# Έχω γράψει: οι συντελεσμένοι χρόνοι

> Παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/perfect-tenses

## Τι θα μάθεις

- Να σχηματίζεις τον παρακείμενο, τον υπερσυντέλικο και τον συντελεσμένο μέλλοντα με «έχω», «είχα», «θα έχω» και τον τύπο «γράψει».
- Να γράφεις σωστά τον τύπο που ακολουθεί, πάντα με -ει: έχουμε γράψει, έχω δει.
- Να ξέρεις πότε μπαίνει ο καθένας: αποτέλεσμα τώρα, πριν από κάτι άλλο στο παρελθόν, πριν από μια στιγμή στο μέλλον.

## Έχω τελειώσει

Η Άννα μπαίνει στην κουζίνα και ρωτάει: «Μπορώ να βγω στην αυλή; **Έχω
τελειώσει** τα μαθήματά μου.»

Τα μαθήματα τελείωσαν λίγο πριν. Αυτό που μετράει όμως είναι το τώρα: η Άννα
είναι ελεύθερη.

Στην προηγούμενη ενότητα είδες δύο τρόπους να βλέπεις μια πράξη: κάτι που κρατάει
(έγραφα) και κάτι που γίνεται μία φορά (έγραψα). Εδώ υπάρχει και τρίτος: κάτι
που έχει **τελειώσει**, και κοιτάμε το αποτέλεσμα.

Αυτός ο τρόπος λέγεται **συντελεσμένος**. Οι τρεις χρόνοι που τον λένε
λέγονται **συντελεσμένοι χρόνοι**.

> **Κλειδί**
>
> Οι συντελεσμένοι χρόνοι φτιάχνονται με **δύο λέξεις**:
>
> **έχω**, **είχα** ή **θα έχω** + **γράψει**
>
> - **Παρακείμενος**: έχω γράψει
> - **Υπερσυντέλικος**: είχα γράψει
> - **Συντελεσμένος μέλλοντας**: θα έχω γράψει
>
> Η πρώτη λέξη αλλάζει πρόσωπο. Η δεύτερη μένει **πάντα ίδια**.

## Η κλίση

| Πρόσωπο            | Παρακείμενος      | Υπερσυντέλικος    | Συντελεσμένος μέλλοντας |
| ------------------ | ----------------- | ----------------- | ----------------------- |
| εγώ                | **έχω** γράψει    | **είχα** γράψει   | θα **έχω** γράψει       |
| εσύ                | **έχεις** γράψει  | **είχες** γράψει  | θα **έχεις** γράψει     |
| αυτός, αυτή, αυτό  | **έχει** γράψει   | **είχε** γράψει   | θα **έχει** γράψει      |
| εμείς              | **έχουμε** γράψει | **είχαμε** γράψει | θα **έχουμε** γράψει    |
| εσείς              | **έχετε** γράψει  | **είχατε** γράψει | θα **έχετε** γράψει     |
| αυτοί, αυτές, αυτά | **έχουν** γράψει  | **είχαν** γράψει  | θα **έχουν** γράψει     |

Πρόσεξε τη στήλη: το «γράψει» δεν αλλάζει ποτέ.

## Το «γράψει»: πάντα με -ει

Ο τύπος «γράψει» λέγεται **απαρέμφατο**. Τον φτιάχνεις από το **στιγμιαίο
θέμα**, αυτό που βρήκες στην προηγούμενη ενότητα, και την κατάληξη **-ει**:

| Ρήμα    | Στιγμιαίο θέμα | Απαρέμφατο   |
| ------- | -------------- | ------------ |
| γράφω   | γράψ-          | γράψ**ει**   |
| διαβάζω | διαβάσ-        | διαβάσ**ει** |
| παίζω   | παίξ-          | παίξ**ει**   |
| λύνω    | λύσ-           | λύσ**ει**    |

Και τα ρήματα που αλλάζουν ολόκληρο θέμα έχουν το ίδιο τέλος:

- βλέπω – έχω **δει**
- τρώω – έχω **φάει**
- πίνω – έχω **πιει**
- πηγαίνω – έχω **πάει**
- έρχομαι – έχω **έρθει**

> **Πρόσεχε**
>
> Το απαρέμφατο γράφεται **πάντα με -ει**, σε κάθε πρόσωπο.
>
> - «Έχουμε **γράψει**», όχι «έχουμε γράψουμε».
> - «Έχουν **διαβάσει**», όχι «έχουν διαβάσουν».
> - «Έχω διαβάσει», όχι «έχω διαβάση» ή «έχω διαβάσι».
>
> Το «δει» είναι μία συλλαβή. Γράφεται με **ει** και **χωρίς τόνο**: έχω δει.

## Πότε μπαίνει ο καθένας

### Παρακείμενος: έγινε πριν, μετράει τώρα

«**Έχω χάσει** τα κλειδιά μου και δεν μπορώ να μπω.»

Τα κλειδιά χάθηκαν κάποια στιγμή πριν. Το αποτέλεσμα όμως είναι τώρα: στέκεσαι
έξω από την πόρτα.

Ο παρακείμενος λέει και τι έχεις κάνει στη ζωή σου: «**Έχω πάει** τρεις φορές
στην Κρήτη.»

### Υπερσυντέλικος: πριν από κάτι άλλο στο παρελθόν

«Όταν φτάσαμε στον σταθμό, το τρένο **είχε φύγει**.»

Εδώ υπάρχουν δύο γεγονότα στο παρελθόν. Πρώτα έφυγε το τρένο. Μετά φτάσαμε
εμείς. Το πιο παλιό από τα δύο μπαίνει στον υπερσυντέλικο.

### Συντελεσμένος μέλλοντας: πριν από μια στιγμή στο μέλλον

«Ως τις οκτώ **θα έχω τελειώσει** την εργασία.»

Οι οκτώ είναι στο μέλλον. Η εργασία θα είναι έτοιμη πριν από αυτή τη στιγμή.

| Χρόνος                  | Τύπος         | Τι λέει                                      |
| ----------------------- | ------------- | -------------------------------------------- |
| Παρακείμενος            | έχω γράψει    | έγινε πριν, και το αποτέλεσμα μετράει τώρα   |
| Υπερσυντέλικος          | είχα γράψει   | είχε γίνει πριν από κάτι άλλο στο παρελθόν   |
| Συντελεσμένος μέλλοντας | θα έχω γράψει | θα έχει γίνει πριν από μια στιγμή στο μέλλον |

### Παράδειγμα 1: Συμπλήρωσε με το «αρχίζω»: «Όταν ο Νίκος έφτασε στο σινεμά, η ταινία \_\_\_ .»

1. Βρίσκουμε τα γεγονότα. Είναι δύο, και τα δύο στο παρελθόν: ο Νίκος έφτασε, η
   ταινία άρχισε.
2. Ποιο έγινε πρώτο; Η ταινία άρχισε **πριν** φτάσει ο Νίκος.
3. Το πιο παλιό γεγονός μπαίνει στον υπερσυντέλικο: είχε + αρχίσει.

   «Όταν ο Νίκος έφτασε στο σινεμά, η ταινία **είχε αρχίσει**.»

> **Θυμήσου**
>
> Όταν λες **πότε ακριβώς** έγινε κάτι στο παρελθόν, με το «χθες», το «πέρσι»
> ή το «στις πέντε», βάζεις **αόριστο**, όχι παρακείμενο.
>
> «**Χθες είδα** την ταινία.» Όχι «χθες έχω δει την ταινία».
>
> Στην καθημερινή κουβέντα λέμε συχνά αόριστο και για κάτι που μετράει τώρα:
> «Έφαγα ήδη.» Είναι κι αυτό σωστό.

### Παράδειγμα 2: Συμπλήρωσε με το «χάνω»: «\_\_\_ τα κλειδιά μου και δεν μπορώ να μπω.» «Χθες στο πάρκο \_\_\_ τα κλειδιά μου.»

1. Στην πρώτη πρόταση δεν λέμε πότε χάθηκαν τα κλειδιά. Λέμε τι γίνεται τώρα: δεν
   μπορώ να μπω.
2. Το αποτέλεσμα μετράει τώρα, άρα παρακείμενος: «**Έχω χάσει** τα κλειδιά μου και
   δεν μπορώ να μπω.»
3. Στη δεύτερη πρόταση το «χθες στο πάρκο» λέει ακριβώς πότε. Θέλουμε αόριστο:
   «Χθες στο πάρκο **έχασα** τα κλειδιά μου.»

## Ποιος χρόνος ταιριάζει;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος συντελεσμένος χρόνος;*

## Φτιάξε την πρόταση

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την πρόταση*

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο παρακείμενος του «γράφω» στο «εγώ»;
   - έχω γράψει
   - έχω γράψη
   - είχα γράψει
   - έγραψα
2. Συμπλήρωσε: «Όταν φτάσαμε στον σταθμό, το τρένο ___ .» (φεύγω)
   - είχε φύγει
   - έχει φύγει
   - θα έχει φύγει
   - θα φύγει
3. Συμπλήρωσε: «Εμείς έχουμε ___ τρεις φορές στην Κρήτη.» (πηγαίνω)
   - πάει
   - πάμε
   - πάη
   - πήγαμε
4. Συμπλήρωσε: «Ως το βράδυ ___ την εργασία μου.» (τελειώνω)
   - θα έχω τελειώσει
   - είχα τελειώσει
   - έχω τελειώσει
   - θα τελειώνω
5. Ποια πρόταση θέλει διόρθωση;
   - Έχω δει την ταινία χθες το βράδυ.
   - Έχω δει την ταινία δύο φορές.
   - Είδα την ταινία χθες το βράδυ.
   - Ως την Κυριακή θα έχω δει την ταινία.
6. Σε ποιον χρόνο είναι το «θα έχουν ανοίξει»;
   - Συντελεσμένος μέλλοντας
   - Στιγμιαίος μέλλοντας
   - Παρακείμενος
   - Υπερσυντέλικος
7. Ποιος είναι ο υπερσυντέλικος του «βλέπω» στο «αυτοί»;
   - είχαν δει
   - είχαν δεί
   - είχαν δουν
   - είχαν βλέψει
8. Συμπλήρωσε: «Ο Γιάννης δεν παίζει σήμερα μπάλα, γιατί ___ το πόδι του.» (χτυπάω)
   - έχει χτυπήσει
   - είχε χτυπήσει
   - θα έχει χτυπήσει
   - θα χτυπήσει
9. Βρες το λάθος: «Τα παιδιά έχουν πιει το γάλα τους, έχουν φάη το πρωινό τους και έχουν ετοιμάσει τις τσάντες τους.»
   - φάη
   - πιει
   - ετοιμάσει
   - έχουν
10. Σε ποια πρόταση ο Γιάννης δεν πρόλαβε καθόλου το φαγητό;
   - Όταν ήρθε ο Γιάννης, είχαμε φάει.
   - Όταν ήρθε ο Γιάννης, φάγαμε.
   - Όταν ήρθε ο Γιάννης, τρώγαμε.
   - Όταν έρθει ο Γιάννης, θα φάμε.

## Ασκήσεις

1. Γράψε τον υπερσυντέλικο του «παίζω» στο «εγώ».
2. Γράψε το «διαβάζω» στο «εσείς» και στους τρεις συντελεσμένους χρόνους.
3. Συμπλήρωσε με το «φτιάχνω»: «Όταν ξύπνησα, η μαμά ___ ήδη το πρωινό.»
4. Βρες και διόρθωσε τα δύο λάθη: «Έχουμε διαβάσουμε το βιβλίο, και ως αύριο θα έχουμε δη και την ταινία.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/perfect-tenses
