# Επιρρήματα

> Πού, πότε, πώς, πόσο: οι λέξεις που δεν αλλάζουν ποτέ.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/adverbs

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις τα επιρρήματα σε μια πρόταση, ρωτώντας πού; πότε; πώς; πόσο;
- Να χωρίζεις τα επιρρήματα σε τοπικά, χρονικά, τροπικά και ποσοτικά.
- Να φτιάχνεις επιρρήματα από επίθετα, σε -α και σε -ως: καλός → καλά, ευτυχής → ευτυχώς.
- Να ξεχωρίζεις το επίρρημα «καλά» από το επίθετο «τα καλά», κοιτώντας αν πάει με ρήμα ή με ουσιαστικό.

## Πού, πότε, πώς, πόσο

Διάβασε αυτές τις δύο προτάσεις:

> **Χθες** η Ελένη έπαιξε **έξω**. Έτρεξε **γρήγορα** και κουράστηκε **πολύ**.

Οι τέσσερις λέξεις με τα μαύρα γράμματα λένε κάτι παραπάνω για το ρήμα:

- **Πότε** έπαιξε; **Χθες**.
- **Πού** έπαιξε; **Έξω**.
- **Πώς** έτρεξε; **Γρήγορα**.
- **Πόσο** κουράστηκε; **Πολύ**.

Αυτές οι λέξεις λέγονται **επιρρήματα**. Το όνομα το λέει: στέκονται **επί** του
**ρήματος**, δηλαδή δίπλα του, και το εξηγούν.

Τα περισσότερα επιρρήματα απαντούν σε μία από τέσσερις ερωτήσεις. Από την ερώτηση παίρνουν
και το όνομά τους:

| Είδος        | Ερώτηση | Παραδείγματα                                                           |
| ------------ | ------- | ---------------------------------------------------------------------- |
| **Τοπικά**   | πού;    | εδώ, εκεί, πάνω, κάτω, μέσα, έξω, μπροστά, πίσω, κοντά, μακριά, παντού |
| **Χρονικά**  | πότε;   | τώρα, σήμερα, χθες, αύριο, νωρίς, πάντα, ποτέ, αμέσως, ύστερα          |
| **Τροπικά**  | πώς;    | καλά, έτσι, γρήγορα, σιγά, μαζί, όμορφα, ξαφνικά                       |
| **Ποσοτικά** | πόσο;   | πολύ, λίγο, αρκετά, τόσο, καθόλου, σχεδόν                              |

Υπάρχουν και λίγα ακόμα, όπως το **ναι**, το **όχι** και το **ίσως**. Αυτά θα τα
δεις σε μεγαλύτερη τάξη.

Τα ποσοτικά πάνε συχνά και με επίθετο ή με άλλο επίρρημα: **πολύ** ψηλός,
**τόσο** γρήγορα. Τα είδες ήδη στα παραθετικά: «πολύ ψηλός» είναι απόλυτος
υπερθετικός.

## Η ερώτηση είναι στην πρόταση

Μερικά επιρρήματα κάνουν δύο δουλειές. Το **αργά** είναι ένα από αυτά:

- «Ο Γιάννης ήρθε **αργά** στο σπίτι.» Πότε ήρθε; Αργά, όχι νωρίς. Εδώ είναι
  **χρονικό**.
- «Η χελώνα περπατάει **αργά**.» Πώς περπατάει; Αργά, όχι γρήγορα. Εδώ είναι
  **τροπικό**.

Γι' αυτό δεν ψάχνεις τη λέξη σε μια λίστα. Κάνεις την ερώτηση στο ρήμα της
πρότασης.

### Παράδειγμα 1: Βρες τα επιρρήματα και πες τι είδους είναι: «Αύριο θα ξυπνήσουμε νωρίς και θα περπατήσουμε σιγά ως το ποτάμι. Εκεί το νερό είναι πολύ κρύο.»

1. Βρίσκουμε τα ρήματα: **θα ξυπνήσουμε**, **θα περπατήσουμε**, **είναι**.
2. Κάνουμε τις ερωτήσεις στο πρώτο ρήμα. Πότε θα ξυπνήσουμε; **Αύριο**, και
   **νωρίς**. Δύο **χρονικά** επιρρήματα.
3. Πώς θα περπατήσουμε; **Σιγά**. Είναι **τροπικό**.
4. Πού είναι κρύο το νερό; **Εκεί**. Είναι **τοπικό**.

   Πόσο κρύο είναι; **Πολύ**. Είναι **ποσοτικό**, και πάει με το επίθετο «κρύο».

## Οι λέξεις που δεν αλλάζουν

Το επίθετο αλλάζει μορφή για να ταιριάξει με το ουσιαστικό: ο γρήγορ**ος**
σκύλος, η γρήγορ**η** γάτα, τα γρήγορ**α** άλογα.

Το επίρρημα δεν αλλάζει για να ταιριάξει με τις άλλες λέξεις:

- Ο σκύλος τρέχει **γρήγορα**.
- Οι γάτες τρέχουν **γρήγορα**.
- Χθες το άλογο έτρεξε **γρήγορα**.

Άλλαξε το γένος, ο αριθμός, ο χρόνος του ρήματος. Το «γρήγορα» έμεινε ίδιο.

> **Κλειδί**
>
> Τα επιρρήματα είναι **άκλιτα**: δεν έχουν γένος, αριθμό ή πτώση. Μένουν ίδια, όποιο
> κι αν είναι το ουσιαστικό ή ο χρόνος του ρήματος.
>
> Πολλά αλλάζουν μόνο όταν συγκρίνουν, όπως τα επίθετα: γρήγορα, **πιο
> γρήγορα**, **γρηγορότερα**.
>
> Τα περισσότερα απαντούν σε τέσσερις ερωτήσεις: **πού; πότε; πώς; πόσο;**

## Από το επίθετο στο επίρρημα

Πολλά τροπικά επιρρήματα βγαίνουν από επίθετα. Ο πιο συχνός τρόπος: κρατάς το
θέμα του επιθέτου και βάζεις **-α**. Ο τόνος μένει στην ίδια συλλαβή.

| Επίθετο      | Επίρρημα    |
| ------------ | ----------- |
| καλ**ός**    | καλ**ά**    |
| γρήγορ**ος** | γρήγορ**α** |
| όμορφ**ος**  | όμορφ**α**  |
| ήσυχ**ος**   | ήσυχ**α**   |
| ωραί**ος**   | ωραί**α**   |

Τα επίθετα σε **-ύς** δίνουν **-ιά**: βαθύς → βαθ**ιά**, μακρύς → μακρ**ιά**.

Ένας δεύτερος τρόπος, πιο παλιός, δίνει **-ως**. Τον βρίσκεις σε επίθετα σε
**-ής**: ακριβής → ακριβ**ώς**, συνεχής → συνεχ**ώς**. Και σε λέξεις που τις λες
κάθε μέρα: ευτυχ**ώς**, δυστυχ**ώς**, αμέσ**ως**.

Μερικά επιρρήματα έχουν και τις δύο μορφές, με το ίδιο νόημα: **βέβαια** και
**βεβαίως**.

### Παράδειγμα 2: Ο Νίκος είναι προσεκτικός στο ποδήλατο. Γράψε πώς οδηγεί, με ένα επίρρημα που βγαίνει από το «προσεκτικός».

1. Το επίθετο είναι **προσεκτικός**. Κρατάμε το θέμα: **προσεκτικ-**.
2. Βάζουμε **-α** και αφήνουμε τον τόνο στη θέση του: προσεκτικ**ά**.

   Γράφουμε: «Ο Νίκος οδηγεί **προσεκτικά**.»
3. Ελέγχουμε ότι δεν αλλάζει: «Οι φίλες του οδηγούν κι αυτές **προσεκτικά**.»

> **Θυμήσου**
>
> Τα επιρρήματα σε **-ως** γράφονται πάντα με **ωμέγα**: ευτυχώς, δυστυχώς,
> ακριβώς, αμέσως.

## Καλά ή τα καλά;

> **Πρόσεχε**
>
> Το επίρρημα σε **-α** μοιάζει ολόιδιο με τον πληθυντικό του ουδετέρου.
>
> «Τα παιδιά διάβασαν **καλά**.» «Τα **καλά** παιδιά διάβασαν.»
>
> Η ίδια λέξη, αλλά δεν είναι το ίδιο μέρος του λόγου. Κάνε τη δοκιμή: **με ποια
> λέξη πάει;**
>
> - Διάβασαν πώς; **Καλά**. Πάει με το **ρήμα**: είναι **επίρρημα**.
> - Ποια παιδιά; Τα **καλά**. Πάει με το **ουσιαστικό**: είναι **επίθετο**.
>
> Αν δεν είσαι σίγουρος, βάλε τα παιδιά στον ενικό. Το επίθετο αλλάζει: «το
> **καλό** παιδί». Το επίρρημα μένει ίδιο: «Το παιδί διάβασε **καλά**».

## Βάλε κάθε επίρρημα στη θέση του

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είδους επίρρημα είναι;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Επίρρημα ή επίθετο;*

## Ερωτήσεις

1. «Η γιαγιά ήρθε σήμερα.» Τι είδους επίρρημα είναι το «σήμερα»;
   - Χρονικό
   - Τοπικό
   - Τροπικό
   - Ποσοτικό
2. «Η χελώνα περπατάει αργά.» Τι είδους επίρρημα είναι εδώ το «αργά»;
   - Τροπικό
   - Χρονικό
   - Τοπικό
   - Ποσοτικό
3. Σε ποια πρόταση υπάρχει ποσοτικό επίρρημα;
   - Το τσάι είναι λίγο ζεστό.
   - Ο παππούς κάθεται έξω.
   - Θα φύγουμε νωρίς.
   - Η Άννα χόρευε όμορφα.
4. Ποιο είναι το επίρρημα που βγαίνει από το επίθετο «ήσυχος»;
   - ήσυχα
   - ήσυχο
   - ησυχία
   - ήσυχοι
5. Ποιο επίρρημα είναι γραμμένο σωστά;
   - ευτυχώς
   - αμέσος
   - ακριβός
   - δυστυχός
6. «Τα καλά βιβλία διαβάζονται γρήγορα.» Τι είναι το «καλά» σε αυτή την πρόταση;
   - Επίθετο
   - Επίρρημα
   - Ουσιαστικό
   - Ρήμα
7. Σε ποια πρόταση το «όμορφα» είναι επίρρημα;
   - Η χορωδία τραγούδησε όμορφα.
   - Τα όμορφα λουλούδια μύριζαν.
   - Φόρεσε τα όμορφα παπούτσια της.
   - Είδαμε όμορφα τοπία.
8. Ποια λέξη ταιριάζει; «Οι φίλοι μου έτρεξαν ___ στο γήπεδο.» (από το «γρήγορος»)
   - γρήγορα
   - γρήγοροι
   - γρήγορους
   - γρήγορη
9. Βρες το λάθος: «Τα παιδιά διάβασαν προσεκτικά το κείμενο και απάντησαν σωστές σε όλες τις ερωτήσεις. Ευτυχώς, κανείς δεν βιάστηκε.»
   - σωστές
   - προσεκτικά
   - Ευτυχώς
   - όλες
10. Ποια πρόταση λέει κάτι διαφορετικό από τις άλλες τρεις;
   - Ο Νίκος περπάτησε αργά ως το σχολείο.
   - Ο Νίκος ήρθε αργά στο σχολείο.
   - Ο Νίκος άργησε να έρθει στο σχολείο.
   - Ο Νίκος ήρθε στο σχολείο μετά το κουδούνι.

## Ασκήσεις

1. Βρες το επίρρημα και πες τι είδους είναι: «Ο σκύλος γάβγισε δυνατά όλη τη νύχτα.»
2. Φτιάξε επιρρήματα από τα επίθετα «ζεστός», «ήρεμος» και «σωστός».
3. Γράψε μια πρόταση με ένα χρονικό και ένα τοπικό επίρρημα.
4. Βρες και διόρθωσε τα δύο λάθη: «Ευτυχός, τα κορίτσια χόρεψαν ωραίες στη γιορτή.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/adverbs
