# Ψηλός, ψηλότερος, ψηλότατος

> Τα παραθετικά: συγκρίνω, και βρίσκω το πιο.

Γλώσσα, Δ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/adjective-degrees

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τους τρεις βαθμούς του επιθέτου: θετικό, συγκριτικό και υπερθετικό.
- Να σχηματίζεις τον συγκριτικό με μία λέξη (ψηλότερος) και με δύο (πιο ψηλός).
- Να ξεχωρίζεις τον σχετικό υπερθετικό (ο πιο ψηλός) από τον απόλυτο (πολύ ψηλός, ψηλότατος).
- Να χρησιμοποιείς σωστά τα ανώμαλα, όπως καλός – καλύτερος – άριστος, χωρίς «πιο καλύτερος».

## Τρία δέντρα στην αυλή

Στην αυλή του σχολείου υπάρχουν τρία δέντρα. Η λεμονιά έχει ύψος 3 μέτρα, η
συκιά 5 μέτρα και ο πλάτανος 12 μέτρα.

- Η λεμονιά είναι **ψηλή**.
- Η συκιά είναι **ψηλότερη** από τη λεμονιά.
- Ο πλάτανος είναι **το ψηλότερο** δέντρο της αυλής.

Η πρώτη πρόταση λέει μόνο ότι κάτι είναι ψηλό. Η δεύτερη συγκρίνει δύο δέντρα.
Η τρίτη βρίσκει ποιο δέντρο ξεπερνάει όλα τα άλλα.

Το επίθετο **ψηλός** άλλαξε μορφή για να κάνει αυτές τις τρεις δουλειές. Αυτές
οι μορφές λέγονται **παραθετικά** του επιθέτου.

| Βαθμός                   | Τι κάνει                         | Παράδειγμα               |
| ------------------------ | -------------------------------- | ------------------------ |
| **Θετικός**              | λέει απλώς την ιδιότητα          | ψηλός                    |
| **Συγκριτικός**          | συγκρίνει δύο πράγματα           | ψηλότερος, πιο ψηλός     |
| **Υπερθετικός σχετικός** | βρίσκει το πιο… από όλα          | ο ψηλότερος, ο πιο ψηλός |
| **Υπερθετικός απόλυτος** | λέει «πάρα πολύ», χωρίς σύγκριση | ψηλότατος, πολύ ψηλός    |

> **Κλειδί**
>
> Ο συγκριτικός και ο υπερθετικός έχουν **δύο μορφές**, και οι δύο είναι σωστές.
>
> - Με **μία** λέξη: ψηλ**ότερος**, ψηλ**ότατος**. Λέγεται **μονολεκτικός**.
> - Με **δύο** λέξεις: **πιο** ψηλός, **πολύ** ψηλός. Λέγεται **περιφραστικός**.

## Ο συγκριτικός: ψηλότερος ή πιο ψηλός

Για τον μονολεκτικό συγκριτικό κρατάς το θέμα του επιθέτου και βάζεις
**-ότερος, -ότερη, -ότερο**:

- ψηλ-ός → ψηλ**ότερος**, ψηλ**ότερη**, ψηλ**ότερο**
- ζεστ-ός → ζεστ**ότερος**
- ωραί-ος → ωραι**ότερος**

Τα επίθετα σε **-ύς** παίρνουν **-ύτερος**: ο βαθύς → βαθ**ύτερος**, ο φαρδύς →
φαρδ**ύτερος**.

Για τον περιφραστικό βάζεις **πιο** μπροστά από τον θετικό: πιο ψηλός, πιο
ζεστός, πιο βαθύς.

Ο συγκριτικός συμφωνεί με το ουσιαστικό, όπως κάθε επίθετο: ένας ψηλότερος
πλάτανος, μια ψηλότερη συκιά, ένα ψηλότερο δέντρο.

> **Θυμήσου**
>
> Μετά τον συγκριτικό έρχεται συνήθως το **από** και μια λέξη σε **αιτιατική**.
>
> «Η συκιά είναι ψηλότερη **από τη λεμονιά**.» «Ο Νίκος είναι πιο γρήγορος **από
> τον Γιάννη**.»

## Ο υπερθετικός: ο πιο ψηλός ή πολύ ψηλός

Ο υπερθετικός έχει δύο είδη, και κάνουν διαφορετική δουλειά.

Ο **σχετικός** υπερθετικός συγκρίνει με **όλους** τους άλλους και βρίσκει έναν.
Φτιάχνεται με **άρθρο + συγκριτικό**: **ο** ψηλότερος, **ο** πιο ψηλός. Συχνά
ακολουθεί «από όλους» ή μια γενική: ο ψηλότερος της τάξης.

Ο **απόλυτος** υπερθετικός **δεν συγκρίνει**. Λέει μόνο ότι κάτι έχει την
ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό. Φτιάχνεται με **-ότατος** ή με **πολύ**:
ψηλ**ότατος**, **πολύ** ψηλός, βαθ**ύτατος**.

### Παράδειγμα 1: Στον αγώνα δρόμου η Άννα τερμάτισε σε 10 δευτερόλεπτα, η Ελένη σε 11 και η Μαρία σε 12. Γράψε μια πρόταση με συγκριτικό και μια με σχετικό υπερθετικό.

1. Λιγότερα δευτερόλεπτα σημαίνουν πιο γρήγορο τρέξιμο. Η Άννα έτρεξε πιο γρήγορα
   απ' όλες.
2. Ο **συγκριτικός** συγκρίνει δύο κορίτσια. Διαλέγουμε την Ελένη και τη Μαρία:

   «Η Ελένη είναι **πιο γρήγορη από τη Μαρία**.»
3. Ο **σχετικός υπερθετικός** συγκρίνει με όλες και βρίσκει μία:

   «Η Άννα είναι **η πιο γρήγορη** από τις τρεις.»

## Τα ανώμαλα επίθετα

Μερικά επίθετα δεν ακολουθούν τον κανόνα. Παίρνουν άλλη κατάληξη ή αλλάζουν
ολόκληρο θέμα. Αυτά λέγονται **ανώμαλα**, και τα μαθαίνεις απέξω.

| Θετικός | Συγκριτικός | Υπερθετικός απόλυτος |
| ------- | ----------- | -------------------- |
| καλός   | καλύτερος   | άριστος              |
| κακός   | χειρότερος  | χείριστος            |
| μεγάλος | μεγαλύτερος | μέγιστος             |
| μικρός  | μικρότερος  | ελάχιστος            |
| λίγος   | λιγότερος   | ελάχιστος            |

Και σε αυτά ο περιφραστικός είναι πάντα σωστός: πιο καλός, πολύ καλός, πιο
μεγάλος, πολύ μεγάλος.

> **Πρόσεχε**
>
> Μη βάζεις το **πιο** μπροστά από μονολεκτικό συγκριτικό.
>
> Το «καλύτερος» σημαίνει ήδη «πιο καλός». Το «πιο καλύτερος» λέει το «πιο» δύο
> φορές.
>
> Γράφεις **καλύτερος** ή **πιο καλός**, ποτέ «πιο καλύτερος». Το ίδιο και με
> το «πιο μεγαλύτερος» και με το «πολύ ψηλότατος».

### Παράδειγμα 2: Ο Γιάννης έγραψε: «Το δικό μου σχέδιο είναι πιο καλύτερο από του Νίκου.» Πώς το διορθώνεις;

1. Το «καλύτερο» είναι ήδη μονολεκτικός συγκριτικός του «καλός». Περιέχει μέσα του
   το «πιο».
2. Κρατάμε **μία** από τις δύο μορφές του συγκριτικού: είτε «καλύτερο» είτε «πιο
   καλό».
3. «Το δικό μου σχέδιο είναι **καλύτερο** από του Νίκου.» Ή: «Το δικό μου σχέδιο
   είναι **πιο καλό** από του Νίκου.»

## Βρες τον βαθμό

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποιον βαθμό είναι;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε την πρόταση*

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο μονολεκτικός συγκριτικός του «ψηλός»;
   - ψηλότερος
   - ψηλότατος
   - πιο ψηλός
   - ο ψηλότερος
2. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - Η σημερινή μέρα είναι καλύτερη από τη χθεσινή.
   - Η σημερινή μέρα είναι πιο καλύτερη από τη χθεσινή.
   - Η σημερινή μέρα είναι καλότερη από τη χθεσινή.
   - Η σημερινή μέρα είναι καλύτερη από η χθεσινή.
3. Ποιος είναι ο μονολεκτικός απόλυτος υπερθετικός του «μεγάλος»;
   - μέγιστος
   - μεγαλότατος
   - μεγαλύτερος
   - πιο μεγάλος
4. «Η Αθήνα είναι η μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας.» Σε ποιον βαθμό είναι το «η μεγαλύτερη»;
   - Υπερθετικός σχετικός
   - Συγκριτικός
   - Υπερθετικός απόλυτος
   - Θετικός
5. Ποια λέξη ταιριάζει; «Ο Νίκος είναι ___ από τον Γιάννη.» (γρήγορος)
   - πιο γρήγορος
   - ο πιο γρήγορος
   - γρηγορότατος
   - πολύ γρήγορος
6. «Σήμερα ο καιρός είναι πολύ ζεστός.» Τι είναι το «πολύ ζεστός»;
   - Απόλυτος υπερθετικός, περιφραστικός
   - Συγκριτικός, περιφραστικός
   - Σχετικός υπερθετικός
   - Απόλυτος υπερθετικός, μονολεκτικός
7. Ποιος είναι ο μονολεκτικός απόλυτος υπερθετικός του «καλός»;
   - άριστος
   - πολύ καλός
   - καλύτερος
   - ο καλύτερος
8. Ποια λέξη ταιριάζει; «Το ποτάμι εδώ είναι ___ από εκεί.» (βαθύς)
   - βαθύτερο
   - βαθύτερος
   - βαθύτατο
   - πιο βαθύτερο
9. Ποια πρόταση λέει κάτι διαφορετικό από τις άλλες τρεις;
   - Ο Νίκος είναι ψηλότατος.
   - Ο Νίκος είναι ψηλότερος από τον Γιάννη.
   - Ο Νίκος είναι πιο ψηλός από τον Γιάννη.
   - Ο Γιάννης είναι πιο κοντός από τον Νίκο.
10. Βρες το λάθος: «Η Άννα είναι η μικρότερη της ομάδας, αλλά είναι πολύ δυνατή. Είναι πιο γρήγορη από την Ελένη και η πιο καλύτερη στο άλμα.»
   - η πιο καλύτερη
   - η μικρότερη
   - πολύ δυνατή
   - πιο γρήγορη από την Ελένη

## Ασκήσεις

1. Γράψε τον μονολεκτικό συγκριτικό του «ζεστός».
2. Γράψε τον απόλυτο υπερθετικό του «ωραίος» με δύο τρόπους.
3. Ο Όλυμπος έχει ύψος 2.918 μέτρα, ο Ψηλορείτης 2.456 και ο Ταΰγετος 2.407. Γράψε μια πρόταση με σχετικό υπερθετικό για τον Ταΰγετο.
4. Βρες και διόρθωσε τα δύο λάθη: «Η μέρα σήμερα είναι πιο ζεστότερη από χθες, αλλά το νερό είναι πολύ κρυότατο.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-4/language/adjective-degrees
