# Κλίση αρσενικών

> Ο φίλος, ο ταμίας, ο μαθητής: τρεις καταλήξεις, τρεις τρόποι να κλίνονται.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/masculine-nouns

## Τι θα μάθεις

- Να κλίνεις αρσενικά σε -ος, -ας και -ης σε όλες τις πτώσεις, στον ενικό και στον πληθυντικό.
- Να διαλέγεις σωστά την κλητική σε -ε ή σε -ο: «φίλε», αλλά «Πέτρο».
- Να κατεβάζεις τον τόνο στα προπαροξύτονα: «ο άνθρωπος – των ανθρώπων».
- Να γράφεις τη γενική και την αιτιατική των -ας και -ης χωρίς το τελικό -ς.

## Μια λέξη, πολλές μορφές

Διάβασε αυτές τις τρεις προτάσεις:

- Ο **φίλος** μου ήρθε νωρίς.
- Το ποδήλατο του **φίλου** μου είναι κόκκινο.
- Περιμένω τον **φίλο** μου στην πλατεία.

Η λέξη είναι η ίδια. Αλλάζει μόνο το τέλος της.

Το κομμάτι που μένει ίδιο (**φίλ-**) λέγεται **θέμα**. Το τέλος που αλλάζει
λέγεται **κατάληξη**.

Οι μορφές μιας λέξης λέγονται **πτώσεις**. Είναι τέσσερις:

| Πτώση      | Τι ρωτάμε         | Παράδειγμα        |
| ---------- | ----------------- | ----------------- |
| Ονομαστική | ποιος;            | **ο** φίλ**ος**   |
| Γενική     | ποιανού;          | **του** φίλ**ου** |
| Αιτιατική  | ποιον;            | **τον** φίλ**ο**  |
| Κλητική    | φωνάζουμε κάποιον | φίλ**ε**!         |

Κάθε πτώση έχει μορφή για τον **ενικό** (ένας) και για τον **πληθυντικό**
(πολλοί). Όταν τις λες όλες με τη σειρά, **κλίνεις** τη λέξη.

> **Κλειδί**
>
> Τα αρσενικά ουσιαστικά λήγουν συνήθως σε **-ος**, **-ας** ή **-ης**.
>
> Κάθε κατάληξη έχει τον δικό της τρόπο να κλίνεται. Μάθε έναν τρόπο καλά, και
> ξέρεις όλες τις λέξεις που μοιάζουν μαζί του.
>
> Τρεις λέξεις-οδηγοί: **ο φίλος**, **ο ταμίας**, **ο μαθητής**.

## Ο φίλος: τα αρσενικά σε -ος

| Πτώση      | Ενικός        | Πληθυντικός     |
| ---------- | ------------- | --------------- |
| Ονομαστική | ο φίλ**ος**   | οι φίλ**οι**    |
| Γενική     | του φίλ**ου** | των φίλ**ων**   |
| Αιτιατική  | τον φίλ**ο**  | τους φίλ**ους** |
| Κλητική    | φίλ**ε**      | φίλ**οι**       |

Έτσι κλίνονται και ο δρόμος, ο ουρανός, ο γιατρός, ο κήπος.

Πρόσεξε την κλητική του ενικού. Τα περισσότερα αρσενικά σε -ος παίρνουν
**-ε**: φίλε, γιατρέ, δάσκαλε, ουρανέ.

Τα κύρια ονόματα που τονίζονται στην παραλήγουσα παίρνουν συνήθως **-ο**:
**Πέτρο**, **Γιώργο**, **Αλέκο**. Λέμε «Πέτρο, έλα!», όχι «Πέτρε».

### Παράδειγμα 1: Στο διάλειμμα φωνάζεις τον Πέτρο και μετά τον γιατρό του σχολείου. Πώς τους λες;

1. Φωνάζουμε κάποιον, άρα θέλουμε **κλητική**.
2. Ο **γιατρός** είναι κοινό ουσιαστικό σε -ος. Παίρνει **-ε**: «**Γιατρέ**,
   πονάει το χέρι μου».
3. Ο **Πέτρος** είναι κύριο όνομα. Χωρίζεται Πέ-τρος, με τόνο στην παραλήγουσα.
   Παίρνει **-ο**: «**Πέτρο**, περίμενέ με!».

## Ο άνθρωπος: ο τόνος που κατεβαίνει

Η λέξη **άνθρωπος** τονίζεται στην προπαραλήγουσα: **άν**-θρω-πος. Είναι
**προπαροξύτονη**.

Κοίτα τι γίνεται στον πίνακα:

| Πτώση      | Ενικός           | Πληθυντικός        |
| ---------- | ---------------- | ------------------ |
| Ονομαστική | ο **άν**θρωπος   | οι **άν**θρωποι    |
| Γενική     | του αν**θρώ**που | των αν**θρώ**πων   |
| Αιτιατική  | τον **άν**θρωπο  | τους αν**θρώ**πους |
| Κλητική    | **άν**θρωπε      | **άν**θρωποι       |

Σε τρεις μορφές ο τόνος **κατεβαίνει** μία συλλαβή, στην παραλήγουσα. Είναι
εκείνες με κατάληξη **-ου**, **-ων** και **-ους**.

Το ίδιο κάνουν οι περισσότερες προπαροξύτονες λέξεις σε -ος: ο δάσκαλος – των
δασκάλων, ο κάτοικος – των κατοίκων, ο θόρυβος – του θορύβου.

### Παράδειγμα 2: Γράφεις για τους δασκάλους του σχολείου σου. Πώς λέγεται η γενική πληθυντικού του «ο δάσκαλος»;

1. Βρίσκουμε το θέμα: **δασκαλ-**. Η γενική πληθυντικού παίρνει κατάληξη
   **-ων**.
2. Η λέξη είναι προπαροξύτονη: **δά**-σκα-λος.
3. Με την κατάληξη -ων ο τόνος κατεβαίνει στην παραλήγουσα: δα-**σκά**-λων.

   Γράφουμε: **των δασκάλων**.

> **Πρόσεχε**
>
> Στις μορφές με -ου, -ων, -ους μην αφήνεις τον τόνο εκεί που ήταν.
>
> «των άνθρωπων» και «τους δάσκαλους» είναι λάθος. Σωστά: **των ανθρώπων**,
> **τους δασκάλους**.

## Ο ταμίας και ο μαθητής: τα αρσενικά σε -ας και -ης

| Πτώση      | Ενικός        | Πληθυντικός     |
| ---------- | ------------- | --------------- |
| Ονομαστική | ο ταμί**ας**  | οι ταμί**ες**   |
| Γενική     | του ταμί**α** | των ταμι**ών**  |
| Αιτιατική  | τον ταμί**α** | τους ταμί**ες** |
| Κλητική    | ταμί**α**     | ταμί**ες**      |

| Πτώση      | Ενικός         | Πληθυντικός      |
| ---------- | -------------- | ---------------- |
| Ονομαστική | ο μαθητ**ής**  | οι μαθητ**ές**   |
| Γενική     | του μαθητ**ή** | των μαθητ**ών**  |
| Αιτιατική  | τον μαθητ**ή** | τους μαθητ**ές** |
| Κλητική    | μαθητ**ή**     | μαθητ**ές**      |

Οι δύο πίνακες μοιάζουν πολύ. Στον ενικό, μόνο η ονομαστική κρατάει το **-ς**.
Στον πληθυντικό, όλα λήγουν σε **-ες**, εκτός από τη γενική.

Στα -ης που κλίνονται σαν τον μαθητή, η γενική πληθυντικού τονίζεται πάντα στη λήγουσα: των μαθητών, των
ναυτών, των κλεφτών. Στα -ας δεν γίνεται πάντα έτσι: των ταμιών, αλλά των
πατέρων.

> **Θυμήσου**
>
> Στα αρσενικά σε -ας και -ης, η γενική, η αιτιατική και η κλητική του ενικού
> **χάνουν το -ς**.
>
> Γράφουμε «Ρώτησα **τον μαθητή**», ποτέ «τον μαθητής».

## Βάλε τις μορφές στη θέση τους

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια πτώση είναι;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Θέμα και κατάληξη*

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η γενική ενικού του «ο μαθητής»;
   - του μαθητή
   - του μαθητής
   - του μαθητού
   - των μαθητών
2. Φωνάζεις τον φίλο σου τον Πέτρο. Τι λες; «___, έλα να παίξουμε!»
   - Πέτρο
   - Πέτρε
   - Πέτρος
   - Πέτρου
3. Ποια είναι η γενική πληθυντικού του «ο άνθρωπος»;
   - των ανθρώπων
   - των άνθρωπων
   - τους ανθρώπους
   - του ανθρώπου
4. Ποια λέξη ταιριάζει; «Στο σούπερ μάρκετ έδωσα τα χρήματα στον ___.»
   - ταμία
   - ταμίας
   - ταμίες
   - ταμιών
5. Σε ποια πτώση είναι το «των μαθητών»;
   - Γενική πληθυντικού
   - Αιτιατική πληθυντικού
   - Γενική ενικού
   - Ονομαστική πληθυντικού
6. Ποια λέξη κλίνεται όπως το «ο μαθητής»;
   - ο ναύτης
   - ο δρόμος
   - ο ταμίας
   - η αυλή
7. Ποια είναι η αιτιατική πληθυντικού του «ο δάσκαλος»;
   - τους δασκάλους
   - τους δάσκαλους
   - οι δάσκαλοι
   - των δασκάλων
8. Μπαίνεις στο ιατρείο. Πώς λες; «Καλημέρα, ___!»
   - γιατρέ
   - γιατρό
   - γιατρός
   - γιατρού
9. Βρες το λάθος: «Ο ταμίας έδωσε τα ρέστα στον μαθητής. “Ευχαριστώ, κύριε ταμία!” του είπε εκείνος.»
   - μαθητής
   - ταμίας
   - κύριε
   - ταμία
10. Στη γιορτή ήρθαν οι πρόεδροι από τρία χωριά. «Ο δήμαρχος χαιρέτησε ___ έναν έναν.» Ποια μορφή ταιριάζει;
   - τους προέδρους
   - τους πρόεδρους
   - των προέδρων
   - τους προέδρες

## Ασκήσεις

1. Γράψε την αιτιατική ενικού του «ο εργάτης», με το άρθρο της.
2. Γράψε τη γενική ενικού και τη γενική πληθυντικού του «ο ουρανός».
3. Κλίνε το «ο κάτοικος» στον πληθυντικό: ονομαστική, γενική και αιτιατική.
4. Βρες και διόρθωσε τα δύο λάθη: «Ο οδηγός περίμενε τον τελευταίο επιβάτης. Έλα, Γιώργε, άργησες!»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/masculine-nouns
