# Γράφω οδηγίες

> Βήματα με σειρά, ρήματα που διατάζουν, τίποτα περιττό.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/instructions

## Τι θα μάθεις

- Να γνωρίζεις τα μέρη ενός κειμένου οδηγιών: τίτλο, τι χρειάζεσαι και βήματα.
- Να γράφεις τα βήματα με σωστή σειρά, με αρίθμηση ή με λέξεις όπως «πρώτα», «μετά», «στο τέλος».
- Να γράφεις σύντομες προτάσεις με ρήματα που λένε τι να κάνεις («βάλε», «ανακάτεψε» ή «βάζουμε»).
- Να κρατάς την ίδια μορφή του ρήματος σε όλα τα βήματα και να σβήνεις ό,τι περισσεύει.

## Μια συνταγή στην πόρτα του ψυγείου

Στο ψυγείο της Ιφιγένειας είναι κολλημένο αυτό το χαρτί:

> **Φρουτοσαλάτα με γιαούρτι και μέλι**
>
> *Τι χρειάζεσαι (για 4 άτομα):*
>
> - 1 μπανάνα
> - 1 μήλο
> - 1 πορτοκάλι
> - 10 ρώγες σταφύλι
> - 1 κεσεδάκι γιαούρτι
> - 2 κουταλιές μέλι
> - ένα μεγάλο μπολ και ένα κουτάλι
>
> *Βήματα:*
>
> 1. Πλύνε το μήλο και το σταφύλι.
> 2. Ξεφλούδισε την μπανάνα και το πορτοκάλι.
> 3. Κόψε τα φρούτα σε μικρά κομμάτια, με τη βοήθεια ενός μεγάλου.
> 4. Βάλε τα φρούτα στο μπολ.
> 5. Ρίξε από πάνω το γιαούρτι και το μέλι.
> 6. Ανακάτεψε σιγά σιγά με το κουτάλι.
> 7. Σέρβιρε σε τέσσερα μπολάκια.

Αυτό το κείμενο δεν λέει ιστορία. Δεν περιγράφει πώς είναι η φρουτοσαλάτα. Σου
λέει **τι να κάνεις** για να τη φτιάξεις. Είναι ένα κείμενο **οδηγιών**.

Οδηγίες βρίσκεις σε πολλά μέρη: στη συνταγή, στους κανόνες ενός παιχνιδιού, στο
κουτί ενός παζλ, στο χαρτάκι που λέει πώς στήνεται μια σκηνή.

## Τα τρία μέρη των οδηγιών

| Μέρος             | Τι λέει                             | Στη συνταγή                       |
| ----------------- | ----------------------------------- | --------------------------------- |
| **Τίτλος**        | τι θα φτιάξεις ή τι θα κάνεις       | Φρουτοσαλάτα με γιαούρτι και μέλι |
| **Τι χρειάζεσαι** | τα υλικά και τα εργαλεία, σε λίστα  | 1 μπανάνα, 1 μήλο… ένα μπολ       |
| **Βήματα**        | τι κάνεις, με τη σειρά, με αριθμούς | 1. Πλύνε… 2. Ξεφλούδισε…          |

Η λίστα «Τι χρειάζεσαι» έρχεται **πριν** από τα βήματα. Έτσι μαζεύεις όλα τα
υλικά από την αρχή. Δεν ανακαλύπτεις στη μέση ότι λείπει το μέλι.

> **Κλειδί**
>
> Οι οδηγίες έχουν **τίτλο**, **τι χρειάζεσαι** και **βήματα**.
>
> Κάθε βήμα είναι **μία** μικρή πράξη, σε **μία** σύντομη πρόταση. Τα βήματα
> μπαίνουν με τη **σειρά** που γίνονται.

## Ρήματα που λένε «κάνε»

Κοίτα πώς αρχίζει κάθε βήμα της συνταγής: **Πλύνε**, **Κόψε**, **Βάλε**,
**Ανακάτεψε**. Το ρήμα έρχεται πρώτο και σου λέει τι να κάνεις.

Υπάρχει και δεύτερος τρόπος. Τα βήματα γράφονται σαν να τα κάνουμε όλοι μαζί:
**βάζουμε**, **ανακατεύουμε**, **σερβίρουμε**.

Έτσι γράφονται συχνά οι κανόνες των παιχνιδιών:

> **Ζεστό – κρύο**
>
> *Παίκτες:* 3 ή περισσότεροι
>
> *Τι χρειάζεστε:* ένα μικρό αντικείμενο, για παράδειγμα μια γόμα
>
> *Πώς παίζουμε:*
>
> 1. Διαλέγουμε έναν παίκτη να κρύψει τη γόμα.
> 2. Οι άλλοι βγαίνουν από το δωμάτιο.
> 3. Ο παίκτης κρύβει τη γόμα και φωνάζει «Έτοιμο!».
> 4. Οι άλλοι μπαίνουν και ψάχνουν.
> 5. Όταν κάποιος πλησιάζει τη γόμα, ο παίκτης λέει «ζεσταίνεσαι». Όταν απομακρύνεται, λέει «κρυώνεις».
> 6. Όποιος βρει τη γόμα, την κρύβει στον επόμενο γύρο.

Και οι δύο τρόποι είναι σωστοί. Διαλέγεις **έναν** και τον κρατάς ως το τέλος.

> **Θυμήσου**
>
> Όταν τα βήματα δεν έχουν αριθμούς, τη σειρά τη λένε λέξεις όπως:
>
> **πρώτα**, **μετά**, **ύστερα**, **στο τέλος**.
>
> «**Πρώτα** πλένεις τα φρούτα. **Μετά** τα κόβεις. **Στο τέλος** τα ανακατεύεις με
> το γιαούρτι.»

> **Πρόσεχε**
>
> Μην αλλάζεις τρόπο στη μέση των οδηγιών.
>
> «1. **Βάλε** τα φρούτα στο μπολ. 2. **Ρίχνουμε** το γιαούρτι. 3. **Ανακατεύετε**
> καλά.» Εδώ κάθε βήμα μιλάει αλλιώς, και ο αναγνώστης μπερδεύεται.
>
> Το σωστό: «1. **Βάλε**… 2. **Ρίξε**… 3. **Ανακάτεψε**…» ή «1. **Βάζουμε**… 2.
> **Ρίχνουμε**… 3. **Ανακατεύουμε**…».

## Τίποτα περιττό

Ο Νίκος εξήγησε πώς ποτίζει τη γλάστρα του:

> Λοιπόν, εγώ τη γλάστρα μου την ποτίζω έτσι. Έχω ένα πράσινο ποτιστήρι, που
> μου το χάρισε η θεία μου. Το γεμίζω με νερό από τη βρύση. Αλλά πρώτα αγγίζω
> το χώμα, για να δω αν είναι στεγνό. Αν είναι βρεγμένο, δεν χρειάζεται νερό.
> Μετά ρίχνω το νερό σιγά σιγά γύρω από το φυτό.

Όλα όσα λέει είναι αληθινά. Για οδηγίες όμως είναι μπερδεμένα.

### Παράδειγμα 1: Το κείμενο του Νίκου για τη γλάστρα δεν είναι ακόμα οδηγίες. Πώς το ξαναγράφεις σαν κείμενο οδηγιών;

1. **Ο τίτλος.** Τι θα κάνει ο αναγνώστης; «Πώς ποτίζω μια γλάστρα».
2. **Τι χρειάζεσαι.** Ψάχνουμε τα πράγματα που χρησιμοποιεί ο Νίκος: ένα
   ποτιστήρι και νερό.

   Το ότι το ποτιστήρι είναι πράσινο και δώρο της θείας **δεν βοηθάει** κανέναν να
   ποτίσει. Το σβήνουμε.
3. **Η σειρά.** Ο Νίκος λέει το χώμα μετά το γέμισμα, αλλά το κάνει **πρώτο**. Στις
   οδηγίες μπαίνει πρώτο.
4. **Τα βήματα**, ένα σε κάθε γραμμή, με ρήμα μπροστά:
   1. Άγγιξε το χώμα. Αν είναι βρεγμένο, μην ποτίσεις.
   2. Γέμισε το ποτιστήρι με νερό.
   3. Ρίξε το νερό σιγά σιγά γύρω από το φυτό.

### Παράδειγμα 2: Η Ραλλού έγραψε οδηγίες για τοστ: «1. Βάλε το τυρί πάνω στη μία φέτα. 2. Σκεπάζουμε με την άλλη φέτα. 3. Ψήνετε στην τοστιέρα για 3 λεπτά. 4. Ζήτησε βοήθεια από έναν μεγάλο.» Τι πρέπει να διορθώσει;

1. **Η μορφή του ρήματος.** Το «Βάλε» μιλάει σε σένα. Το «Σκεπάζουμε» μιλάει για
   όλους μαζί. Το «Ψήνετε» μιλάει σε πολλούς. Κρατάμε έναν τρόπο, τον πρώτο:
   «Σκέπασε», «Ψήσε».
2. **Η σειρά.** Τη βοήθεια τη χρειάζεσαι **πριν** ανάψεις την τοστιέρα, όχι
   αφού τελειώσεις. Το βήμα 4 ανεβαίνει πριν από το ψήσιμο.
3. Οι διορθωμένες οδηγίες:
   1. Βάλε το τυρί πάνω στη μία φέτα.
   2. Σκέπασε με την άλλη φέτα.
   3. Ζήτησε από έναν μεγάλο να ανάψει την τοστιέρα.
   4. Ψήσε το τοστ για 3 λεπτά.

## Φτιάξε οδηγίες

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χρειάζεσαι ή κάνεις;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βήματα με τη σειρά*

## Ερωτήσεις

1. Με ποια σειρά γράφονται τα μέρη ενός κειμένου οδηγιών;
   - Βήματα, τίτλος, τι χρειάζεσαι
   - Τίτλος, τι χρειάζεσαι, βήματα
   - Τίτλος, βήματα, τι χρειάζεσαι
   - Τι χρειάζεσαι, βήματα, τίτλος
2. Ποια γραμμή από μια συνταγή είναι βήμα;
   - 2 κουταλιές μέλι
   - Φρουτοσαλάτα με γιαούρτι
   - ένα μεγάλο μπολ
   - Ανακάτεψε το γιαούρτι με το μέλι.
3. Ποια πρόταση είναι γραμμένη σαν οδηγία;
   - Κόψε την μπανάνα σε ροδέλες.
   - Χθες έκοψα την μπανάνα σε ροδέλες.
   - Η μπανάνα είναι ένα γλυκό κίτρινο φρούτο.
   - Αν θέλεις, κάποια στιγμή, μπορείς ίσως να κόψεις και την μπανάνα.
4. Τα βήματα αρχίζουν: «1. Βάλε το αλεύρι στο μπολ.» Ποιο ταιριάζει στο βήμα 2; «2. ___ τα αυγά.»
   - Ρίχνουμε
   - Ρίχνετε
   - Ρίξε
   - Έριξα
5. Ποιες λέξεις ταιριάζουν; «___ πλένεις τα φρούτα. ___ τα κόβεις. ___ τα σερβίρεις.»
   - Στο τέλος, Πρώτα, Μετά
   - Πρώτα, Μετά, Στο τέλος
   - Μετά, Στο τέλος, Πρώτα
   - Πρώτα, Στο τέλος, Μετά
6. Ποια γραμμή περισσεύει από τα βήματα μιας συνταγής για φρουτοσαλάτα;
   - Πλύνε τα φρούτα κάτω από τη βρύση.
   - Κόψε τα φρούτα σε μικρά κομμάτια.
   - Η θεία μου τη φτιάχνει τέλεια.
   - Ρίξε από πάνω το γιαούρτι και το μέλι.
7. Γιατί τα βήματα μιας συνταγής έχουν αριθμούς;
   - Για να δείχνουν πόσα υλικά χρειάζεσαι
   - Για να φαίνεται το κείμενο μεγαλύτερο
   - Για να κάνεις τα βήματα με τη σειρά και να μη χάσεις κανένα
   - Για να ξέρεις πόσα λεπτά κρατάει κάθε βήμα
8. «1. Ρίξε κακάο στο γάλα. 2. Ανακάτεψε καλά. 3. Βάλε γάλα σε ένα ποτήρι. 4. Πιες το.» Ποιο βήμα είναι σε λάθος θέση;
   - Το 3: το γάλα μπαίνει στο ποτήρι πριν από το κακάο
   - Το 2: το ανακάτεμα γίνεται στο τέλος
   - Το 4: πρώτα πίνεις και μετά φτιάχνεις
   - Κανένα: η σειρά είναι σωστή
9. «Χάρτινη αλυσίδα. Τι χρειάζεσαι: χρωματιστό χαρτί, ψαλίδι. Βήματα: 1. Κόψε το χαρτί σε λωρίδες. 2. Ζωγράφισε σχέδια με μαρκαδόρους. 3. Κόλλησε κάθε λωρίδα σε κρίκο, μέσα στον προηγούμενο.» Τι λείπει από τη λίστα «Τι χρειάζεσαι»;
   - Οι λωρίδες χαρτί
   - Τίποτα: τα υπόλοιπα φαίνονται μέσα στα βήματα.
   - Οι μαρκαδόροι και η κόλλα
   - Ο τίτλος
10. Οδηγίες για τσάι. Ποιο βήμα δεν ακολουθεί τον κανόνα «μία μικρή πράξη σε μία σύντομη πρόταση»;
   - Γέμισε την κούπα με ζεστό νερό από τον βραστήρα.
   - Βγάλε το φακελάκι από την κούπα μετά από 3 λεπτά.
   - Ρίξε μέλι, ανακάτεψε, δοκίμασε και ρίξε κι άλλο.
   - Βάλε μέσα στην κούπα ένα φακελάκι τσαγιού.

## Ασκήσεις

1. Ξαναγράψε το βήμα ώστε να μιλάει σε σένα, όπως το «Βάλε»: «Ανακατεύουμε το γάλα.»
2. Βάλε τα βήματα στη σωστή σειρά: α) Κλείσε το σάντουιτς. β) Κόψε δύο φέτες ψωμί. γ) Βάλε τυρί και ντομάτα πάνω στη μία φέτα.
3. Διόρθωσε τα βήματα 2 και 3, ώστε να ταιριάζουν με το πρώτο: «1. Βάλε νερό στην κατσαρόλα. 2. Ρίχνουμε αλάτι. 3. Ανακατεύετε.»
4. Γράψε 3 αριθμημένα βήματα με τίτλο «Πώς βγαίνω έξω όταν βρέχει».

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/instructions
