**               | προσθέτει                           | Πήρα ψωμί **και** τυρί.                                          |
| **ούτε**              | προσθέτει, με άρνηση                | Δεν ήρθε **ούτε** ο Νίκος **ούτε** η Άννα.                       |
| **ή**                 | διαλέγει ένα από τα δύο             | Θέλεις μήλο **ή** αχλάδι;                                        |
| **αλλά**, **όμως**    | λέει κάτι αντίθετο                  | Έβρεχε, **αλλά** βγήκαμε. Ήθελα να έρθω. Αρρώστησα **όμως**.     |
| **γιατί**, **επειδή** | λέει την αιτία                      | Έμεινα μέσα **γιατί** έβρεχε. **Επειδή** έβρεχε, πήραμε ομπρέλα. |
| **ότι**               | λέει τι είπε ή τι σκέφτεται κάποιος | Ο δάσκαλος είπε **ότι** αύριο έχουμε εκδρομή.                    |
| **αν**                | βάζει όρο                           | **Αν** βρέξει, θα μείνουμε μέσα.                                 |
| **όταν**              | λέει πότε                           | **Όταν** χτύπησε το κουδούνι, βγήκαμε στην αυλή.                 |

Όταν το **αλλά** ενώνει δύο προτάσεις, βάζουμε **κόμμα** πριν από αυτό.

Το **γιατί** κάνει και άλλη δουλειά. Στο «**Γιατί** άργησες;» ρωτάει. Σύνδεσμος
είναι μόνο όταν ενώνει δύο προτάσεις.

Το **ότι** γράφεται χωρίς κόμμα. Το **ό,τι**, με κόμμα, είναι άλλη λέξη και
σημαίνει «οτιδήποτε»: «Διάλεξε **ό,τι** θέλεις.»

### Παράδειγμα 2: Ένωσε τις δύο προτάσεις με τον σύνδεσμο που ταιριάζει: «Ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο. Είχε πυρετό.»

1. Ρωτάμε: πώς σχετίζονται οι δύο προτάσεις; Η δεύτερη λέει **γιατί** δεν πήγε.
   Λέει την **αιτία**.
2. Για την αιτία έχουμε το **γιατί** και το **επειδή**. Το «και» θα έβαζε απλώς
   το ένα δίπλα στο άλλο. Το «αλλά» θα έλεγε κάτι αντίθετο, και εδώ δεν υπάρχει
   αντίθεση.
3. «Ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο **γιατί** είχε πυρετό.»

   Ή, με το **επειδή** μπροστά: «**Επειδή** είχε πυρετό, ο Γιάννης δεν πήγε στο
   πάρκο.»

> **Πρόσεχε**
>
> Το **και** ενώνει **όμοια** πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα,
> πρόταση με πρόταση.
>
> «Μου αρέσει το ποδόσφαιρο **και** να κολυμπάω.» Εδώ το «και» ενώνει ένα
> ουσιαστικό με ένα ρήμα, και η πρόταση κουτσαίνει.
>
> Κάν' τα όμοια:
>
> - «Μου αρέσει **το ποδόσφαιρο** και **το κολύμπι**.»
> - «Μου αρέσει **να παίζω** ποδόσφαιρο και **να κολυμπάω**.»

> **Θυμήσου**
>
> Μετά από πρόθεση: **αιτιατική**. Πήγα με **τον** φίλο μου, όχι «με ο φίλος μου».
>
> Το **σε** με το άρθρο: **στον**, **στη(ν)**, **στο**, **στους**, **στις**, **στα**.

## Πρόθεση ή σύνδεσμος;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πρόθεση ή σύνδεσμος;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την πρόταση*

## Ερωτήσεις

1. Ποια από αυτές τις λέξεις είναι πρόθεση;
   - χωρίς
   - αλλά
   - πάντα
   - όταν
2. Ποια λέξη ταιριάζει; «Πήγαμε βόλτα με ___ παππού.»
   - τον
   - ο
   - του
   - το
3. Ποια μορφή είναι σωστή; «Τα παιδιά παίζουν ___ κήπο.»
   - στον
   - σε τον
   - στο
   - στ' ον
4. Ποια μορφή είναι σωστή; «Η θεία μου μένει ___ Πάτρα.»
   - στην
   - στη
   - στον
   - σε η
5. Ποιος σύνδεσμος ταιριάζει; «Ήθελα να παίξω μπάλα, ___ είχα πολλά μαθήματα.»
   - αλλά
   - γιατί
   - ή
   - ότι
6. Ποιος σύνδεσμος ταιριάζει; «Έκλεισα το παράθυρο ___ έκανε κρύο.»
   - επειδή
   - αλλά
   - ή
   - ούτε
7. Σε ποια πρόταση το «και» ενώνει σωστά όμοια πράγματα;
   - Στο διάλειμμα τρώω και παίζω.
   - Μου αρέσει η ζωγραφική και να τραγουδάω.
   - Ο Νίκος διάβασε το βιβλίο και ωραία.
   - Θέλω ένα μήλο και να φάω.
8. Ποια λέξη ταιριάζει; «Ο δάσκαλος είπε ___ αύριο έχουμε εκδρομή.»
   - ότι
   - ό,τι
   - όταν
   - αν
9. Βρες το λάθος: «Το καλοκαίρι πήγαμε στην Ζάκυνθο με τους ξαδέρφους μας, αλλά δεν κολυμπήσαμε γιατί είχε κύμα.»
   - «με τους ξαδέρφους»: θέλει «με οι ξάδερφοι»
   - «, αλλά»: το κόμμα περισσεύει
   - «στην Ζάκυνθο»: θέλει «στη Ζάκυνθο»
   - Δεν έχει κανένα λάθος.
10. «Η Ηρώ φόρεσε γάντια επειδή πάγωναν τα χέρια της.» Ποια λέξη μπαίνει στη θέση του «επειδή» χωρίς να αλλάξει το νόημα;
   - όταν
   - γιατί
   - αλλά
   - ότι

## Ασκήσεις

1. Βρες τις δύο προθέσεις: «Η Ελένη ήρθε από το χωριό με το λεωφορείο.»
2. Γράψε το καθένα σε μία λέξη: σε + τον, σε + τις, σε + το.
3. Ένωσε τις δύο προτάσεις με το «όταν»: «Γύρισα σπίτι. Ήταν ήδη νύχτα.»
4. Διόρθωσε την πρόταση, ώστε το «και» να ενώνει όμοια: «Μου αρέσει το τένις και να κάνω ποδήλατο.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/prepositions-conjunctions
